II SA/Kr 962/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu działek p o s t a n a w i a oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W dniu [...] marca 2008r. K. P. złożył wniosek o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi J. Z. na decyzję Wojewody w K. z dnia [...] wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu działek. K. P. domaga się ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody rodziny, duże koszty utrzymania, zły stan zdrowia i koszty związane z leczeniem. Zdaniem Sądu, wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny strony jest emerytura wnioskodawcy i jego żony w łącznej wysokości 2306,00 zł. Wnioskodawca podnosi również, iż miesięczne koszty utrzymania i leczenia kształtują się na poziomie 1300 zł, na wyżywienie dwóch osób pozostaje mu kwota około 1000 zł. Z oświadczenia strony znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona mieszkanie własnościowe w K. oraz działkę o pow. 0,53 ha w formie użytkowania wieczystego. Wnioskodawca nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów czy ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie stronie radcy prawnego lub adwokata z urzędu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Sąd rozpatrując wniosek bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno – bytową ubiegającego się o pomoc w takiej formie. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca posiadający dochód z tytułu emerytur swojej i żony w łącznej wysokości 2303 zł, nawet wobec wykazanych kosztów utrzymania mieszkania i leczenia ( jak wskazano są to kwoty około 1300 zł ), w kontekście braku zadłużenia, braku konieczności utrzymywania innych osób bez dochodu, posiadanego majątku - byłby w stanie, zdaniem orzekającego, poczynić oszczędności w celu zgromadzenia stosownej kwoty środków finansowych dla ustanowienia dla siebie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawca do takich osób, wobec wykazanych powyżej okoliczności stałego, pewnego dochodu, posiadanego majątku, braku zadłużenia - nie należy. Dlatego odmowę przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).