II SA/Kr 760/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 marca 2009r., znak. [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 16 czerwca 2009r. L. W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 marca 2009r. wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na fakt, iż jest emerytem [...] stałej grupy inwalidzkiej, schorowanym, ponoszącym znaczne koszty na leczenie. Dodaje, iż syn P. nie pracował od [...].12.2008r., obecnie podjął pracę, natomiast synowa w maju urodziła córkę i przebywa na urlopie macierzyńskim. Jednocześnie oświadcza, iż syn i synowa prowadzą osobne gospodarstwo domowe. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która wedle wyjaśnień wyjechała aktualnie do pracy za granicę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podaje również swego syna oraz synową, oświadczając jednocześnie, iż prowadzą oni osobne gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się z emerytury w kwocie 596 zł oraz dochodu z wynajmu lokalu w kwocie 700,00 zł ( umowa najmu lokalu w aktach sprawy ). Wykazuje koszty leczenia na kwotę około 150,00 zł miesięcznie jednocześnie dodając, iż koszty utrzymania domu ( prąd, gaz, woda, śmieci, podatki, telefon, TV ) pokrywa w połowie. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom w K. o pow. 146 m2 wraz z działką, na której jest posadowiony. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania oszczędności. Wykazuje natomiast samochód osobowy [...] z 2000 r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący posiada dwa stałe źródła dochodu tj. emeryturę oraz dodatkowe dochody z najmu lokalu o pow. 15 m2 wraz z zapleczem pod prowadzone przez firmę usługi transportowe i finansowe w wysokości 700 zł, co wynika z umowy zawartej w dniu [...].04.2009r. pomiędzy E. i L. W. a "A" Sp z o.o. Ponadto fakt, iż aktualnie żona skarżącego przebywa za granicą, gdzie udała się w celach zarobkowych, i w związku z tym obecnie razem nie zamieszkują nie niweluje faktu, iż nadal pozostają małżeństwem zobowiązanym na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do wzajemnej pomocy, również finansowej i obopólnego wspierania się. Skoro zaś żona skarżącego wyjechała aktualnie za granicę w celach zarobkowych, to tym bardziej osiąga ona dochody, które dodatkowo mogą powiększyć zasoby wspólnego budżetu domowego. Skarżący ponadto wykazuje znaczny majątek w formie domu jednorodzinnego o pow. 146 m2 położonego w K., posiada również samochód osobowy. Ma zatem majątek, który zawsze może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, czy też przynosić pożytki, szczególnie w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich, a jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Trzeba zauważyć, iż w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, nie ma zadłużenia, nie ma innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu – nie zaistniały – wobec równocześnie istniejących okoliczności stałych dochodów i posiadanego majątku ruchomego i nieruchomego – przesłanki uzasadniające zwolnienie go od kosztów sądowych. Nawet bowiem wobec zwyczajowych kosztów utrzymania, które zresztą skarżący – jak deklaruje - ponosi tylko w połowie i oświadczonych kosztów leczenia w wysokości 150 zł miesięcznie – zdaniem orzekającego, sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na pokrycie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Nadmienić należy w tym miejscu, iż skarżący podniósł co prawda, iż ponosi znaczne koszty związane z zakupem leków, jednakże twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005 OZ 1692/04 ). Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów pozyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Orzekający, na podstawie zebranych w sprawie materiałów, nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać - w świetle wskazanych powyżej okoliczności - za nieuzasadnione i bezzasadne. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający badając przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy bada jedynie i ocenia sytuację materialną wnioskodawcy, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które ew. uzasadniałyby przyznanie kwalifikowanego pełnomocnika ze względu na trudny charakter sprawy, natomiast zdaniem orzekającego, sytuacja finansowa strony nie uzasadnia również przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).