II SA/Kr 962/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Jan Zimmermann Sędziowie WSA: Renata Czeluśniak (spr.) WSA: Grażyna Firek Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu działek; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J. Z. kwotę 200 zł ( słownie: dwieście złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...].2006 r. nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 4 pkt 9 b1, 136 ust. 3, 137 i 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 z późn. zm./, po ponownym rozpatrzeniu wniosku J.Z. , spadkobierczyni J.L. , o zwrot działek nr 1, 2 , 3 i części działki nr 4 obr. [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. objętych KW nr [...] (w granicach parceli katastralnej l. kat. [...] . gm. kat. W. ) orzekł o odmowie zwrotu ww. działek. Organ w uzasadnieniu wskazał, iż przedmiotowe działki nie spełniają przesłanek zwrotu określonych ustawą o gospodarce nieruchomościami, nie są mianowicie zbędne w rozumieniu art. 137 ustawy, ponieważ w ciągu 7 lat od wywłaszczenia rozpoczęto prace mające na celu realizację celu wywłaszczenia i w ciągu 10 lat od daty wywłaszczenia cel ten (budowa osiedla [...] w 1965 r.) został zrealizowany. Po rozpatrzeniu odwołania J.Z. od powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] 06.2007 r. znak [...] wydaną na podstawie art. Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz. U. z 2004 nr 261 , poz. 2603 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. ) , znak [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje. W uzasadnieniu podniósł, iż część b. parceli katastralnej l. kat. [...] o pow. 0.8530 ha położonej w K. b. gm. kat. W. , stanowiącej własność J.L. , została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. z [...]1960 r. nr [...] na cele budowy osiedla kolejowego. J.L. doręczono ww. orzeczenie [...].03.1960 r. i w związku z faktem, iż nie złożył on odwołania , stało się ono ostateczne 10 kwietnia 1960 r. Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla K. – N. w K. z [...] 1999 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłym J.L. nabyła na podstawie testamentu J.Z. w całości. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezydent Miasta K. ustalił, że wniosek J.Z. dotyczy aktualnie działek o nr: 1 , ,2 ,3 oraz części działki nr 4 , położonych w obrębie nr [...], jednostka ewidencyjna N. Wojewoda przychylił się w całości do stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji Prezydenta Miasta K. Wskazał mianowicie, iż zawnioskowane do zwrotu działki nie spełniają przesłanek zwrotu określonych ustawą o gospodarce nieruchomościami , to jest nie są zbędne w rozumieniu art. 137 ustawy. Organ powołał się na materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji. Ten natomiast w dniu 12.09.2001r . dokonał opisu zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości, z którego wynika, że działka nr 1, 2 , 3, 4 "są zagospodarowane jako obszar zielony porośnięty drzewami i krzewami owocowymi, żywopłotem oraz częściowo chwastami", na działkach znajduje się ponadto "metalowe stelaże do wieszania bielizny i trzepak (dz. nr 2 ), a przez działkę nr 3 przebiega rurociąg gazowy". Organ l instancji zgromadził również szereg dokumentów archiwalnych, z których wynika, iż Prezydium Rady Narodowej m. K. dnia [...]..1958 r. wydało zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej nr [...] nr [...] osiedla PKP na terenie położonym w K. –W. Zaświadczenie uzyskiwało ważność po uprawomocnieniu się decyzji o wywłaszczeniu gruntów. Przy realizacji miały być zachowane warunki zawarte w piśmie Państwowego Inspektora Sanitarnego z 08.05.1958 r. nr [...], który pozytywnie zaopiniował pod względem sanitarnym osiedle awaryjne dla pracowników PKP składające się z 4 budynków dwuklatkowych , 10 jednoklatkowych, domu społecznego i przedszkola. Taki projekt zagospodarowania osiedla wynika również z projektu technicznego osiedla [...] uzgodnionego dnia[...]1955 r. oraz z mapy zagospodarowania osiedla kolejowego w [...] uzgodnionej z projektem urbanistyki osiedla w dniu 08.01.1962 r. Następnie ustalono , że w dniu [...]02.1962 r. zostało wydane pozwolenie na budowę budynku mieszkalnego nr [...], a dnia [...]03.1964 r. zostało wydane pozwolenie na budowę budynków mieszkalnych nr [...]. Z kolei zgodnie z protokołem spisanym 9 lipca 1965 r. w sprawie odbioru końcowego i przekazania do użytku inwestycji budynków mieszkalnych nr [...] osiedla awaryjnego PKP w W. oraz z zewnętrzną instalacją wodno - kanalizacyjną stwierdzono istnienie doprowadzenia energii elektrycznej i wody oraz należyte działanie urządzeń elektrycznych, wodociągowych ( w tym hydrantów zewnętrznych i wewnętrznych), kanalizacyjnych , sanitarnych, wentylacyjnych i centralnego ogrzewania. Ponadto z charakterystyki stanu istniejącego osiedla PKP W. stanowiącego część projektu nr [...] dotyczącego inwestycji "Zespół Budynków Wielorodzinnych dla pracowników PKP" z grudnia 1985 r. wynika, że osiedle [...] w postaci 10 budynków 4- rodzinnych i 4 budynków 8- rodzinnych zostało zrealizowane "około 20 lat temu" (czyli ok. 1985 r.), a wewnątrz osiedla istnieje dość bogata zieleń w postaci drzew i jest ono w pełni uzbrojone. Zdaniem organu, oceny kwestii, czy na działce objętej wnioskiem o zwrot został zrealizowany cel wywłaszczenia należało dokonać przez pryzmat sposobu korzystania z nieruchomości . Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazał natomiast, według organu odwoławczego , że na zawnioskowanych do zwrotu działkach nr 1 , 2 , 3 i 4 obręb [...] , jednostka ewidencyjna N. rozpoczęto prace mające na celu realizację celu wywłaszczenia w ciągu 7 lat od momentu wywłaszczenia i zakończono je w ciągu 10 lat od daty wywłaszczenia nieruchomości (osiedle W. powstało bowiem w 1965 r.). Na tej podstawie Wojewoda , przychylając się do stanowiska Prezydenta Miasta K. stwierdził, że nie zachodzi sytuacja, w której pomimo upływu 7 lat od dnia ostateczności się decyzji o wywłaszczeniu nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia lub też pomimo upływu 10 lat od tej daty cel ten nie został zrealizowany, nieruchomość nie stała się zatem zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n., a konsekwencji należało odmówić jej zwrotu, nie została bowiem spełniona jego przesłanka przewidziana art. 136 u.g.n. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. wniosła J.Z. , podtrzymując złożone w toku postępowania i odwołaniu zarzuty dotyczące spełnienia przez nią przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. i uczestnik K.P. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 z późno zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy). W wyniku dokonanej przez Sąd oceny postępowania prowadzonego w przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że skarga jest uzasadniona. Przede wszystkim podnieść należy, że będąca przedmiotem zaskarżenia decyzja Wojewody oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta wydane zostały po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wyrokiem z dnia 30.01.2006 r. sygn. akt II SA/Kr 3828/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił bowiem decyzję Wojewody z dnia [...].11.2001 r. znak [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z [...],10.2001 r. nr [...], które odmawiały zwrotu objętych wnioskiem J.Z. działek z uwagi na ustanowienie na nich, przed datą wniesienia wniosku , prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich. Sąd stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniała podstawa do zastosowania art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz, iż podstawą odmowy zwrotu wnioskowanej nieruchomości lub jej części nie może być fakt, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Sąd zarzucił dalej organom obydwu instancji , iż nie zbadały w przedmiotowej sprawie istnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określonych w art. 136 i 137 u.g.n., bowiem w razie ich istnienia organy powinny były zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a. do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej (lub decyzji administracyjnej ), w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utracił władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 k.p.a.). Według Sądu, rozwiązanie takie wynika z ustawowego zakazu przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu , przewidzianego w art. 136 u.g.n. Zgodnie zatem z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 30.01.2006 r., w przedmiotowej sprawie należało w pierwszej kolejności rozważyć, czy istnieją przesłanki zwrotu działek objętych wnioskiem skarżącej przewidziane w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. W tym celu, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w wymaganym sprawą zakresie , należało na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów ocenić, czy na działkach objętych wnioskiem rozpoczęto prace mające na celu realizację celu wywłaszczenia w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna czy w ciągu 10 lat od ww. dnia cel ten został zrealizowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w nin. sprawie uznał, iż organy Administracyjne obydwóch instancji dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie prawa administracyjnego poglądem, swobodna ocena dowodów powinna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, a to, przede wszystkim, wszechstronnego odniesienia się do całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz zachowania zasad prawidłowego i logicznego rozumowania. Mając na uwadze powyższe reguły oceny dowodów, zdaniem Sądu, należało uznać , iż na wnioskowanych do zwrotu działkach nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Dowody zebrane w sprawie (przy uwzględnieniu załączonych przez skarżącą do odwołania od decyzji organu l instancji zdjęć) wskazują bowiem, że na przedmiotowych działkach nie znajdują się ani budynki osiedla kolejowego, ani też inne urządzenia, które miałyby pierwotnie wchodzić w jego skład (np. związane z gruntem elementy uzbrojenia), natomiast istniejąca na działkach roślinność (drzewa i krzewy owocowe, żywopłot i chwasty) cechuje się daleko posuniętą przypadkowością i nie sposób uznać, że była częścią wchodzących w skład osiedla zaplanowanych i urządzonych terenów zielonych. Również obecność pozostałych urządzeń znajdujących się na jednej z działek, to jest trzepaka i stelaży do wieszania bielizny, nie może świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla , czy tym bardziej terenu zieleni, nie są one zresztą trwale związane z gruntem i mogły zostać umieszczone na działkach w dowolnym momencie (brak ustaleń w tym zakresie ). Nie pozwala wreszcie na taki wniosek, wbrew twierdzeniom organów, przebiegający przez działkę rurociąg gazowy, gdyż jak wynika z pisma wspólnoty mieszkaniowej z dnia 9 sierpnia 2006 r.(k.[...] akt adm. l inst.) przebiega on "do prywatnych posesji poza blokami". Nie można w świetle powyższych faktów uznać, że na działkach objętych wnioskiem został zrealizowany cel w postaci budowy osiedla kolejowego, zwłaszcza , iż cel ten należy rozumieć ściśle. Ustalenia poczynione przez organ l instancji, a przyjęte bez żadnych zastrzeżeń przez organ odwoławczy, dotyczące realizacji osiedla kolejowego, nie dotyczą w istocie działek , których zwrotu żąda wnioskodawczyni. Powyższe przesądza o naruszeniu przez organy nie tylko art. 80 k.p.a., ale i art. 7 k.p,a, i wyrażoną w nim zasadę prawdy obiektywnej, która jest jedną z racji zasady swobodnej oceny dowodów oraz art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . Organy rozstrzygające ponownie sprawę, chcąc uczynić zadość wytycznym zawartym w wyroku Sądu z dnia 30.01.2006 r. , powinny były zatem po właściwej ocenie zgromadzonych dowodów przejść do kolejnego etapu sprawy, to jest zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia kwestii zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej (lub decyzji administracyjnej) będących podstawą ustanowienia na nieruchomościach prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich oraz podjąć związane z tym czynności procesowe w celu usunięcia przeszkody będącej przyczyną zawieszenia lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 k.p.a.), a dopiero po wyjaśnieniu powyżej kwestii - podjąć decyzję w przedmiotowej sprawie w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dniu rozstrzygnięcia. Przy kolejnym rozpoznaniu sprawy organy będą więc zobowiązane zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30.01.2006 r. , przy uwzględnieniu oceny prawnej wyrażonej w nin. sprawie dotyczącej spełnienia przesłanek z art. 137 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uzasadniając własną decyzję organy winny również ustosunkować się do wszystkich podniesionych przez skarżącą zarzutów. Wobec naruszenia prawa procesowego mającego wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 roku Nr 153 poz. 1270) należało orzec jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.