II SA/Kr 971/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: WSA Piotr Fronc (spr.) WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: Specjalista Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2025 r. sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 maja 2025 r. znak: SKO.PW/4171/37/2025 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 maja 2025 r. nr SKO.PW/4171/37/2025, po rozpatrzeniu odwołania J. Z., utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z dnia 25 lutego 2025 r. nr [...] o odmowie nakazania G. B., L. S. i A. S. przywrócenia stanu poprzedniego terenu działki [...] w P. i wykonania n a tej działce urządzeń zapobiegającym szkodom na działce nr [...]. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach: J. Z. (dalej: skarżący) wystąpił o wszczęcie postępowania w sprawie zmiany stanu wody na działce nr [...] ze szkodą dla jego działki nr [...]. We wniosku wskazał, że na działce nr [...] została zrealizowana inwestycja polegająca na położeniu asfaltu i instalacji urządzeń służących do odprowadzania wód opadowych, co skutkuje powstawaniem strumienia wody na jego działce, niszczącego grunt i uprawy. Organ I instancji odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego i wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło po wizji w terenie, przeprowadzonej zgodnie z zaleceniami orzekającego wcześniej organu odwoławczego, z udziałem stron. W toku oględzin wnioskodawca oświadczył, że podczas wykonywania drogi został zasypany rów, który znajdował się na granicy spornych działek. W związku z powyższym organ I instancji przeanalizował ortofotomapy z 2003 oraz 2010 r., jednak nie potwierdziły one twierdzeń wnioskodawcy, który ze swej strony nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego istnienie rowu. Organ ustalił, że w 1999 r. działka nr [...] została podzielona na działki nr [...], [...] i [...], a działka drogowa o nr [...] została przekazana Gminie W.. W 2021 r. droga została wyasfaltowana, przepusty pod drogą wyremontowane, a rowy umocnione korytkami betonowymi. Działka nr [...] stanowi pas pomiędzy drogą gminną a działką wnioskodawcy. Znajdują się na niej stare drzewa oraz ciek wodny, do którego trafiają wody z przepustów wykonanych pod drogą. Na działce tej nie doszło do żadnych zmian w ostatnich latach. Wnioskodawca zarówno we wniosku, jak również w trakcie oględzin wskazywał, że przyczyną wystąpienia szkód na jego działce był remont drogi. W związku z pytaniem wystosowanym przez organ skarżący podtrzymał, że jego wniosek dotyczy wyłącznie działki nr [...]. W świetle powyższego organ I instancji nie stwierdził, by na działce nr [...] nastąpiła jakakolwiek zmiana, w związku z czym nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm.). W odwołaniu zarzucono bezpodstawne przyjęcie, że budowa drogi nie wywołała szkód na działce skarżącego, a także zakwestionowano zupełność materiału dowodowego, w którym zabrakło koniecznej zdaniem skarżącego opinii biegłego. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych przede wszystkim ustala się, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na objętej postępowaniem działce nr [...] nie nastąpiło żadne działanie, które mogło wpłynąć na zmianę ilościową wody na działce skarżącego. Inwestycją, która mogła mieć wpływ na zmianę stosunków wodnych był remont drogi na działce nr [...], o czym przekonany jest również skarżący. Działka ta jednak z woli skarżącego nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Organ odwoławczy wyraził też przekonanie, że w niniejszej sprawie nie było potrzeby powoływania biegłego, bowiem zmiana, która mogła wpłynąć na zmianę stosunków wodnych wystąpiła na działce, która nie była objęta postępowaniem. W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego i proceduralnego, a to: 1) art. 234 ust. 3 w zw. z ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wykonanie przez właściciela nieruchomości prac ziemnych polegających między innymi na zasypaniu rowu, obejmujących zarówno jego nieruchomość, jak i nieruchomość sąsiadującą, w wyniku których dochodzi do zmiany stanu wody szkodliwie wpływającej na nieruchomość sąsiadującą, nie realizuje przesłanek roszczenia z art. 234 ust. 3, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanego przepisu nakazuje przyjąć, że przepis ten dotyczy właściciela gruntu, który dokonał pierwotnych zmian na swoim gruncie, w wyniku których doszło do zmiany stosunków wodnych również na gruntach sąsiednich; 2) art. 234 ust. 3 w zw. z ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że w ustalonym stanie faktycznym, hipotezę normy prawnej wynikającej z ww. przepisu (spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie) nie wypełnia działanie właścicieli działki ewidencyjnej nr [...] korzystających z inwestycji realizacji drogi należącej do Gminy Wieliczka i z tego powodu roszczenie skarżącemu nie przysługuje, podczas gdy hipotezę tę wypełnia działanie również przez właścicieli nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr [...], ponieważ zasypanie rowu odprowadzającego wodę znajdującego się na granicy z działka skarżącego prowadzi do zmiany stanu wody na gruncie (poprzez zwiększenie ilości wody opadowej odpływającej z ich działek), która to zmiana jednocześnie szkodliwie wpływa na sąsiadujący grunt skarżącego (zwiększenie spływu wód opadowych na działce ewidencyjnej nr [...]); 3) art. 7 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia pomimo braku dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy; 4) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania, a w rezultacie wydanie rozstrzygnięcia w sposób niezgodny z zasadą rozpoznania sprawy administracyjnej w sposób obiektywny i budzący zaufanie do organów administracji publicznej, a także nierówne traktowanie interesów stron; 5) art. 28 w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia udziału w postępowaniu skarżącemu poprzez brak zawiadomienia o możliwości zaznajomienia z materiałami postępowania przed wydaniem decyzji przez organ administracyjny pierwszej instancji i bezprawnym pominięciu strony w sprawie; 6) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego poprzez pominięcie zgłaszanych przez skarżącego wniosków dowodowych między innymi nagrań przedstawiających zalewnie wodami opadowymi jego nieruchomości co do okoliczności gospodarki wodnej na objętych wnioskiem gruncie; 5) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i dokonanie dowolnej ich oceny niezgodne z normami obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 234 Prawa wodnego, który stanowi, że: 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności." W świetle powyższego przepisu, wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga uprzedniego dokonania ustaleń: czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, czy nastąpił szkodliwy wpływ na gruncie sąsiednim oraz czy szkoda ta wynika ze zmiany stosunków wodnych. Przesłanki te muszą zaistnieć łącznie, a wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w innych warunkach, jest niedopuszczalne (por.m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 maja 2021 r., II SA/Sz 174/21). Zastosowanie przepisu art. 234 ust. 3 Prawa wodnego uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2983/20). Skarżący twierdzi, że na jego działce zaistniała szkoda polegająca na niszczeniu gruntu i upraw przez pojawiające się okresowo strumienie wody. Organy w żadnym miejscu problemowi temu nie zaprzeczyły. Zakresem postępowania, toczącego się w niniejszej sprawie na wniosek skarżącego, objęto jednak wyłącznie działkę nr [...]. Wynika to wyraźnie z wniosku inicjującego postępowanie, a zakresu postępowania wnioskodawca nie rozszerzył, pomimo wyraźnego pytania wystosowanego przez organ I instancji. Skarżący konsekwentnie domagał się, aby to właściciele działki nr [...] przywrócili stan poprzedni na terenie swojej działki i wykonali na tej działce urządzenia zapobiegające szkodom na działce skarżącego. Tymczasem zarówno z twierdzeń skarżącego, jak i z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika jednoznacznie, że jeżeli zwiększyła się ilość wody na działce skarżącego, to nie mogło to wynikać z działań podjętych na działce nr [...], bowiem na niej nie wykonywano żadnych prac. Świadczy o tym ukształtowanie terenu na tej działce, a także fakt, że jest ona porośnięta wieloletnimi drzewami. Wprawdzie skarżący wskazywał, że zakopany został rów biegnący na granicy spornych działek, jednakże nie dostarczył na to żadnych dowodów. Nie przyniosły w tym zakresie żadnego rezultatu również podjęte przez organ próby potwierdzenia tej okoliczności. Zbadane ortofotomapy z 2003 r. oraz 2010 r. nie ujawniły na granicy działek żadnego rowu, choć zgodnie z twierdzeniami skarżącego został on zasypany w czasie remontu drogi, który odbył się w 2021 r. Skoro zatem skarżący domagał się określonych działań od właścicieli działki, na której – jak wiarygodnie ustalono – nie dokonywano żadnych prac, to jego żądanie nie mogło zostać uwzględnione. Nie ma bowiem podstaw, aby nałożyć na właściciela działki obowiązek wykonania urządzeń, które zapobiegłyby spływowi wody z innej działki, tu: działki drogowej, będącej własnością gminy. Zgodnie z art. 234 Prawa wodnego, wskazane tam obowiązki mogą być nałożone wyłącznie w sytuacji, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody. Stanowi to zatem rodzaj sankcji za spowodowanie niekorzystnej sytuacji. Nie ma w związku z tym żadnych podstaw, aby właściciel działki nr [...] odpowiadał za zmiany stanu wody dokonane na nie należącej już do niego działce gminnej. W konsekwencji nawet, jeżeli działka skarżącego faktycznie ucierpiała z uwagi na wykonany remont drogi, położonej na działce nr [...], odpowiedzialnością za ten stan rzeczy nie można czynić osoby, nie będącej właścicielem tej działki. Podstawą tej odpowiedzialności nie może być wskazywana w skardze okoliczność, że sąsiad skarżącego faktycznie korzysta z inwestycji drogowej. Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 234 Prawa wodnego obowiązki tam wskazane nakładane są na osobę, która dokonała zmiany stanu wody na gruncie. Nie ma żadnych podstaw, aby odpowiedzialność tą rozciągnąć na osobę, która nie jest właścicielem gruntu, gdzie doszło do takich zmian i nie była ich autorem, wyłącznie na tej podstawie, że użytkuje drogę. Ustalenie powyższych okoliczności nie wymagało wiedzy specjalnej, dlatego brak powołania w sprawie biegłego nie stanowi naruszenia przepisów proceduralnych. Owszem, w sprawach dotyczących naruszenia stosunków wodnych, opinia biegłego uznawana jest często za kluczowy i nieodzowny element materiału dowodowego. Jest tak jednak w sytuacji, gdy potwierdza się fakt zaistnienia szkody na jednej z działek, który może być powiązany z pracami wykonanymi na innej działce. Opinia biegłego ma w takiej sytuacji potwierdzić bądź wykluczyć istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy tymi zdarzeniami. Skoro natomiast w przedmiotowej sprawie ustalono, że na objętej postępowaniem działce nr [...] nie prowadzono żadnych działań, a działka ta pozostaje od wielu lat nienaruszona, brak jest jakiegokolwiek pola do badania związku przyczynowo-skutkowego. W tym kontekście, wystraczającym dowodem w sprawie okazały się oględziny, uznawane z resztą za dowód podstawowy i nieodzowny w sprawach o naruszenie stosunków wodnych. Powinny one być pierwszym dowodem, jaki należy przeprowadzać w tego typu sprawach, na co wskazuje specyfika tych spraw (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2016 r., II SA/Kr 581/16). Co więcej, dowód ten może być powtarzany, gdyż szkodliwe oddziaływanie na grunty to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin (por.m.in. wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2014 r., II SA/Bk 282/14). W przedmiotowej sprawie oględziny zostały przeprowadzone z udziałem zainteresowanych stron, od których odebrano stosowne oświadczenia. Tym samym organ I instancji sanował błąd, którego się dopuścił podczas przeprowadzania wcześniejszej wizji, co zostało wytknięte przez Kolegium, jako błąd powodujący skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Oddaleniu podlegały pozostałe zarzuty skargi, w postaci naruszenia art. 7, art. 28, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Sąd nie ma zastrzeżeń do jakości przeprowadzonego postępowania dowodowego, oceny dowodów, która wbrew zarzutom skargi nie miała dowolnego charakteru i prawidłowości ustalonego stanu faktycznego. W szczególności organ I instancji, dostosowując się do wskazań zawartych w kasacyjnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, przeprowadził oględziny spornych działek, w której wzięły udział zainteresowane strony, w tym pełnomocnik skarżącego. Mieli oni okazję do przedstawienia swojego stanowiska. Jeżeli chodzi o kwestię zasypanego rowu, to jak wskazano powyżej, okoliczność ta nie została potwierdzona dowodowo w żaden sposób ani przez skarżącego, ani przez organ, który prowadził ustalenia w tym zakresie. Organ zwrócił się również z pytaniem do skarżącego co do zakresu postępowania, dając mu pole do jego rozszerzenia na dalsze działki, z czego skarżący nie skorzystał. Bezzasadny był również zarzut naruszenia art. 28 w zw. z art. 10 k.p.a., skarżący bowiem w żaden sposób nie wykazał, aby brak zawiadomienia go o możliwości zaznajomienia z materiałami postępowania, miał wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżący cały czas brał aktywny udział w postępowaniu, był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i miał możliwość przedstawienia wszelkich istotnych dla sprawy okoliczności, co z resztą czynił. Wobec powyższego, Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 p.p.s.a.