II SA/Kr 923/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. F. i J. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 21 marca 2011 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od koszów sądowych. W dniu 12 września 2012 r. K. F. i J. T. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Mają na utrzymaniu dwójkę dzieci. Źródłem utrzymania małżonków jest dochód z wykonywanej pracy w wysokości 800 zł (wnioskodawczyni, lekarz) i 1200 zł (wnioskodawca, nauczyciel), w sumie 2300 zł miesięcznie. Z oświadczenia wynika, że w skład ich majątku wchodzi mieszkanie o pow. 72 m2, nieruchomość rolna o pow. 761 m2 oraz gabinet lekarski o pow. 92 m2. Nie posiadają wnioskodawcy zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Są właścicielami samochodu marki [...] z 2004 r. Wnioskodawcy oświadczyli, że nie mogą ponieść kosztów sądowych, bowiem zaciągnęli wysokie kredyty hipoteczne i gotówkowe, a koszty utrzymania dwójki dzieci są również znaczące. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy nie uzupełnili danych o swoim stanie finansowym i w dniu 17 października 2012 r. referendarz Sadowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania. Pismem z dnia 5 listopada 2012 r. wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od powyższego zarządzenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W sprzeciwie podniesiono, że zaskarżone zarządzenie referendarza jest niezasadne, gdyż w literaturze przedmiotu oraz orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że uchybienie terminowi do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego strony nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie przyznano, że jest również prezentowane stanowisko odmienne, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd wskazany powyżej. Sąd wezwał wnioskodawców do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, między innymi o wysokości miesięcznych wydatków, wysokości rat kredytów itp. W dniu 18 grudnia 2012 r. wpłynęło pismo wnioskodawców, zawierające następujące informacje: a) zeznanie roczne (PIT-36) K. F. z którego wynika, że podatnik ten za 2011 r. uzyskał przychód w wysokości 167.810 zł, koszty uzyskania przychodu wynosiły 158.723,58 zł, a dochód – 9.086,42 zł; b) Individual income tax return (zwrot indywidualnego podatku dochodowego), gdzie w rubrykach 7 i 12 na pierwszej stronie znajdują się kwoty dochodu w wysokości łącznej 12.385 dolarów amerykańskich, refundacji podlegała kwota 5.421 dolarów amerykańskich. Następnie dołączono umowę o kredyt hipoteczny na kwotę przekraczająca 133 tyś. franków szwajcarskich z okresem spłaty 30 lat. W umowie tej nie ma wysokości miesięcznej kwoty raty kredytu. Kolejnym załącznikiem jest wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu związana z prowadzeniem gabinetu stomatologicznego przez skarżącą, z którego wynika, ze za okres styczeń-grudzień 2012 r. przychód wynosił 206.270 zł, koszty zakupu towarów handlowych i materiałów – 63.707,78 zł, wynagrodzenie – 25.850 zł i pozostałe wydatki – 103.195,02 zł. Kwota opłaty za energię elektryczną związana z prowadzeniem gabinetu stomatologicznego wyniosła: 642 zł płatność 27 czerwca 2012 r., 902,19 zł – płatność 6 września 2012 r. i 785,87 zł płatność 6 listopada 2012 r. Kwota miesięcznego rachunku za korzystanie z telefonu komórkowego przez skarżącą wyniosła w granicach od 156,41 zł do 166,32 zł. Dołączono również dokumenty potwierdzające nabycie przez skarżącą nowego samochodu wyprodukowanego w 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej w sprawie przyznania jej prawa pomocy w zakresie żądanym przez wnioskodawców. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie Sądu sytuacja finansowa wnioskodawców nie została udokumentowana w zakresie pozwalającym na jej ustalenie. Złożone przez nich oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji finansowej są niepełne i nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu majątkowego. W szczególności skarżący nie podali kosztów utrzymania, wydatków związanych z korzystaniem z wody, odbiorem nieczystości, dostawą gazu). Jedynie informacje, i to niepełne, dotyczą skarżącej K. F. i związane są z działalnością prowadzoną w zakresie gabinetu stomatologicznego. Z tych informacji wynika, że za okresy ok. 2-miesięczne opłata za energię elektryczną związana właśnie z korzystaniem z tego gabinetu wynosiła ok. 388 zł (suma opłat podzielona przez trzy, bo opłaty za trzy okresy, a ponieważ każdy okres obejmował ok. 2 miesięcy, to tak obliczony wynik podzielono na dwa). Dodatkowo skarżąca podała opłatę za korzystanie z telefonu komórkowego w wysokości ok. 160 zł miesięcznie. Na podstawie takich informacji nie można ustalić nawet potencjalnych kosztów utrzymania skarżących zwłaszcza, że skarżąca podaje jako miejsce zamieszkania ul. [...] w Z., a skarżący J. T. ul. [...] w Z. i co do wydatków związanych z utrzymaniem domu przy ul. [...] oraz mieszkania przy ul. [...] Sąd nie ma żadnych informacji. Skarżący podają, że zawarli umowę kredytową, ale nie podają kwoty miesięcznej kredytu. Dzieląc podaną w umowie kwotę 133.796 franków szwajcarskich przez ilość rat (dla zaokrąglenia 360) uzyskuje się kwotę 371, 66 franków szwajcarskich raty miesięcznej i to bez oprocentowania. W dniu 18 grudnia 2012 r. kurs wymiany 1 franka szwajcarskiego wynosił przeciętnie ok. 3,4-3,5 zł, ale nawet licząc bardzo korzystanie dla skarżących, że ten kurs średnio w całym roku 2011 i do grudnia 2012 r. wynosiłby 3 zł, to i tak sama wysokość miesięcznej raty kredytu bez oprocentowania wynosiłaby ok. 1113 zł. Skarżący J. T. nie podał, jaki był jego dochód za okres 2011 r., ani nie podał, czy zawierał jakiekolwiek umowy przynoszące dochód w 2012 r., o co Sąd tego wnioskodawcę wzywał. Ze złożonej kopii deklaracji individual income tax return (zwrot indywidualnego podatku dochodowego) wynika, że sam podatek dochodowy pobrany od skarżącego na terenie Stanów Zjednoczonych wynosił w 2011 r. kwotę 6.563 dolarów. To zaś nie pozwala Sądowi na ustalenie, jaki był dochód podatnika, a zwłaszcza, jaki jest aktualny dochód tego podatnika. Nie wiadomo również, kto ponosi koszty (i w jakich wysokości) utrzymania córek skarżących. Można tylko pośrednio stwierdzić, że prawdopodobnie córki te przebywają w Stanach Zjednoczonych, skoro zostały one uwzględnione w rocznym rozliczeniu refundacji podatku w USA. Jeżeli tak, to mając na uwadze zestawienie finansowe funkcjonowania gabinetu stomatologicznego skarżącej, jej miesięczne wynagrodzenie wynosi 2350 zł. Z tej kwoty można, w ocenie Sądu, wygospodarować kwotę 250 zł stanowiąca wpis od skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu tak bardzo fragmentaryczne podanie rzeczywistych wydatków miesięcznych skarżących uniemożliwia ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawców. Gdyby rzeczywisty dochód czteroosobowej rodziny wynosił kwotę 2.350 zł, (jak podano to w formularzu), to byłoby nieprawdopodobnym za taką kwotę utrzymanie i nabytego przede wszystkim w drodze kredytu budynku przy ul. [...] w Z., i utrzymywanie domu przez skarżącą i mieszkania przez skarżącego w Z. i jeszcze prowadzenie budowy domu. Nie można przecież za kwotę ok. 600 zł (2350 zł dzielone na cztery) ponosić oczywistych wydatków związanych z utrzymaniem kilku nieruchomości, finansowaniem budowy kolejnej i – co także jest oczywiste – kosztami chociażby własnego utrzymania. Z użycia w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określenia "gdy strona wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II GZ 5/10, opub. w LEX nr 663546). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 84/11, opub. w Lex nr 783925). W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładane dane o stanie majątkowym wnioskodawcy. Przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nakłada właśnie taki obowiązek w celu możliwości pełnego wglądu sądu w sytuację finansową wnioskodawcy. Tylko i wyłącznie taki ogląd może pozwolić na prawidłową ocenę, czy wnioskodawca jest (i w jakim stopniu) zdolny partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 158/10, opub. w LEX nr 663316). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 246 § 1 oraz art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.