II SA/Kr 960/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 kwietnia 2009r. znak. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 16 lutego 2011r. skarżący J.D. złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych rozszerzając dodatkowo swoje żądanie o ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wydaną w sprawie umorzenia postępowania. Skarżący pragnie złożyć skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2011r. odrzucającego jego skargę na wspomnianą decyzję WINB w K. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na brak stałych dochodów, duże koszty utrzymania. Wskazuje, iż utrzymuje się jedynie z tego, co sam wyprodukuje na posiadanym areale, jak wskazuje je tylko ziemniaki na obiad. Nie ma żadnego stałego źródła dochodu, nie otrzymuje dotacji z Unii Europejskiej. Dodaje, iż posiadany przez niego majątek nieruchomy jest zrujnowany, splądrowany, skażony powstałą oczyszczalnią ścieków. Nie przynosi żadnego dochodu. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest czwartym z kolei wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jednakże poprzednie trzy dotyczyły jedynie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast z uwagi na konieczność złożenia na obecnym etapie postępowania skargi kasacyjnej – obecny poszerzony jest o prośbę ustanowienia również adwokata z urzędu. Poprzednie trzy wnioski skarżącego złożone w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych zostały rozpoznane odmowie. Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Jak wskazuje skarżący, zdany jest na życie poniżej minimum socjalnego, odżywia się ziemniakami, nie ma stałego źródła dochodów. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow.153 m2, mieszkanie o pow. 25 m2 oraz 0,73 ha nieruchomości ornej, 0,80 ha pastwiska a także 4,67 ha krzaków. Nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał aby w jakikolwiek sposób zmieniła się jego sytuacja materialna w porównaniu z tą, która była przedmiotem rozważań Sądu w grudniu 2010 roku. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności fakt, iż skarżący nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. spłata kredytu bankowego, nie posiada innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, a także ma majątek, w szczególności grunty rolne, który zawsze mogą jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego , w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata, orzekający uznał, iż wobec istniejącego w ustawie z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tzw. przymusu adwokackiego, obligującego strony skarżące do wnoszenia skarg kasacyjnych, czy też zażaleń, których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej po sporządzeniu ich przez kwalifikowanego pełnomocnika oraz wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru w odniesieniu do braku stałych dochodów skarżącego i zwyczajowych kosztów utrzymania – uznano, iż ustanowienie dla strony adwokata jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącego, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jego utrzymaniu. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia adwokata mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia ew. skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niego kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).