II SA/Kr 863/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. i Z. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pozwolenia na rozbiórkę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu [...] listopada 2008r. K. i Z. W. złożyli ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2007r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę. Skarżący domagają się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, duże koszty leczenia i utrzymania. Podnoszą, iż są emerytami w podeszłym wieku. Stan zdrowia wnioskodawców stale się pogarsza, na dowód czego przedstawiają szereg skierowań do lekarskich poradni specjalistycznych. Wskazują, iż ze względu na zły stan zdrowia często korzystają ze specjalistycznej, prywatnej pomocy lekarskiej, wydają na lekarstwa około 700,00 zł miesięcznie. We wrześniu 2008r. po badaniach diagnostycznych zmuszeni byli do zakupu okularów oraz aparatu słuchowego. Łącznie był to wydatek rzędu 3000,00 zł. Dodatkowo wnioskodawcy wskazują, iż na zakup opału w wysokości 3 418 zł zapożyczyli się u rodziny. Ponadto wskazują, iż spłacają miesięcznie dług w wysokości 500,00 zł. Na utrzymanie przeznaczają kwotę około 530,00 zł ( prąd, gaz, wywóz śmieci, środki czystości ). Dla udokumentowania oświadczeń skarżący dołączyli ostatnie badania okulistyczne, rachunek za węgiel, zaświadczenia lekarskie od okulisty i skierowania do lekarzy specjalistów oraz druki z ZUS o wysokości ich emerytur. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się z renty i emerytury K. W. w kwocie [...] zł oraz emerytury Z. W. w wysokości [...] zł. Łącznie zatem dochody 2- osobowej rodziny wynoszą 2 920,35 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie posiadają nieruchomości lokalowych ani gruntowych. Skarżący wykazują fakt posiadania przez Z. W. samochodu osobowego [...]. Nie wykazują natomiast faktu posiadania innych wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek skarżących jest ich kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 marca 2008r. został rozpoznany w taki sposób, iż skarżących zwolniono w 2/5 części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Wojewody, natomiast w pozostałym zakresie co do pozostałych kosztów oraz ustanowienia adwokata wniosek oddalono. Na powyższe postanowienie skarżący złożyli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2008r. sygn. akt II OZ 810/08 oddalił ich zażalenie. A zatem ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak aż taka zmiana okoliczności istotnych, aby miało to wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawców. Skarżący nie wykazali bowiem nowych okoliczności w istotny sposób świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu z marca 2008r. – ich stanu majątkowego. Nadal wnioskodawcy otrzymują łącznie dochód z tytułu emerytur i renty w wysokości 2 920,35 zł, a jedynie, czego aktualnie nie osiągają, to – według oświadczenia – dochodów z najmu nieruchomości w wysokości 250,00 zł, które to dochody wykazywali w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z analizy dokumentów zawartych w aktach sprawy – skarżący nadal są osobami cierpiącymi na wiele przewlekłych chorób, korzystający z pomocy specjalistycznej opieki lekarskiej. Ich aktualnie miesięczne wydatki kształtują się na podobnym poziomie, jak w marcu 2008r tj, suma wydatków oscyluje wokół kwoty 1500,00 zł. Wnioskodawcy podnieśli, iż we wrześniu zakupili okulary i aparat słuchowy i był to wydatek rzędu łącznie 3000,00 zł. Jednakże orzekający bada wyłącznie to, czy strona posiada środki takiej wysokości, aby móc opłacić koszty postępowania. Zatem poza oceną orzekającego jest, czy środki te wydatkowane na pokrycie kosztów sądowych mogliby przeznaczyć, czy już przeznaczyli na inne cele, nawet tak istotne jak zakup okularów czy aparatu słuchowego. Ponadto wnioskodawcy nie wykazali żadnych innych dodatkowych obciążeń budżetu domowego, poza tymi, o których wspominali w poprzednim wniosku. Zdaniem orzekającego, fakt, iż aktualnie skarżący nie osiągają dochodu z tytułu najmu ( w wysokości 250,00 zł ), a który to dochód wykazywali w poprzednim wniosku, na pewno wpłynął na ich sytuację materialną, ale nie w tak istotny sposób, aby uznać, że nastąpiła istotna zmiana okoliczności mających wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej strony skutkująca zmianą prawomocnego orzeczenia. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawcy nie wykazali wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej ich sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia. Zdaniem orzekającego, w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawców wysokości 2 920,35 zł, brak innych osób na utrzymaniu, nawet w kontekście wykazanych wydatków na utrzymanie i leczenie - są oni w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść koszty ( 3/5 części wpisu sądowego ) wymagane na obecnym etapie postępowania sądowego oraz koszty ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Dlatego przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej ich sytuacji majątkowej, a już uzyskane prawo pomocy w zakresie częściowym jest wystarczające i odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swą pomoc winno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym . Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).