II SA/Kr 889/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów F.K. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M.K. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz renta jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 131 m², nieruchomość rolna wielkości 5,20 ha, las wielkości 3,1 ha oraz zabudowania inwentarskie. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga minimalne dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Ze względu na wiek i stan zdrowia skarżący nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Skarżący cierpi na nadciśnienie, dyskopatię, zwyrodnienie kręgosłupa, ubytek palców, inwalidztwo z niezdolnością do pracy. Żona skarżącego choruje na nadciśnienie. Znaczne środki finansowe przeznaczane są na leczenie. Małżonkowie żyją bardzo skromnie i nie stać ich na koszty sądowe. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nieruchomość rolną dzierżawi nieodpłatnie ma podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] 2004 roku. Nie korzysta z dopłat unijnych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, nikt nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Skarżący oraz jego żona posiadają rachunki bankowe. Stan środków na rachunku skarżącego na dzień [...] maja 2009 roku wynosił [...] zł. Obroty na rachunku bankowym żony skarżącego za okres od [...] maja 2009 roku do [...] lipca 2009 roku wynosiły [...] zł po stronie Ma. Skarżący ponosi następujące koszty utrzymania: energia elektryczna 119 zł miesięcznie + jednorazowa dopłata w kwocie 203 zł, ścieki 101 zł kwartalnie, gaz 45 zł miesięcznie, leki 216 zł, telefon 70 zł, żywność, ubranie i inne niezbędne wydatki 2-osobowej rodziny około 600 zł. Do pisma skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: wyciągu z rachunku bankowego skarżącego, zaświadczenia Banku Spółdzielczego w J. o stanie rachunku bankowego żony skarżącego, umowy dzierżawy, sześciu odcinków za energię elektryczną, faktury za odprowadzenie ścieków oraz dowodu wpłaty, polisy ubezpieczeniowej, dwóch faktur za leki oraz faktury za telefon. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Zarówno skarżący, jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona, to osoby starsze i schorowane, cierpiące na szereg dolegliwości zdrowotnych. Znaczne środki finansowe małżonków K. przeznaczane są na zakup leków i konieczne leczenie (z załączonych faktur zakupu leków wynika, że w miesiącu czerwcu bieżącego roku skarżący na zakup leków wydał kwotę 216,76 zł). Skarżący uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł, zaś jego żona w wysokości [...] zł. Łączne dochody skarżącego oraz jego żony wynoszą zatem [...] zł. Nie są to dochody wysokie, zważywszy na wysokość aktualnych kosztów opłat za dobra i usługi koniecznego utrzymania. Skarżący nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi, które mógłby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w ½ części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Oprócz stałych miesięcznych dochodów skarżący posiada majątek znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 131 m² oraz nieruchomości rolnej o areale 5,20 ha i lasu o powierzchni 3,10 ha. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto z załączonego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, że na dzień [...] maja 2009 roku saldo tego rachunku wynosiło [...] zł. Wpływy na rachunek bankowy żony skarżącego w okresie od [...] maja 2009 roku do [...] lipca 2009 roku wynosiły [...] zł po stronie Ma. Skarżący posiada zatem możliwości, aby ze środków zgromadzonych na rachunkach bankowych pokryć koszty sądowe w części (na obecnym etapie połowa kosztów sądowych to kwota 100 zł) bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu własnym i żony. W analizowanej sytuacji majątkowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).