II SAB/Kr 93/15

WyrokWSA w Krakowie2015-08-26

Skład orzekający: Renata Czeluśniak, Iwona Niżnik-Dobosz, Agnieszka Nawara-Dubiel

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego był w bezczynności w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 17 listopada 2014 r. i czy jego bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa?
Ratio decidendi
Wniosek skarżącej z dnia 17 listopada 2014 r. stanowił wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie legalności robót budowlanych, a nie skargę. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nie wszczął postępowania naprawczego ani z urzędu, ani na wniosek skarżącej, co przesądza o istnieniu zarzucanej skargą bezczynności. Bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ organ nie podjął żadnej czynności w sprawie przez ponad 9 miesięcy.
Stan faktyczny
Skarżąca Z. G. wniosła do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) wniosek z dnia 17 listopada 2014 r. o nakazanie wstrzymania prac budowlanych do czasu wyjaśnienia legalności decyzji o pozwoleniu na budowę. PINB pismem z dnia 27 stycznia 2015 r. uznał skargę za nieuzasadnioną, twierdząc, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające i roboty budowlane zostały wykonane legalnie. Skarżąca ponowiła wniosek, domagając się wydania decyzji lub postanowienia. PINB podtrzymał swoje stanowisko. Skarżąca wniosła skargę do WSA w Krakowie, zarzucając PINB bezczynność w rozpoznaniu wniosku z dnia 17 listopada 2014 r. i przewlekłe prowadzenie postępowania.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązał Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu [...] w K. do wydania w terminie 14 dni aktu administracyjnego w sprawie z wniosku Z. G. z dnia 17 listopada 2014 r. oraz stwierdził, że bezczynność PINB miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA: Iwona Niżnik-Dobosz Agnieszka Nawara- Dubiel Protokolant st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi Z. G. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu [...] w K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 17 listopada 2014 r. I. zobowiązuje Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu [...] w K. do wydania w terminie 14 dni aktu administracyjnego w sprawie z wniosku Z. G. z dnia 17 listopada 2014 r.; II. stwierdza, że bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu [...] w K. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Dnia 22 maja 2013 r., na podstawie art. 28, art. 33 ust. 4, art. 36 i art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623) oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), wydane zostało przez Starostę pozwolenie na budowę z wniosku W. i C. R.. Postępowanie zakończone ww. decyzją zostało wznowione. Dnia 2 stycznia 2014 r. Wojewoda po rozpatrzeniu sprawy z odwołania Z. G. od decyzji Starosty z dnia 6 listopada 2013 r. o odmowie uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 22 maja 2013 r., na podstawie art. 138 § 2, w związku z art. 104 k.p.a. oraz art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 81 ust. 1 pkt 2 i art. 82 ust. 1 i 3 ustawy Prawo budowlane, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na brak prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, m. in. na brak zbadania sprawy odległości budynku objętego planowaną inwestycją od działki Z. G.. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego w dniu 16 października 2014 r., po rozpoznaniu wniosku państwa R., na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia 2 stycznia 2014 r. W dniu 17 lipca 2014 r. Starosta, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 oraz art. 104 § pkt 4 k.p.a., uchylił swoją decyzję z 22 maja 2013 r. udzielającą pozwolenie na budowę oraz umorzył postępowanie administracyjne w sprawie pozwolenia na budowę. Organ wskazał na otrzymaną od państwa R. informację z dnia 16 czerwca 2014 r. o zakończeniu budowy i w związku z tym uznał postępowanie w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę za bezprzedmiotowe. Dnia 17 listopada 2014 r. do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego wpłynął wniosek Z. G., w którym zwróciła się o nakazanie państwu R. wstrzymanie wszelkich prac budowlanych do czasu wyjaśnienia zagadnienia legalności decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 22 maja 2013 r. Pismem z dnia 27 stycznia 2015 r. PINB, na podstawie art. 238 k.p.a., zawiadomił skarżącą, że jej skarga z dnia 17 listopada 2014 r. jest nieuzasadniona. Wskazał, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, że inwestor zrealizował budowę w oparciu o ostateczną decyzję pozwolenia na budowę wydaną przez Starostę w dniu 22 maja 2013 r. i zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym. Ponadto podał, że inwestor w dniu 16 czerwca 2014 r. zawiadomił skutecznie o zakończeniu budowy, a organ nie wniósł sprzeciwu, co wynika z przedłożonego zaświadczenia z dnia 17 lipca 2014 r. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 17 września 2014 r. W. R. dokonała skutecznego zgłoszenia ocieplenia budynku. Ponadto wskazał, że 16 stycznia 2015 r. przeprowadzono kontrolę na terenie działki nr [...] w S. nie stwierdzając prowadzenia żadnych robót budowlanych. Organ podniósł, że nie stwierdził wykonania robót budowlanych noszących znamiona samowoli budowlanej, a wszelkie roboty budowlane wykonano w sposób legalny. Skarżąca ponowiła swój wniosek w dniu 19 lutego 2015 r., w którym zwróciła się o usunięcie stanu niezgodności z prawem poprzez wydanie decyzji lub postanowienia, pozwalającym na jego kontrolę instancyjną. Podniosła, że inwestorzy nie mieli pozwolenia na budowę budowli, którą wznosili. PINB dla powiatu w K. w piśmie z dnia 4 marca 2015 r. poinformował skarżącą o podtrzymaniu swego stanowiska dotyczącego skargi z dnia 17 listopada 2014 r. oraz o treści art. 239 k.p.a. W dniu 17 marca 2015 r. Z. G. wniosła o usunięcie stanu niezgodnego z prawem, a w dniu 14 kwietnia 2015 r. PINB podtrzymał swoje stanowisko. W dniu 30 grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wpłynął "wniosek" Z. G. z dnia 29 grudnia 2014 r. Powołując się na art. 37 § 1 kpa podniosła brak odpowiedzi ze strony PINB na jej wniosek z dnia 17 listopada 2014 r. Dnia 27 marca 2015 r. WINB, na podstawie art. 238 w zawiązku z art. 229 pkt 7 i art. 237 § 4 w związku z art. 37 k.p.a., uznał po rozpatrzeniu zażalenia, za zasadną skargę Z. G. na bezczynność PINB ze względu na przekroczenie terminu do załatwienia skargi określonego w art. 237 § 1 k.p.a. Stwierdził jednak, że skarga została załatwiona, wobec czego brak jest podstaw do wyznaczenia organowi dodatkowego terminu. W skardze do WSA w Krakowie skarżąca Z. G. zarzuciła bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. i wniosła o: 1. stwierdzenie, iż PINB nie załatwił sprawy z wniosku z dnia 17 listopada 2014 r. oraz uznanie, że organ prowadzi postępowanie w sposób przewlekły, 2. wyznaczenie PINB terminu załatwienia skargi, 3. zwolnienie z kosztów w sprawie, a w razie ich poniesienia, zasądzenie ich zwrotu od organu. W odpowiedzi na skargę PINB wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu, organ przedstawił stan faktyczny, swoje działania i podkreślił brak podstaw do zarzucenia mu bezczynności. Stwierdził, że rozpoznał wniosek skarżącej jako skargę poprzez zawiadomienie z dnia 27 stycznia 2015 r., po uprzednim przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, na podstawie przepisów rozdziału VIII kpa. Zdaniem organu, nie można stwierdzić, że postępowanie skargowe prowadzone było w sposób przewlekły, gdyż, w oparciu o § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków, przeprowadził postępowanie wyjaśniające i następnie zawiadomił o sposobie załatwienia skargi. Wszystkie podjęte czynności były konieczne do oceny zasadności złożonej skargi, bowiem skarżąca przedstawiła stan faktyczny sprawy w sposób niepełny, a zatem wymagający podjęcia działań ze strony organu. Wskazał ponadto, że postępowania administracyjne przed nadzorem budowlanym (za wyjątkiem postępowań w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie) wszczynane i prowadzone są z urzędu. Wystąpienie strony nie wszczyna postępowania, lecz stanowi jedynie impuls do wszczęcia postępowania z urzędu, jeżeli wystąpiły okoliczności faktyczne, z których wynika konieczność doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. Dlatego, zdaniem organu, wystąpienie skarżącej z dnia 17 grudnia 2014 r. zostało prawidłowo zakwalifikowane jako skarga, bowiem nie zawierało wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego. Sprawa została załatwiona w trybie skargowym poprzez zawiadomienie na podstawie art. 238 k.p.a., co powoduje, że skarga na bezczynność winna ulec oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. z uwagi na jej niezasadność, bowiem nie zachodzą przesłanki do uznania takiego stanu rzeczy za bezczynność organu. Z ostrożności organ wskazał, że ewentualna bezczynność organu nie miała charakteru rażącego, w sytuacji gdyby Sąd uznał, iż istniały podstawy do załatwienia sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 - 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270), dalej ppsa, odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Z art. 3 § 2 pkt 1- 4 i 8 ppsa wynika, że kontrola sądów administracyjnych obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na :1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1- 4a. Skarga jest uzasadniona. W piśmie z dnia 17 listopada 2014 r. skierowanym do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego skarżąca powołując się na decyzje organów administracyjnych (GINB w W. i Wojewody ) zawarła wniosek o nakazanie państwu R. wstrzymania prac budowlanych na działce nr ewid. [...] w S. do czasu rozstrzygnięcia kwestii legalności decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 22 maja 2013 roku. Skarżąca wskazała znak decyzji i poinformowała, że prace na ww. działce prowadzone są nadal mimo braku spełnienia wymogu odległości wznoszonej budowli od granicy jej działki. Już zatem sformułowanie ww. wniosku nie pozwalało organowi na zakwalifikowanie go jako skargi z art. 227 kpa. Zawarto bowiem w nim żądanie podjęcia konkretnych działań ze względu na prowadzenie robót budowlanych mimo braku spełnienia wymogu odległości wznoszonej budowli od granicy działki wnioskodawcy. Również z wniosku z dnia 29 stycznia 2014 r. skierowanym do WINB w K. (zażalenia na zwłokę w załatwieniu sprawy przez PINB na podstawie przepisu art. 37 § 1 kpa), a przesłanego do PINB w dniu 9 stycznia 2015 r. wynikała intencja skarżącej. W kolejnym wniosku z dnia 10 lutego 2015 r. Z. G. wprost wniosła o wydanie w sprawie decyzji lub postanowienia, kwestionując prawidłowość twierdzeń zawartych w zawiadomieniu PINB z 27 stycznia 2015 r. Jeżeli organ miał wątpliwości co do żądania skarżącej mógł wezwać ją do jego sprecyzowania. W przedmiotowej sprawie, aktualne pozostaje stanowisko NSA zajęte w wyroku z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 448/13 że, "w okolicznościach sprawy, istotna jest ocena intencji strony. O zakresie żądania decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie, obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek ten dotyczy pism, które zredagowane zostały w sposób niezręczny, niezrozumiały i niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony, (tak np. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. I OSK 166/10, [w:] CBOSA). Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego, miał do czynienia z jednoznacznie sformułowanym żądaniem wskazanym we wniosku (...), lecz nie poczynił żadnych kroków, by przedmiot tegoż pisma obiektywnie wyjaśnić. Takie postępowanie organu narusza regułę określoną w art. 7 k.p.a., gdyż nie prowadzi to do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywateli. Przepis art. 7 k.p.a., wsparty regulacjami zawartymi w art. 8 i 9 k.p.a., stanowi bowiem podstawę do życzliwej interpretacji przez organ pism składanych przez stronę. Organ administracji winien był wziąć pod uwagę, że intencja strony wynika zarówno z treści wniosku (...), jak i z innych pism procesowych (...). Zgodnie z art. 9 k.p.a. na organie administracji spoczywał obowiązek poinformowania (...) o wszystkich okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na przebieg postępowania, tak by strona nie poniosła szkody z nieznajomości administracyjnych instytucji procesowych. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zasada ignorantia iuris nocet i obowiązkiem organu jest informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem aktualnego lub potencjalnego postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. (sygn. akt III ARN 40/92, publ. POP 1993/4/68), zgodnie z którym obowiązek informowania i wyjaśniania stronom okoliczności prawnych i faktycznych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Sąd Najwyższy zaakcentował, że w sytuacji podjęcia przez stronę działań wiążących się z niekorzystnymi dla niej skutkami, lub nawet z ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek wyjaśnić stronie, w możliwie jasny sposób, całość okoliczności sprawy i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że organ obowiązany jest do udzielenia całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej. Nadto, organ obowiązany jest informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że ma on informowania zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego (por. np. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt OSK 6/06, Lex nr 293175)". Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, że bez większego znaczenia jest w niniejszej sprawie, że skarżąca domagała się "wstrzymania prac budowlanych", skoro niewątpliwe jest, że w ogóle była przeciwna tym robotom budowlanym ze względu na brak, jej zdaniem, zachowania wymaganej od granicy jej działki odległości inwestycji, objętej udzielonym, bez jej udziału, pozwoleniem na budowę. Brak wyjaśnienia tej kwestii, co potwierdzają uzasadnienia decyzji, zgromadzonych w aktach administracyjnych, był też przyczyną uchylenia pozwolenia na budowę. Z wyjaśnień udzielonych WINB przez PINB w piśmie z 28 stycznia 2015 r. i dołączonych do nich dokumentów wynika, że PINB znał treść decyzji, które powołała skarżąca we wniosku z dnia 17 listopada 2014 r. oraz wiedział, że pozwolenie na budowę z dnia 22 maja 2013 r. zostało, po wznowieniu postępowania, ostatecznie uchylone przez Starostę decyzją z dnia 17 lipca 2014 r. Z uzasadnienia tych decyzji wynikało m.in., że Z. G. jest współwłaścicielką działki sąsiadującej z terenem inwestycji, znajdującej się w obszarze jej oddziaływania, a mimo to nie brała udziału w postępowaniu o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę, a ponadto inwestorzy nie przedłożyli wymaganej mapy " na podstawie której można by jednoznacznie określić odległość przebudowywanego budynku na działce [...] w miejscowości S.." Wobec przedstawionych wyżej okoliczności, szczególnie pism skarżącej nawiązujących do treści decyzji administracyjnych, stwierdzić należy, że wniosek z dnia 17 listopada 2014 r. (który wpłynął do organu 18 listopada 2014 r.) stanowił wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie legalności robót budowlanych na działce nr ewid. [...] w S.. PINB nie wszczął jednak postępowania naprawczego w związku z ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia 17 lipca 2014 r. ani z urzędu, ani na wniosek skarżącej, co przesądza o istnieniu zarzucanej skargą bezczynności. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podął żadnej czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por: wyrok NSA z dnia 19 lutego 1999 r., IV SAB 153/98). Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane. W nin. sprawie brak było podstaw do udzielenia skarżącej odpowiedzi w trybie skargowym. Zgodnie bowiem z art. 233 k.p.a. skarga w sprawie indywidualnej, która nie była i nie jest przedmiotem postępowania administracyjnego, powoduje wszczęcie postępowania, jeżeli została złożona przez stronę. Jeżeli skarga taka pochodzi od innej osoby, może spowodować wszczęcie postępowania administracyjnego z urzędu, chyba że przepisy wymagają do wszczęcia postępowania żądania strony. Zatem w tej sytuacji zastosowanie powinny znaleźć przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące postępowanie administracyjne w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych (art. 1 pkt 1), a nie przepisy działu VIII regulujące postępowanie w sprawie skarg i wniosków (art. 2). Podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela tych poglądów, zgodnie z którymi postępowania w sprawach budowlanych ( m.in. prowadzonymi na podstawie art. 51 ustawy Prawo budowlane), wszczynane są wyłącznie z urzędu, a nie również na wniosek strony. Zgodnie z regułą zawartą w art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Krakowie do sygn. akt II SAB/Kr: 60/12, 24/12, 202/12, że powołany przepis winien być interpretowany w powiązaniu z przepisami prawa materialnego, które wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji oraz normują inicjatywę co do powstania stosunku prawnego określonej treści. Pewnym uproszczenie jest jednak wskazanie, że w przypadku, gdy przepis prawa nie reguluje wyraźnie inicjatywy wszczęcia postępowania w danej kategorii spraw administracyjnych, to przyjmuje się, że jeżeli przedmiotem postępowania jest określenie ciążących na jednostce obowiązków, ograniczenie lub cofnięcie uprawnień to wszczęcie postępowania następuje z urzędu, natomiast jeżeli chodzi o ustalenie sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej uprawnień, zgodnie z zasadą, że jednostka rozporządza swoim prawem, to wszczęcie postępowania następuje na jej wniosek. Takie podejście nie jest uzasadnione, zaś jako zasada winno być postrzegane tylko w jednym kierunku, tj. jako gwarancja zasady skargowości. Powyższe zabezpiecza bowiem przed wystąpieniem sytuacji, w której przy braku w prawie materialnym przepisu albo przepisów normujących wprost inicjatywę do wszczęcia postępowania, jak np. w art. 32 ust. 4 i 33 ust. 1-2 oraz w art. 57 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, w sprawach określonego rodzaju dochodziłoby do wszczęcia z urzędu postępowania dotyczącego ustalenia sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej uprawnień, którymi tylko ona może rozporządzać. Poza ogólnymi normami kompetencyjnymi dla organów nadzoru budowlanego na można nie uwzględniać także regulacji z art. 28 kpa, w myśl której stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ogólne normy dające kompetencję do działania z urzędu nie wykluczają zasady wynikającej z art. 61 § 1 kpa. Przepis ten określając podstawy wszczęcia postępowania administracyjnego posługuje się oznaczającym alternatywę zwykłą słowem "lub" dla obu w nim przewidzianych przypadków inicjujących rozpatrzenie sprawy, a to naprowadza, że istnieją sprawy, które mogą zostać wszczęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek - w przypadku, gdy inicjatywa strony posiadającej interes prawny wyprzedzi działania, które organ winien podejmować z urzędu. Tej ogólnej regulacji odpowiadają normy prawa materialnego. Sprawy dotyczące tzw. samowoli budowlanej, jak również postępowania naprawcze należą do spraw, które mogą zostać wszczęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek. Ponadto, stosownie do aktualnie obowiązującego przepisu art. 61a k.p.a.: §1.Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.§ 2. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Uwzględniając tę regulację nie można nie dostrzec, że stanowisko, że w sprawach, ogólnie ujmując, zgodności z prawem wykonywanych robót budowlanych, postępowanie może zostać wszczęte jedynie z urzędu, a w konsekwencji pisma strony (= osoby mającej interes prawny) będą rozpatrywane jedynie w postępowaniu skargowym, skutkuje nie tylko ograniczeniem prawa do sądu, ale jest sprzeczne z tym, co po zmianach przepisów kpa, wynika z przepisu art. 61a k.p.a. Prowadzi ono bowiem do sytuacji, w której organ nadzoru budowlanego już przy wpływie podania może – nawet bezzasadnie - zamknąć drogę do wszczęcia postępowania stronie mającej w tym interes prawny, który zresztą nie zawsze jest różny od interesu publicznego. Przecież tryb skargowo - wnioskowy (art. 221 i nast. kpa) jest jednoinstancyjnym postępowaniem o charakterze uproszczonym, którego zakończenie, czyli zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi, nie daje podstaw do uruchomienia dalszego trybu instancyjnego, a więc nie tylko postępowania odwoławczego, ale także postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że podejmowane w trybie art. 237 § 3 k.p.a. zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi nie przybiera żadnej z prawnych form działania organu administracji publicznej, podlegających kontroli sądu administracyjnego. W tym miejscu, tytułem przykładu, wskazać należy, że pomimo, że z protokołu kontroli z dnia 16 stycznia 2015 r. nie wynika, aby kontrolujący dysponowali projektem budowlanym i na jego podstawie oceniali wykonane roboty budowlane, to poinformowano skarżącą o ustaleniu, że roboty budowlane zostały zrealizowane na podstawie pozwolenia na budowę i "zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym". Uwzględniając materiał zgromadzony w przedstawionych aktach administracyjnych oraz decyzje organów administracji publicznej, na które powołała się skarżąca, trzeba zauważyć, że treść pism skarżącej nie uprawniała do nadania im biegu jedynie w trybie rozpatrywania skarg i wniosków. Nie wynika z nich, w sposób oczywisty, że skarżąca działała wyłącznie w interesie publicznym, a wprost przeciwnie, skarżąca sprzeciwiała się prowadzeniu robót budowlanych na działce sąsiedniej, we własnym interesie, podkreślając swoje interesy prawne (brak odległości od granicy działki). Uwzględnienie skargi na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 ppsa - przy jej zasadności, prowadzi w myśl art. 149 ppsa do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu lub do dokonania czynności, względnie stwierdzenia, albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Wobec powyższego orzeczono jak w pkt I - II sentencji wyroku na podstawie art. 149 ppsa, uznając, że bezczynność w rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 17 listopada 2014 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (ponad 9 miesięcy do dnia rozprawy).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło