II SAB/Kr 24/12
WyrokWSA w Krakowie2012-11-12
Skład orzekający: Wojciech Jakimowicz, Renata Czeluśniak, Krystyna Daniel
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego pozostawał w bezczynności w przedmiocie rozpoznania wniosku o rozbiórkę obiektu budowlanego, mimo że skarżący wielokrotnie podnosił swoje żądanie i wskazywał na stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego pozostawał w bezczynności, ponieważ nie rozpoznał wniosku skarżącego o rozbiórkę obiektu budowlanego, mimo że skarżący konsekwentnie podtrzymywał swoje żądanie. Bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało zobowiązanie organu do wydania aktu lub dokonania czynności, wymierzenie grzywny oraz zasądzenie kosztów postępowania.Stan faktyczny
Skarżący J.S. złożył skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 22 lutego 2011 r. o rozbiórkę obiektu budowlanego. Skarżący argumentował, że decyzja o pozwoleniu na rozbudowę motelu została unieważniona, co powinno skutkować nakazem rozbiórki. Organ nadzoru budowlanego twierdził, że nie pozostawał w bezczynności, a wniosek skarżącego został przekwalifikowany na wniosek o wznowienie postępowania, które następnie zostało przekazane do Starosty. Sąd uznał jednak, że organ nie rozpoznał wniosku o rozbiórkę.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązał Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. do wydania w terminie 7 dni aktu lub dokonania czynności w sprawie wszczętej wnioskiem J.S. z dnia 22 lutego 2011 r. o rozbiórkę obiektu budowlanego; stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; orzekł o wymierzeniu grzywny w wysokości 5000 zł; zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Krystyna Daniel Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J.S. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 22 lutego 2011 r. I. zobowiązuje Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. do wydania w terminie 7 dni aktu lub dokonania czynności w sprawie wszczętej wnioskiem J.S. z dnia 22 lutego 2011 r. o rozbiórkę obiektu budowlanego; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. orzeka o wymierzeniu Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w W. grzywny w wysokości 5000 zł; IV. zasądza od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. na rzecz skarżącego J.S. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W dniu 5.01.2012 r. J. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. oraz wniósł o wymierzenie kary pieniężnej za niewydanie decyzji w terminie nakazu rozbiórki inwestycji dalszej rozbudowy motelu z restauracją na dz. nr [...] w miejscowości G. gmina [...].
W uzasadnieniu skargi J. S. podniósł, że decyzją z dnia 9.10.2008 r. nr [...] pozwolono na rozbudowę motelu z restauracją pomimo uchylenia poprzedniego pozwolenia na budowę tego obiektu tj. decyzji z dnia 3 lipca 2001 r. Skarżący powołał się na wyrok WSA w Krakowie z dnia 7.04.2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1401/04.
Następnie skarżący opisał, jakie kroki podjął w celu wstrzymania prac budowlanych oraz podniósł, że w dniu 4.11.2010 r. Wojewoda wreszcie stwierdził nieważność decyzji pozwalającej na rozbudowę ww. inwestycji. Następnie skarżący podał, że po wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia 9.07.2008 r. znak [...] złożył wniosek z dnia 22.02.2011 r. o wydanie nakazu rozbiórki do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W., a ten organ skierował sprawę do Starostwa Powiatowego.
Przekazując skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. w postępowaniu o sygn. [...] dotyczącego rozbudowy ww. obiektu, organ wniósł o odrzucenie skargi ewentualnie o jej oddalenie.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlany w W. podniósł, że jak wynika z akt pismo skarżącego z dnia 8.10.2008 r. zostało zarejestrowane pod sygn. [...]. Ponieważ w piśmie tym skarżący podnosił, że rozpoczęto rozbudowę inwestycji organ przeprowadził kontrolę budowy w dniu 6.11.2008 r. stwierdzając, że budowa jest realizowana na podstawie ostatecznej decyzji pozwolenia na budowę z dnia 9.07.2008 r. nr [...]. Wobec tych ustaleń, organ pismem z dnia 12.11.2008 r. odpowiedział skarżącemu na podstawie art. 238 kpa, że nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. W związku z ponowieniem skargi tj. złożeniem wniosku z dnia 20.11.2008 r. w sprawie wstrzymania robót budowlanych na działce nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. pismem z dnia 29.12.2008 r. poinformował J. S. o braku podstaw do wszczęcia postępowania. Pismem z dnia 16.07.2009 r. J. S. złożył kolejny wniosek w sprawie wstrzymania wykonywania robót nie podając nowych okoliczności zatem w odpowiedzi, w trybie art. 239 kpa, organ nadzoru budowlanego pismem z dnia 21.07. 2009 r. poinformował , że nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu . Następnie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. podniósł, że taki tryb postępowania (postępowanie zakwalifikowane jako skargowe - art.238 kpa) znalazło uznanie w Wojewódzkim Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w K., gdzie J. S. złożył skargę na bezczynność PINB. WINB w K. w piśmie z dnia 25.08.2009 r. uznał, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. nie miał podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, zatem odpowiedź na skargę została udzielona w trybie skargowym tj. zawiadomienia z art. 239 kpa (dział VIII Kpa). Dalej organ wskazał, że w roku 2008, 2009 przepisy kpa nie przewidywały nie tylko formy odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, lecz także instytucji odmowy wszczęcia postępowania, jeżeli przez odmowę rozumieć akt administracyjny odmawiający wszczęcia postępowania. Ponieważ wydanie decyzji lub postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania nie znajdowało uzasadnienia w przepisach kodeksu (inaczej niż jest to obecnie - art.61a kpa), dlatego stanowiska zawarte w ww. pismach organ uznał za zasadne.
Odnosząc się do skargi z dnia 4.01.2012 r. oraz jej treści, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlany w W. podniósł, że wniosek skarżącego w sprawie wznowienia postępowania oraz wydania nakazu rozbiórki budynku rozbudowy motelu z restauracją ze wskazaniem, że dotyczy to decyzji z dnia 9.10.2008 r. nr [...] znak: [...], został zarejestrowany pod sygnaturą [...]. Ponieważ wniosek nie był precyzyjny pismem z dnia 14.03.2011 r. wezwano J. S. o sprecyzowanie i wyjaśnienie treści wniosku. W dniu 30.03.2011 r. w siedzibie PINB dokonano przesłuchania J. S., który sprecyzował do protokołu, iż jego wniosek dotyczy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją [...] z dnia 09.10.2008 r. Wobec art.19 kpa organ nadzoru budowlanego zbadał swoją właściwość rzeczową w sprawie i stwierdził, że we wnioskowanym zakresie tj. wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją [...] z dnia 09.10.2008 r. właściwy jest Starosta - dlatego na podstawie art. 65 kpa przekazał do Starosty oryginał wniosku J. S. z dnia 22.02.2011 r. wraz z kserokopią istotnych dokumentów w sprawie. Na postanowienie z art. 65 kpa J. S. wniósł zażalenie do WINB K. i pismem dnia 27.04.2011 r. organ przekazał akta sprawy. Do dnia odpowiedzi na skargę organ II instancji nie rozpatrzył zażalenia i nie zwrócił akt sprawy.
Ponadto Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlany w W. podniósł, że pismem z dnia 18.04.2011 r. WINB przesłał zażalenie J. S. na niezałatwienie sprawy z wniosku z dnia 22.02.2011 r.. Po złożeniu wyjaśnień i podaniu powodów i zakresu postępowania postanowieniem z dnia 11.05.2011 r. znak: [...] organ II instancji postanowił nie wyznaczać PINB dodatkowego terminu załatwienia sprawy, gdyż uznał, że zostały w sprawie podjęte określone czynności.
Mając na uwadze, że organ nie pozostawał w bezczynności w stosunku do pism - wniosków skarżącego z dnia 08.10.2008 r., 20.11.2008 r., 16.07.2009, 22.02.2011 r., a nadto dołożył wszelkich starań celem rozpatrzenia pism. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. wniósł zatem o odrzucenie skargi ewentualnie o jej oddalenie.
Organ podkreślił też, że skarżący domaga się rozbiórki rozbudowy motelu twierdząc, że to samowola budowlana, a rozbiórka może być orzekana na podstawie art. 48 Prawa budowlanego, o ile zachodzą przesłanki samowoli budowlanej. W niniejszym przypadku natomiast inwestorzy w dacie rozpoczęcia i zakończenia budowy legitymowali się ostateczną decyzją pozwolenia na budowę Starosty z dnia 9.07.2008 r. nr [...], której nieważność Wojewoda stwierdził decyzją znak: [...] z dnia 4.11.2010 r. Decyzja ta dopiero w dniu 25.11.2010 r. stała się ostateczna a zatem cała inwestycja została zakończona w czasie, kiedy w obrocie prawnym funkcjonowała ostateczna decyzja o pozwoleniu na budowę. Według utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę nie może prowadzić do wniosku, że roboty budowlane zostały przeprowadzone w warunkach samowoli budowlanej. W wyroku z 12 maja 1998 r. (IV SA 1419/96) NSA stwierdził, że niedopuszczalne byłoby tworzenie fikcji faktycznej, prowadzącej do oceny, iż po stwierdzeniu nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę wybudowany obiekt budowlany należałoby traktować jako wybudowany bez pozwolenia (decyzja stwierdzająca nieważność wywiera skutki ex tunc). Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 1998 (IV SA 1399/96, OSP 2000, Nr 4, poz. 60) podnosząc, że inwestor, który prowadził roboty budowlane lub wybudował obiekt budowlany na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, która została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego, nie może być traktowany jako osoba dopuszczająca się samowoli budowlanej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 - 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 1270 - oznaczona dalej jako ppsa) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Z art. 3 § 2 pkt 1- 4 i 8 ppsa wynika, że kontrola sądów administracyjnych obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na :1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Skarga jest uzasadniona.
W piśmie dnia 22.02.2011 r. skierowanym do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. dnia 23.02.2011 r. skarżący zawarł wniosek w sprawie wznowienia postępowania oraz wydania nakazu rozbiórki budynku – rozbudowy motelu z restauracją "wydanej" decyzją z dnia 9.07.2008 r. (omyłka wnioskodawcy w miesiącu podanej daty jest bez znaczenia wobec wskazania pozostałych danych identyfikujących decyzję oraz ze względu na treść wniosku i złożonych pism) nr [...] znak: [...] na działce nr [...] w miejscowości G. gmina [...]. J. S. powołał się na liczne decyzje i orzeczenia sądowe, znane z urzędu organowi, a dotyczące budowy i rozbudowy ww. obiektu, w szczególności decyzję Wojewody uchylającą decyzję o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę z dnia 3.07.2001 r. oraz decyzję Wojewody stwierdzającą nieważność decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na rozbudowę obiektu motelu z restauracją na działce nr [...] w miejscowości G. gmina [...] z dnia 9.07.2008 r. Ze względu na tą ostatnią decyzję uznał, że "wniosek o rozbiórkę jest zasadny" (k. 1 akt adm.).
W wezwaniu z dnia 14.03.2011 r. do sprecyzowania i wyjaśnienia ww. wniosku PINB poinformował o konieczności wskazania, jakiego postępowania administracyjnego dotyczy wniosek o wznowienie i wykazania, że sprawa ta dotyczy interesu prawnego J. S. (wezwano też o wykazanie interesu prawnego mimo, że na temat interesu prawnego skarżącego w sprawie obiektu motelu z restauracją na ww. działce wielokrotnie wypowiadały się organy administracji publicznej prowadzące postępowania na wniosek J. S., w tym też PINB w W. np. k. 63-64.a.a. i orzekające w sprawie sądy administracyjne np. k.105 a.s). Co do żądania rozbiórki nie wezwano wnioskodawcy o jego uzupełnienie, czy wyjaśnienie, nie poinformowano też, czy nie toczy się już z urzędu postępowanie naprawcze, trakcie którego jego żądania i zarzuty będą rozpoznane.
W dniu 30.03.2011 r. J. S. złożył pismo z dnia 30.03.2011 r., a w protokole z przesłuchania strony (k.3 akt adm.) odnotowano: "Precyzuje: składa pismo z dnia 30.03.2011 r. w którym wnosi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją [...] z dnia 9.10.2008 r. Zeznaje, że jest stroną w postępowaniu."
Mimo, iż w złożonym piśmie skarżący sprecyzował wniosek dot. wznowienia postępowania oraz wydania nakazu rozbiórki budynku (k.10 akt adm.), dołączył kolejne decyzje i podniósł, że jest stroną postępowania, organ nie zajął się w ogóle wnioskiem o rozbiórkę, przyjmując, że sprecyzowanie wniosku oznacza cofnięcie żądania nakazu rozbiórki, a wnioskodawca wniósł jedynie o wznowienie postępowania. Potwierdził to na rozprawie pełnomocnik PINB stwierdzając, że nic nie dzieje się z wnioskiem skarżącego o rozbiórkę obiektu ponieważ jego wniosek z dnia 22 lutego 2011 r., po przesłuchaniu skarżącego, został zakwalifikowany jako wniosek o wznowienie postępowania (i to postępowania zakończonego decyzją, której nieważność stwierdzono kilka miesięcy wcześniej, na wniosek skarżącego). Takie stanowisko organu nie jest prawidłowe i świadczy nie tylko, co najmniej, jedynie o pobieżnym zapoznaniu się z wnioskiem J. S. ale godzi w podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, 8, 9, 11 i 12 kpa. Zarówno we wniosku jak i w piśmie z dnia 30.03.2011 r. wnioskodawca powołał się przecież na liczne decyzje zapadłe w postępowaniach, w których występował i organ doskonale wiedział, że J. S. od 2000 r. kwestionuje tylko pominięcie go jako strony w postępowaniach administracyjnych dotyczących motelu (zainicjował przecież postępowania nadzwyczajne dotyczące wzizt, pozwolenia na budowę i rozbudowę oraz o wstrzymanie robót) i sprzeciwia się budowie i rozbudowie obiektu.
Ponadto również z zażalenia na postanowienie PINB z dnia 4 kwietnia 2011 r. (14 akt adm. [...]) wynikało, że skarżący nie tylko nie cofnął złożonego wniosku o rozbiórkę, ale nadal podtrzymuje swój wniosek o rozbiórkę budynku motelu rozbudowanego na podstawie decyzji z dnia 9.07.2008 r. Również z zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie złożonego na podstawie art.37 kpa w dniu 4 kwietnia 2011 r. (k. 19 akt adm. PINB – [...]) J. S. wyraźnie wskazał, że jego wniosek z dnia 23.02.2011 r. skierowany do PINB w W. został złożony w celu wydania nakazu rozbiórki obiektu. Mimo więc jasnego stanowiska skarżącego, żądającego rozbiórki obiektu budowlanego organ nadal nie podjął żadnych czynności w przedmiocie tego wniosku.
Skarga na bezczynność PINB w W. dotyczy zatem wniosku skarżącego z dnia 22.02.2011 r. o rozbiórkę obiektu budowlanego jako konsekwencji decyzji Wojewody z dnia 4 listopada 2010 r. (ostatecznej z dniem 25 listopada 2010 r. k.65 akt adm. PINB – [...]) o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...] Starosty z dnia 9.07.2008 r. znak: [...] (powołaną przez skarżącego we wniosku, piśmie z dnia 30.03.2011 r. i zażaleniu z dnia 18.04.2011 r.), a nie jak przyjęto - wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie ww. decyzji nr [...], której nieważność stwierdzono. Skarżący zwrócił na to uwagę organowi w zażaleniu na postanowienie PINB z dnia 4 kwietnia 2011 r. podnosząc, że po stwierdzeniu nieważności decyzji z 9.07.2008 r. znak: [...] Starosta "prawnie nie ma możliwości prowadzenia postępowania", a on "wyraźnie zażądał wydania nakazu rozbiórki obiektu".
Skarżący złożył zażalenie na zwłokę w załatwieniu sprawy przez PINB w W. na podstawie przepisu art. 37 § 2 kpa (k.19 akt adm. PINB – [...]).
Bezsporne jest, iż PINB w W. w ogóle nie zajął ww. wnioskiem - nie wszczął na wniosek skarżącego postępowania w sprawie rozbiórki obiektu, ani też nie przekazał ww. wniosku skarżącego do toczącego się postępowania naprawczego w sprawie rozbudowy budynku motelu z restauracją wszczętego z urzędu w związku z ostateczną decyzją Wojewody z dnia 4 listopada 2010 r. znak: [...] stwierdzającą nieważność decyzji nr [...] Starosty z dnia 9.07.2008 r. znak: [...] (k.25 akt adm. PINB – [...]). Nie rozpoznał wniosku skarżącego nawet po wniesieniu skargi w dniu 5 stycznia 2012 r.
Przesądza to o istnieniu zarzucanej skargą bezczynności.
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podął żadnej czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por: wyrok NSA z dnia 19 lutego 1999 r., IV SAB 153/98). Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane.
Podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela poglądów doktryny i orzecznictwa, w myśl których postępowania w sprawie tzw. samowoli budowlanej ( art. 48 – 52 ustawy Prawo budowlane ), wszczynane są wyłącznie z urzędu, a nie również na wniosek strony. Zgodnie z regułą zawartą w art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Krakowie do sygn. akt II SAB/Kr 60/12, że powołany przepis winien być interpretowany w powiązaniu z przepisami prawa materialnego, które wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji oraz normują inicjatywę co do powstania stosunku prawnego określonej treści. Pewnym uproszczenie jest wskazanie, że w przypadku, gdy przepis prawa nie reguluje expressis verbis inicjatywy wszczęcia postępowania w danej kategorii spraw administracyjnych przyjmuje się, że jeżeli przedmiotem postępowania jest określenie ciążących na jednostce obowiązków, ograniczenie lub cofnięcie uprawnień to wszczęcie postępowania następuje z urzędu, natomiast jeżeli chodzi o ustalenie sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej uprawnień, zgodnie z zasadą, że jednostka rozporządza swoim prawem, wszczęcie postępowania następuje na jej wniosek. Takie podejście nie jest uzasadnione, zaś jako zasada winno być postrzegane tylko w jednym kierunku, tj. jako gwarancja zasady skargowości. Powyższe zabezpiecza bowiem przed wystąpieniem sytuacji, w której przy braku w prawie materialnym przepisu albo przepisów normujących wprost inicjatywę do wszczęcia postępowania, jak np. w art. 32 ust. 4 i 33 ust. 1-2 oraz w art. 57 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, w sprawach określonego rodzaju dochodziłoby do wszczęcia z urzędu postępowania dotyczącego ustalenia sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej uprawnień, którymi może rozporządzać.
Poza ogólnymi normami kompetencyjnymi na można bowiem nie uwzględniać regulacji z art. 28 kpa, w myśl której stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ogólne normy dające kompetencję do działania z urzędu nie wykluczają jednakże wyżej wskazanej cytowanej zasady. Przepis art. 61 § 1 kpa określając podstawy wszczęcia postępowania administracyjnego posługuje się oznaczającym alternatywę zwykłą słowem "lub" dla obu w nim przewidzianych przypadków inicjujących rozpatrzenie sprawy, a to naprowadza, że pojawiają się sprawy, które mogą zostać wszczęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek w przypadku, gdy inicjatywa strony posiadającej interes prawny wyprzedzi działania, które organ winien podejmować z urzędu. Tej ogólnej regulacji odpowiadają normy prawa materialnego, wśród których można wyodrębnić wszystkie wskazane wyżej sytuacje. Sprawy dotyczące tzw. samowoli budowlanej, jak również postępowania naprawcze należą do spraw, które mogą zostać wszczęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek.
Stosownie do aktualnie obowiązującego przepisu art. 61a k.p.a.: §1.Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.§ 2. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Uwzględniając tę regulację nie można nie dostrzec, że prezentowane w odpowiedzi na skargę podejście w sprawach, ogólnie ujmując, zgodności z prawem wykonywanych robót budowlanych, polegające na rozpoznawaniu pism strony (= osoby mającej interes prawny) w postępowaniu skargowym, jak i założenie, że takie postępowanie może zostać wszczęte jedynie z urzędu, nie tylko skutkuje ograniczeniem prawa do sądu, ale jest sprzeczne z tym, co po zmianach przepisów kpa, wynika choćby z ww. przepisu art. 61a k.p.a. Prowadzi ono bowiem do sytuacji, w której organ nadzoru budowlanego już przy wpływie podania może – nawet bezzasadnie - zamknąć drogę do wszczęcia postępowania stronie mającej w tym interes prawny, który zresztą nie zawsze jest różny od interesu publicznego. Przecież tryb skargowo - wnioskowy (art. 221 i nast. kpa) jest jednoinstancyjnym postępowaniem o charakterze uproszczonym, którego zakończenie, czyli zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi, nie daje podstaw do uruchomienia dalszego trybu instancyjnego, a więc nie tylko postępowania odwoławczego, ale także postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że podejmowane w trybie art. 237 § 3 k.p.a. zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi nie przybiera żadnej z prawnych form działania organu administracji publicznej, podlegających kontroli sądu administracyjnego.
Odnosząc te ogólne uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, uwzględniając materiał zgromadzony w przedstawionych aktach administracyjnych oraz decyzje organów administracji publicznej i orzeczenia sądów administracyjnych, na które powołuje się skarżący, trzeba zauważyć, że treść pism skarżącego, nie uprawniała do nadania im biegu jedynie w trybie rozpatrywania skarg i wniosków. Nie wynika z nich, w sposób oczywisty, że skarżący działała wyłącznie w interesie publicznym, a wprost przeciwnie, skarżący sprzeciwiał się budowie, rozbudowie, a aktualnie – dalszemu istnieniu i funkcjonowaniu obiektu budowlanego, jakim jest motel z restauracją, we własnym interesie, podkreślając swoje interesy prawne.
Uwzględnienie skargi na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 ppsa - przy jej zasadności, prowadzi w myśl art. 149 ppsa do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu lub do dokonania czynności, względnie stwierdzenia, albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.
Wobec powyższego orzeczono jak w pkt I - III sentencji wyroku na podstawie art. 149 ppsa, uznając, że bezczynność w rozpoznaniu wniosku J. S. z dnia 22 lutego 2011 r. (data wniosku) miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia nałożenie na organ grzywny w wysokości przewidzianej w art. 154 § 6 ppsa.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt IV na podstawie art. 200 ppsa.
Odnosząc się do stanowiska organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę, podnieść należy, iż mimo, że "stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę nie może prowadzić do wniosku, że roboty budowlane zostały przeprowadzone w warunkach samowoli budowlanej ", to dopiero wyniki postępowania naprawczego wskażą, czy rozbiórka obiektu, przewidziana nie tylko w art. 48, ale również w art. 51 ust.1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane będzie konieczna.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło