II SA/Kr 771/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: Maksymilian Krzanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2018 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. Decyzją z 22 stycznia 2018 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., objętej księgą wieczystą nr [...] [...], w granicach działki nr [...], obr. [...], b. dz. adm. [...], odpowiadającej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], na rzecz L. K. i K. W.. W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, iż powodem orzeczenia o opisanej wyżej treści jest fakt, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi własność G. K., oddaną w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" oraz osób fizycznych. Ustanowienie użytkowania wieczystego tej nieruchomości oraz ujawnienie tego faktu nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami co powoduje konieczność orzeczenia o odmowie jej zwrotu - na podstawie art. 229 ww. regulacji. Odwołanie od ww. decyzji Starosty [...] wniosła L. K., podnosząc, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości nigdy nie został na niej zrealizowany, a zatem powinna ona podlegać zwrotowi i to na organach spoczywa obowiązek doprowadzenia do usunięcia przeszkody prawnej ku temu poprzez wszczęcie postępowania o wygaszenie ustanowionego na działce nr [...] prawa użytkowania wieczystego osób trzecich. Wojewoda decyzją z dnia 17 kwietnia 2018r. znak: [...], na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. l i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż wywłaszczona działka nr [...], obr. [...] b. dz. adm. [...] odpowiada dawnej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] objętej Iwh [...]. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. [...] w K. z 14 czerwca 1982 r., sygn. akt I Ns [...] organ I instancji prawidłowo ustalił, że spadek po zmarłej 30 stycznia 1982 r. J. W. nabyli mąż W. W. oraz dzieci L. K. i T. W. - po [...] cz. Z kolei zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. - [...] w K. z 11 lipca 1994 r., sygn. akt I Ns [...], spadek po zmarłym W. W. nabyła w całości L. K.. Z powyższego wynika, iż osobami uprawnionymi do ubiegania się zwrot nieruchomości oznaczonej aktualnie jako część działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. są obecnie L. K. i K. W. oraz spadkobiercy zmarłej R. G.. Pomimo podjętych czynności wyjaśniających nie udało się organowi I instancji ustalić spadkobierców zmarłej R. G.. Mając jednak na uwadze treść wydanego w przedmiotowej sprawie wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego w W. z 4 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK [...] oraz powołanego w jego uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK [...] (którym stwierdzono, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców - jest niezgodny z art. 64 ust. l i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), organ I instancji słusznie przyjął, że wystąpienie z żądaniem zwrotu przedmiotowej nieruchomości przez jedynie część uprawnionych osób nie stanowi samodzielnej przesłanki do negatywnego rozpatrzenia zgłoszonego roszczenia. Przeszkodą do orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości jest jej stan prawny, bowiem zgodnie ze znajdującym się w aktach organu I instancji odpisem księgi wieczystej nr [...] [...], nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. stanowi własność G. K. i została oddana w użytkowanie wieczyste umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z 2 marca 1987 r. Rep. A II [...], zaś prawo to (przysługujące obecnie S. ." oraz osobom fizycznym -właścicielom wyodrębnionych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku usytuowanym na tej nieruchomości) zostało ujawnione już w poprzednio prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej nr [...] w dniu 11 marca 1987 r. (na wniosek z 2 marca 1987 r.), a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie natomiast z art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Art. 229 u.g.n. jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stanowisko takie prezentowane jest w zasadniczo jednolitym w tym zakresie. Przykładowo w wyroku z 15 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 722/08 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że: "W przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany" (podobnie np. w wyroku NSA z 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 386/06 oraz w wyroku Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2008 r. sygn. akt II CSK 275/08). Ratio legis przepisu przejściowego, jakim jest przepis art. 229 u.g.n., było uporządkowanie stosunków prawnych wywłaszczonych nieruchomości, którymi Skarb Państwa rozporządził w sposób określony w powołanym przepisie - celem ochrony praw nabytych osób trzecich. W związku z powyższym organy administracji nie są władne do odwrócenia skutków rozporządzenia wywłaszczoną nieruchomością i kwestia ta nie stanowi zagadnienia prejudycjalnego w niniejszej sprawie. Natomiast ewentualne wyeliminowanie podstaw nabycia przez osoby trzecie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości (co należy do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego) - choć wydaje się wysoce wątpliwe, a wręcz nierealne - mogłoby stanowić przyczynek do ponownego rozważenia zasadności zwrotu tej nieruchomości. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła L. K. zarzucając naruszenie: - art. 10 kpa w zw. z art. 140 kpa polegającą na braku zawiadomienia (podobnie jak przy decyzji organu I instancji) skarżącej o zakończeniu postępowania dowodowego i braku wezwania stron do wypowiedzenia się w przedmiocie zebranego materiału dowodowego -przez organ I i II instancji; - art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa i art. 107 kpa w zw. z art. 140 kpa polegające na pobieżnej, niewyczerpującej i dowolnej analizie zebranego materiału dowodowego, a także w konsekwencji oparciu decyzji na domniemaniach faktycznych nie wynikających z przeprowadzonych dowodów, w szczególności braku rozważań dotyczących charakteru prawnego [...] Spółdzielni Mieszkaniowej jako osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n., brak uzasadnienia decyzji w zakresie ustaleń dotyczących oddania w użytkowanie wieczyste działki nr [...] na rzecz osoby trzeciej, także w zakresie ustaleń dotyczących konkretnego podmiotu - jego charakteru/ zaistniałych przekształceń, ważności uchwał, treści planu podziału spółdzielni, a na rzecz którego to podmiotu użytkowanie wieczyste miało zostać ustanowione; - art. 107 kpa w zw. z art. 140 kpa polegające na braku w uzasadnieniu decyzji; - art. 11 kpa w zw. z art. 140 kpa polegające na braku wyjaśnienia przesłanek jakimi kierował się Organ w związku z prowadzonym postępowaniem, w szczególności braku przesłanek uzasadniających ustalenie okoliczności związanych z przeprowadzeniem postępowania spadkowego po R. G., w kontekście wyroku TK powołanego w decyzji. W uzasadnieniu podkreślono, iż organy po uchyleniu poprzednich decyzji przez NSA skoncentrowały się jedynie na tym wyroku nie odnosząc się do zarzutów podnoszonych w sprawie, w szczególności nie zbadano czy wpisane do kw użytkowanie wieczyste nie podlegało wygaszeniu wobec nie wykonania umowy w postaci nie wybudowania w odpowiednim czasie budynku mieszkalnego. Nie wszczęto też postępowania o wygaszenie prawa użytkowania wieczystego, a także skuteczności przekazania spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może być uwzględnione, jeżeli nieruchomość ta została sprzedana lub oddana osobie trzeciej w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998r., prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, a stan ten istnieje w dniu orzekania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wobec ziszczenia się tych przesłanek ww. nieruchomości położonej w K., jedn. ewid. [...], organy orzekły prawidłowo o odmowie zwrotu tej nieruchomości, nie badając samej kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. W myśl utrwalonego w tej materii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie może mieć znaczenia dla wyniku sprawy, skoro sam fakt utraty władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa stanowił negatywną przesłankę orzeczenia o jej zwrocie. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Z akt sprawy wynika, że umową użytkowania wieczystego zawartą w formie aktu notarialnego Rep. A II Nr [...] z dnia 2 marca 1987 r., działka nr [...], obr. [...]. Jedn. ewid. [...] m. K., stanowiąca własność G. K. została oddana w użytkowanie wieczyste S. ." oraz fizycznym- właścicielom wyodrębnionych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku usytuowanym na tej nieruchomości. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 11 marca. 1987 r., a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2015r. sygn. I OSK 1225/15 uchylił poprzednio wydaną decyzję o odmowie zwrotu z uwagi na to, że możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, a poprzednio wydana decyzja odmawiała jednemu ze współwłaścicieli (bądź jego spadkobierców) samodzielnej legitymacji procesowej w postępowaniu zwrotowym. Jednocześnie NSA jednak nie wypowiedział się negatywnie o drugiej z przyjętych przez organy podstaw odmowy zwrotu w postaci spełnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W obecnie kontrolowanej sprawie organy prawidłowo więc przyznały legitymację procesową w postępowaniu zwrotowym i ponowiły poprzednią, nie zakwestionowaną oraz nie przesądzoną przez NSA, ocenę o odmowie zwrotu z powodu spełnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zatem wobec prawidłowego ustalenia tych kluczowych okoliczności co do zbycia nieruchomości i wpisu do kw, zarzuty skargi dotyczące odwrócenia skutków rozporządzenia wywłaszczoną nieruchomością, w szczególności niewywiązania się z warunków umowy o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste nie stanowi zagadnienia prejudycjalnego w niniejszej sprawie mającego prowadzić do zawieszenia postępowania zwrotowego. Dopiero ewentualne wyeliminowanie podstaw nabycia przez osoby trzecie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości (co należy do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego) mogłoby stanowić przyczynek do ponownego rozważenia zasadności zwrotu tej nieruchomości. Z uwagi na to również zarzuty skargi dotyczące postępowania administracyjnego odnoszące się do samego niezbadania przez organ tych kwestii, w szczególności w postaci charakteru prawnego [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, szczegółów dotyczących samego oddania w użytkowanie wieczyste, przekształceń podmiotów czy ważności uchwał, nie mają znaczenia dla istoty sprawy ponieważ wyeliminowanie podstaw nabycia przez osoby trzecie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości należy do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego i bez jego wiążącego rozstrzygnięcia nie ma podstaw do kwestionowania odmowy zwrotu w oparciu o art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomości. Także z uwagi na ustalenie przesłanki zawarcia umowy użytkowania wieczystego z dnia 2 marca 1987 r., oraz jego ujawnienia w księdze wieczystej w dniu 11 marca. 1987 r., a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, o czym strona skarżąca posiadała wiedzę w toku postępowania chociażby z poprzednio wydanych decyzji brak jest podstaw, aby przyjąć, iż naruszone zostały jej prawa wynikające z art. 10 kpa w zw. z art. 140 kpa co do braku możliwości do wypowiedzenia się w przedmiocie zebranego materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.