II SA/Kr 787/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. O., E. O. i M. P. na decyzję nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 12 maja 2015 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E. O., synem S. O. oraz teściową M. P.. Ich miesięczny dochód netto wynosi 5.800 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy w wysokości 2.000 zł, wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 1.700 zł oraz świadczenie emerytalne teściowej w wysokości 2.100 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 110 m² o wartości 200.000 zł, mieszkanie wielkości 110 m² o wartości 200.000 zł oraz nieruchomość rolna o areale 6 ha (w tym 3,7 ha stanowi las, a 2,3 ha nieużytki rolne oraz tereny budynków mieszkalnych i zabudowań gospodarczych). Strona nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. Stałe wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: kredyty 800 zł, koszty utrzymania mieszkania 400 zł, opłaty za media 200 zł, koszty leczenia 150 zł i ubezpieczenie majątku 30 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy J. O. podniósł argumenty odnoszące się do złożonej skargi. Podał, iż w obronie własnej prywatności oraz bezpieczeństwa swojej rodziny w latach 2011 – 2015 wydał kwotę 8.000 zł na ochronę prawną oraz inne związane z tym koszty. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa sytuacja majątkowa J. O. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący jest właścicielem domu, mieszkania oraz nieruchomości rolnej. Nie grozi mu pozbawienie środków do życia, posiada bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia za pracę. Stałymi dochodami dysponują także jego żona oraz teściowa, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 5.800 zł. Ze złożonego oświadczenia o wysokości ponoszonych w miesiącu wydatków wynika, że ich suma zamyka się w kwocie 1.580 zł. Zestawienie tej kwoty z wysokością dochodów członków rodziny wskazuje, że skarżącemu pozostaje w miesiącu kwota ponad 4.200 zł, którą może swobodnie dysponować. Ma on zatem możliwości, aby z uzyskiwanych dochodów poczynić oszczędności na pokrycie przyszłych ewentualnych kosztów sądowych, jak również wynagrodzenia pełnomocnika, jeśli jego udział w sprawie uznaje za potrzebny. Podkreślenia wymaga, że na obecnym etapie postępowania udział adwokata nie jest obowiązkowy. Poza tym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd obowiązany jest do orzekania w granicach danej sprawy w jej całokształcie tzn. biorąc pod uwagę wszelkie uchybienia zaistniałe w postępowaniu przed organami administracji, także te, które nie zostały wskazane w skardze strony, co w sposób dostateczny zabezpiecza prawa stron postępowania. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 31 lipca 2015 roku uiścił kwotę 500 zł tytułem wpisu sądowego od złożonej skargi i na obecnym etapie postępowania nie ciąży na nim obowiązek uiszczenia innych kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W żadnym wypadku nie można bowiem uznać, że wnioskodawca jest osobą ubogą, bez środków do życia, a nie ulega wątpliwości, iż dla takich właśnie osób powinno być przyznawane prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.