II SA/Kr 880/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.P. i D.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.P. i D.P. na postanowienie nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 6 maja 2015 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a wniosek oddalić W dniu 1 grudnia 2015 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek D.P. i S.P. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Skarżący podnieśli, iż zarządzeniem z dnia 29 października 2016 roku zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi na postanowienie MWINB z dnia 6 maja 2015 roku w kwocie 100 zł, jednakże nie są oni w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. D.P . jest osobą niepracującą, pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości nieprzekraczającej 700 zł miesięcznie. S.P. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży detalicznej odzieży. W sprzedaży pomaga mu żona. Dochód z prowadzonej działalności za 2014 rok wyniósł 2.300 zł miesięcznie. Z uwagi na bieżące wydatki skarżący nie dysponują oszczędnościami. Uiszczenie wpisu sądowego byłoby dla skarżących bardzo uciążliwe i spowodowałoby zachwianie równowagi domowego budżetu. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, skarżącym zostały przesłane urzędowe formularze "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie brak został uzupełniony. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartych w urzędowym formularzu "PPF" wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód wynosi ok. 3.000 zł i stanowi go dochód S.P. z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.300 zł oraz świadczenie rentowe D.P. w wysokości ok. 700 zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 196 m² i wartości ok. 200 tys. zł oraz niewykorzystywana nieruchomość rolna wielkości 0,37 ha. Jako przedmioty wartościowe skarżący wykazali dwa pojazdy mechaniczne: Mazda 6 i Mazda 2. Miesięczne wydatki małżonków P. przedstawiają się następująco: koszty utrzymania gospodarstwa domowego ok. 600 zł oraz czynsz najmu 1.300 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych, winni byli przekonać orzekającego, że ich sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez wnioskodawców sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa sytuacja majątkowa D.P, i S.P. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący są właścicielami domu o znacznej wartości, nieruchomości gruntowej oraz dwóch samochodów. Nie grozi im pozbawienie środków do życia, posiadają bowiem stałe źródło utrzymania w postaci świadczenia rentowego w wysokości ok 700 zł oraz dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.300 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi ok. 3.000 zł. Wnioskodawcy nie wykazali przy tym, że środki finansowe, jakimi dysponują, są w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb związanych z ich koniecznym utrzymaniem. Według złożonego oświadczenia skarżący ponoszą wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego w wysokości 600 zł oraz opłacają czynsz najmu w wysokości 1.300 zł. Powyższe oznacza, że z uzyskiwanych dochodów pozostaje im w miesiącu kwota 1.100 zł, którą mogą swobodnie dysponować. W takiej sytuacji należy uznać, że D. i S.P. mają możliwości, aby pokryć we własnym zakresie należne w sprawie koszty sądowe. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie można pominąć faktu, iż wyłożenie przez skarżących kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. stronom będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym wnioskowanego prawa pomocy, bowiem nie wykazali oni, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.