II SA/Kr 982/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 kwietnia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a wniosek skarżącej K. W. oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 kwietnia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę skarżąca K. W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem L. W.. Ich miesięczny dochód wynosi 4.183,43 zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości 1.407,72 zł oraz emerytura jej męża w wysokości 2.775,71 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie własnościowe o powierzchni 53 m² oraz nieruchomość wielkości 0,73 ha, na której znajduje się stodoła do rozbiórki i niewykończony 6..-letni dom siedlisko po rodzicach. Skarżąca nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni podniosła, iż liczy 7.. lat i utrzymuje się tylko z emerytury. Jest osobą przewlekle chorą, w bieżącym roku dwa razy przebywała już w szpitalu. Wydatki na lekarzy i zakup lekarstw są znaczne. Małżonek skarżącej ma 8.. lat i też jest schorowany. Jego wydatki na utrzymanie mieszkania, podatki, leki i lekarzy są znaczące. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje żadnych dochodów z nieruchomości. Wręcz przeciwnie utrzymanie nieruchomości pociąga za sobą wydatki. Działka jest zaniedbana. Dom jest stary i wymaga remontu. Nikt nie mieszka w nim na stałe, skarżąca okazjonalnie użytkuje tylko pokój z kuchnią. Skarżąca oświadczyła, że nie zbiera paragonów kasowych za lekarstwa, ani opłat za lekarskie usługi specjalistyczne. W przybliżeniu wydatki na ten cel wynoszą od 200 do 250 zł miesięcznie. Pozostałe wydatki potwierdzone kopiami rachunków kształtują się następująco: czynsz 345,33 zł, telefon 53,62 zł, gaz 67,98 zł, energia elektryczna 81,76 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ani w części. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy potwierdzonego kopiami odpowiednich dokumentów stałym i pewnym źródłem utrzymania skarżącej K. W. jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.407,72 zł netto. Stałymi dochodami z emerytury w wysokości 2.775,71 zł netto dysponuje także małżonek skarżącej, L. W.. Łączne dochody małżonków, wynoszą zatem 4.183,43 zł. Udokumentowane wydatki małżonków W. opiewają łącznie na kwotę 548,69 zł (czynsz 345,33 zł, gaz 67,98 zł, energia elektryczna 81,76 zł, telefon 53,62 zł). Dodatkowo, jak oświadczyła skarżąca, ponoszone są wydatki na wizyty lekarskie i zakup lekarstw w wysokości do 250 zł miesięcznie. Suma wydatków wynosi zatem 798,69 zł. Zestawienie wysokości uzyskiwanych dochodów i wydatków wskazuje, że w budżecie domowym skarżącej pozostaje miesięcznie kwota 3.384,74 zł, którą wnioskodawczyni może swobodnie dysponować. Uzyskując stałe, pewne dochody skarżąca posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zaakcentować także należy, że skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego znacznej wartości w postaci mieszkania o powierzchni 53 m² oraz nieruchomości zabudowanej stodołą oraz 6...-letnim domem. Posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Konkludując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawczyni pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).