II SA/Kr 994/16

Dnia 30 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 21 października 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 czerwca 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 21 października 2016 r. oddalające wniosek M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu Skarżąca M.B. zawarła we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 czerwca 2016 r. (znak: [...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz jest współwłaścicielką domu i działki o powierzchni 15a. Skarżąca podała przy tym, że jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1302 zł, z którego musi pokryć koszty własnego utrzymania, w tym koszty biletu miesięcznego w wysokości 95 zł, środków czystości w wysokości 50-70 zł, leków w wysokości 50 zł, badań w wysokości 130 zł, opłat za wodę w wysokości 44 zł, opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 9 zł, opłat za energię elektryczną w wysokości 160 zł, opłat za telefon w wysokości 25,56 zł, a nadto koszty wysyłki listów poleconych w wysokości 29,40 zł, kserokopii dokumentów w wysokości 44,58 zł, zakupu tuszu w wysokości 46 zł, jak również koszty opłat od szeregu skarg prowadzonych przed tut. Sądem oraz z tytułu zobowiązania do zapłaty 1760 zł dla Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. , pozostałą część przeznaczając na zakup żywności, obuwia oraz odzieży, na dowód czego dołącza do wniosku szereg faktur i decyzji wymiarowych. W ocenie skarżącej, złożony przez nią wniosek o przynanie prawa pomocy jest całkowicie zasadny, ponieważ obecna sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. Starszy Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu argumentując, że strona skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a nadto, że – wbrew twierdzeniom skarżącej – nie prowadzi ona samodzielnie gospodarstwa domowego, zaś część z zadeklarowanych przez nią wydatków, np. na zakup tuszu, czy usług kserograficznych nie ma charakteru wydatków koniecznych. W zaskarżonym postanowieniu podkreślono również, że argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Ponadto wskazano, że skarżąca nie wykazała skutecznie, iż spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, wskazując przy tym, że jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. W dniu 18 listopada 2016 r. (data prezentaty na dokumencie), skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia Starszego Referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca zakwestionowała przyjęcie przez Starszego Referendarza sądowego, że nie prowadzi gospodarstwa domowego wyłącznie sama, jak również wskazała, że w miesiącu październiku jej wynagrodzenie za pracę wyniosło 1116 zł, a nie jak omyłkowo wskazała w przedłożonym oświadczeniu 1302 zł, co nie wystarcza na pokrycie kosztów sądowych oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru. Ponadto skarżąca podkreśliła konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z opłaceniem skarg w innych – zainicjowanych przez nią – sprawach sądowoadministracyjnych, a także zarzuciła, że referendarz sądowy nie odniósł się w ogóle do wskazanych przez nią kosztów w wysokości 1760,99 zł. Skarżąca dodała również, że obecnie nie ponosi kosztów związanych z opłatą rat za telewizor, ponieważ zostały on spłacone przez jej syna, który ponosi również połowę opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedstawionych powyżej regulacji wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako że jest ona zobowiązana do wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej takiego prawa. Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Dlatego też osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznego dla swojego utrzymania, a dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo poczynione tak oszczędności okazałyby się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13. LEX nr 1319089 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1300/16, niepubl.). W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu z dnia 21 października 2016 r. zasadnie przyjęto, że skarżąca nie wykazała w sposób skuteczny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, a w związku z tym postanowienie to należało uznać za prawidłowe. Zdaniem Sądu, podzielić należy pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym nie wszystkie wskazane przez skarżącą wydatki mają charakter konieczny, w szczególności nie mogą za takie być uznane koszty ponoszone na zakup tuszu, papieru do drukarki oraz usług kserograficznych. Jak bowiem słusznie zauważono, koszty te wraz z kosztami sądowymi należnymi od licznych skarg wniesionych przez skarżącą do tut. Sądu były możliwe do przewidzenia i ewentualnie do wcześniejszego zaplanowania. Tym samym należało uznać, że na wydatki konieczne skarżącej składają się obecnie koszty: biletu miesięcznego w wysokości 95 zł, środków czystości w wysokości 50-70 zł, leków w wysokości 50 zł, badań w wysokości 130 zł, podatku od nieruchomości w wysokości 46 zł kwartalnie (miesięcznie ok. 15 zł), opłat za wodę w wysokości 44 zł, opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 9 zł, opłat za energię elektryczną w wysokości 160 zł oraz opłat za telefon w wysokości 25,56 zł. Biorąc pod uwagę powyższe, miesięczne wydatki konieczne skarżącej zamykają się w kwocie ok. 550 zł, zaś otrzymywane przez nią wynagrodzenie za pracę wynosi 1302 zł, pomimo że w sprzeciwie skarżąca podała, iż kwota wskazana w oświadczeniu została przez nią omyłkowo wpisana, a otrzymane przez skarżącą wynagrodzenie za miesiąc październik wynosiło 1116 zł. Niemniej jednak skarżąca nie przedłożyła na tę okoliczność jakiegokolwiek dokumentu, a w związku z tym nie jest możliwe ustalenie, czy rzeczywiście doszło do zmniejszenia jej wynagrodzenia za pracę, a nadto czy dochód skarżącej obniżył się na stałe, czy może też jest spowodowany stanem przemijającym, tj. np. przebywaniem na zwolnieniu chorobowym. Dlatego też zestawianie wskazanych przez skarżącą kosztów utrzymania, przy jednoczesnym uwzględnieniu niewskazanych, ale oczywiście ponoszonych koniecznych wydatków na wyżywienie, prowadzi do wniosku, że skarżąca jest w stanie poczynić miesięcznie stosowne oszczędności na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Wymaga również podkreślenia, że co prawda w zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się w sposób szczegółowy do kosztów wynikających ze wskazanego przez skarżącą zobowiązania egzekwowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. w kwocie 1760,99 zł, niemniej jednak nie sposób uznać, iż powstałe od 2012 r. zaległości w regulowaniu – nieokreślonych bliżej przez skarżącą – należności publicznoprawnych (o takim charakterze ww. należności może świadczyć m.in. podstawa prawna ich dochodzenia, tj. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w adminisatrcji) mają przemawiać za zwolnieniem skarżącej z ponoszenia innego rodzaju należności publicznoprawnych, za jakie niewątpliwie należy uznać koszty postępowania sądowego. Wskazać przy tym należy, że sama skarżąca w złożonym przez nią sprzeciwie podała, że nie ponosi już wydatków związanych z regulowaniem rat za telewizor, które zostały spłacone przez jej syna, partycypującego również w innych ponoszonych przez skarżącą wydatkach (np. uiszcza on połowę opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wymiarze całościowym wykazane i obliczone za dwie osoby), a w związku z tym może ona poczynić w tym zakresie dodatkowe oszczędności i przeznaczyć je na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych (m.in. w 2016 r. już ponad 30 spraw). Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Tym samym, duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, LEX nr 1510362 oraz podobnie w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, LEX nr 1261047). Mając na uwadze powyższe przepisy wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy złożony przez skarżącą sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie, w następstwie czego należało utrzymać w mocy to postanowienie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.