II SA/Kr 96/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 1 grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę, skarżąca D.T. złożyła wniosek o zwolnienie od koszów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony na nieprawidłowym formularzu, dlatego skarżąca została wezwana do wypełnienia formularza "PPF" i odesłania go do tut. Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie D.T. uzupełniła brak. Z danych zawartych w formularzu wniosku "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką Z. ur. 25 czerwca 2009 roku. Mąż, z którym skarżąca jest w trakcie rozwodu, mieszka pod innym adresem. Miesięczne dochody skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę wynoszą [...] zł. Na córkę skarżąca otrzymuje zabezpieczenie alimentacyjne w wysokości 700 zł miesięcznie. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom parterowy o powierzchni około 120 m² usytuowany na malutkiej działce. Skarżąca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami. Najcenniejszą rzeczą, jaką posiada jest piec do ogrzewania o wartości 6.500 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że jest matką samotnie wychowującą dziecko. Mieszka z niespełna dwuletnią córeczką Z. Pracuje w Komendzie Powiatowe Policji w O. na stanowisku detektywa, a jej dochody "na rękę" wynoszą około [...] zł. Skarżąca spłaca raty kredytu hipotecznego zaciągniętego na dom, w którym zamieszkuje, w kwocie [...] zł miesięcznie, raty kredytu bezprocentowego zaciągniętego w KKOP w wysokości [...] zł oraz raty kredytu na agregat prądotwórczy w kwocie 150 zł (do września 2011 r.). Koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 300 zł miesięcznie. Skarżąca dojeżdża codziennie do pracy ponosząc koszty zakupu paliwa w wysokości około 500 zł miesięcznie. Po dokonaniu niezbędnych opłat wnioskodawczyni pozostaje na utrzymanie kwota około 650 zł oraz zabezpieczenie alimentacyjne w kwocie 700 zł (łącznie 1.350 zł). Zabezpieczenie alimentacyjne pokrywa jedynie część wydatków związanych z utrzymaniem córeczki. Skarżąca nie może liczyć na pomoc finansową rodziców, a tym bardziej męża, który mieszka z inną kobietą. Może jedynie korzystać z pomocy fizycznej ojca i braci przy ewentualnej budowie. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ani w części. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto (około [...] zł netto), którymi może swobodnie dysponować. Dodatkowo otrzymuje zabezpieczenie alimentacyjne na córeczkę, którą samotnie wychowuje. Wysokość zabezpieczenia wynosi 700 zł. Do dyspozycji skarżącej pozostaje zatem miesięcznie kwota około 3.500 zł netto. Nie są to dochody niskie i stanowią stałe, pewne źródło utrzymania. Uzyskując stałe dochody skarżąca posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Niewątpliwie znacznym obciążeniem domowego budżetu skarżącej jest spłata zaciągniętych kredytów. Miesięczna wysokość trzech rat kredytowych wynosi około [...] zł. Należy jednak podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych wnioskodawczyni, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06). Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca planuje zamierzenie inwestycyjne budowy budynku garażu. Inwestycja taka niewątpliwie wymaga znacznych nakładów finansowych, wielokrotnie przekraczających wysokość kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowego. Nie można zatem uznać skarżącej za osobę ubogą, a tylko dla takich osób przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Konkludując, sytuacja życiowa skarżącej jest na pewno trudna. Wnioskodawczyni samotnie wychowuje dziecko, jest w trakcie rozwodu z mężem. Jednak okoliczności te nie przesądzają o istnieniu pozytywnych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przeprowadzona analiza sytuacji materialnej wnioskodawczyni pozwala, zdaniem orzekającego, na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i córeczki. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).