III SA/Kr 1003/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Halina Jakubiec Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata P. B. - Kancelaria Adwokacka ul. [...], - kwotę 240,- (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o kwotę podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia 25 sierpnia 2009 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji – Prezydent Miasta - decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...], na podstawie art. 104, art. 107 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art.17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 102, art. 104, art.106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) odmówił skarżącemu G. P. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za hotel. W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał na regulację art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Organ wyjaśnił, że od listopada 2002 r. skarżący jest objęty pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Korzysta z pomocy w formie zasiłku stałego, zasiłku okresowego i zasiłków celowych. Dochodem skarżącego jest comiesięczna darowizna otrzymywana od komornika sądowego w kwocie 150,00 zł, zasiłek stały w kwocie 327,00 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 133,71 zł. Z zasiłku stałego i zasiłku okresowego potrącane są alimenty w wysokości 3/5 świadczeń. Po odliczeniu alimentów dochód skarżącego wynosi 334,28 zł. i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego określonego u ustawie o pomocy społecznej, a wynoszącego 477 zł. Organ wskazał, że skarżący wynajmuje jednoosobowy pokój w hotelu pracowniczym należącym "A". Miesięczna opłata za wynajem wynosi 558,00 zł. Wielokrotne propozycje pracownika socjalnego, kierowane do skarżącego, aby zamieszkał w tańszym pokoju w hotelu o niższym standardzie, co obniżyłoby koszty wynajmu, były przez niego odrzucane. Tymczasem, jak wynika z zebranej dokumentacji, skarżący jest właścicielem trzech mieszkań znajdujących się w kamienicy na terenie L. Dwa mieszkania wynajmuje, trzecie jest nie wynajmowane, jak podaje skarżący, z uwagi na zły stan techniczny. Dochód z wynajmu przekazywany jest bezpośrednio na konto komornika z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych. W ocenie organu skarżący ma zatem możliwość wykorzystania swoich zasobów mieszkaniowych w L. Dodatkowo organ zaznaczył, że MOPS w L. odmówił refundacji przyznanych skarżącemu przez MOPS w K. świadczeń wskazując, że jest on właścicielem nieruchomości. Organ zaznaczył, że poinformował skarżącego we wcześniejszych decyzjach, iż będzie przyznawał mu zasiłek celowy na hotel w wysokości 150,00 zł jednak tylko do 31 maja 2009 r. W okresie tym skarżący miał podjąć działania zmierzające do zmiany miejsca zamieszkania. Odwołanie od tej decyzji złożył G. P. zarzucając naruszenie zasad prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, naruszenie zasad postępowania, tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu dopłat za hotel. Podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, a ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie podąć działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji materialnej. Podkreślił, że dochody jakie uzyskuje z wynajmu lokali w całości są przekazywane na rzecz komornika sądowego. Jedyny wolny lokal, ze względu na stan techniczny nie nadaje się do zamieszkania bez przeprowadzenia znacznego remontu. Podniósł, że organ przed wydaniem decyzji o odebraniu mu zasiłku na dofinansowanie kosztów hotelu, powinien przeprowadzić oględziny nieruchomości. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Miesięczny dochód skarżącego po odliczeniu alimentów wynosi 334,28 zł. Według ustawy o pomocy społecznej dochód uprawniający do ubiegania się o obligatoryjną pomoc finansową wynosi 477,00 zł dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, zatem skarżący jest uprawniony do otrzymania takiej obligatoryjnej pomocy finansowej. Z posiadanej dokumentacji wynika, że od czasu zamieszkiwania w hotelu, tj. od lutego 2004 r., skarżący otrzymywał pomoc, między innymi na dofinansowanie do opłat za hotel. W roku 2004 pomoc na dofinansowanie do opłat za hotel wynosiła łącznie 750,00 zł; w roku 2005 - l 700,00 zł; w roku 2006 -l 680,00 zł; w roku 2007 - l 830,00 zł.; w roku 2008 - 2 270,00 zł. Zwrócono uwagę, że opłaty za wynajem pokoju w hotelu systematycznie wzrastają, w roku 2004 wynosiły około 348,00 zł, a obecnie za zajmowanie pokoju w hotelu o wyższym standardzie (jaki zajmuje skarżący) opłaty miesięczne od 01.03.2009 r. wynoszą 558,00 zł. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący posiada 3 lokale mieszkalne w kamienicy w L., dzięki którym byłby w stanie przezwyciężyć swoje trudności życiowe. W ocenie Kolegium, trafna jest ocena organu I instancji, że skarżący nie podejmuje żadnych działań, które mogłyby się przyczynić do poprawy jego sytuacji materialnej. Ponadto organ poinformował skarżącego, że pomocy finansowej na opłatę hotelu będzie mu udzielał do dnia 31 maja 2009 r. i do tej daty skarżący miał szansę na zmianę miejsca zamieszkania (np. trzyosobowy pokój w hotelu za 14,50 zł za dobę), co zmniejszyłoby koszty zamieszkania. Kolegium zwróciło także uwagę na fakt, że skarżący co miesiąc otrzymuje wsparcie finansowe w wysokości 610,71 zł (zasiłek stały - 327,00 zł, zasiłek okresowy - 133,71 zł, comiesięczna darowizna od komornika - 150,00 zł). Udzielone świadczenia wskazują zatem, że organ pomocy społecznej udziela skarżącemu znacznej pomocy finansowej. Organ podniósł, że można nawet stwierdzić, że skarżący pozostaje na utrzymaniu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Jednocześnie zaznaczono, że nie można traktować pomocy społecznej jako źródła dochodu czy też formy utrzymania, co podkreśla to art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stwierdza, iż pomoc społeczna "wspiera osoby i rodziny", nie jest zaś zobligowana do zaspokajania wszystkich potrzeb osób zwracających się o pomoc. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że wydano jeszcze trzy inne decyzje, którymi przyznano skarżącemu zasiłki celowe i łączna kwota udzielonej pomocy wyniosła 160 zł. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2009 r., znak: [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył G. P. zarzucając w jej treści naruszenia prawa materialnego, tj. art. 39 ust 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 1 art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, a także naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł, że ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności. Odnosząc się do kwestii posiadanych nieruchomości podniósł, że czynsz z wynajmu mieszkań zajął komornik. W ocenie skarżącego propozycja, by przeniósł się do pokoju dwuosobowego lub wieloosobowego w hotelu robotniczym jest urągająca i poniżająca. Skarżący podniósł, że ma prawo korzystać z pomocy państwa zwłaszcza, że ma przepracowane 23 lata pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w niniejszej sprawie był art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W świetle tego przepisu w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1 art. 39 ustawy o pomocy społecznej). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2 art. 39 ustawy o pomocy społecznej). Użyte przez ustawodawcę w treści przepisu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "może być przyznany" wskazuje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to sytuację, w której organ administracji publicznej ma możność wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań. Działanie organu administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednakże dowolności, lecz doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego sięga bowiem tutaj do granic kolizji z interesem społecznym. Obowiązkiem zatem organu pomocy społecznej, orzekającego w sprawie przyznania osobie zasiłku celowego, jest dokonanie ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Wspomniana zasada prawdy obiektywnej wymaga od organu, aby ten ustalił dochód osoby ubiegającej się o zasiłek lub rodziny i dokonał jego zestawienia z kryterium dochodowym, wskazanym w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto, by sprawdził spełnienie pozostałych przesłanek przyznania zasiłku celowego – wystąpienia trudnej sytuacji życiowej, ocenianej przez pryzmat sytuacji osobistej, rodzinnej, materialnej, egzystencjalnej wnioskodawcy oraz niemożność jej samodzielnego przezwyciężenia przez osobę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Wreszcie organ ma stwierdzić, czy wnioskowany cel mieści się w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej", o której mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie sytuacja jest nieco odmienna od pozostałych zainicjowanych skargami skarżącego. Kontrolując orzeczenia organów obu instancji w tej sprawie, Sąd stwierdził, że przy ich wydawaniu nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego. Istotą zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. W niniejszym przypadku skarżący domagał się przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej na pokrycie kosztów związanych z opłatami za hotel. Skoro organy ustaliły bezsprzecznie, że G. P. jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w kamienicy w L., a wskutek tego ma potencjalną możliwość w nich zamieszkania, to stwierdzenie przez organy, że nie zaistniała przesłanka niezaspokojonej potrzeby mieszkaniowej, jako jednej z podstawowych potrzeb bytowych, jest oceną trafną. Ewentualne trudności w zamieszkaniu skarżącego w wynajmowanych przez niego lokalach powinny być rozwiązane na drodze cywilnoprawnej, natomiast akcentowana kwestia złego stanu technicznego wolnego lokalu nie mogła przesądzić o błędnej ocenie organów co do zaistnienia przesłanki niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w sytuacji, gdy skarżący dysponuje jeszcze pozostałymi dwoma wspomnianymi już lokalami mieszkalnymi. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącego przeprowadzono oględziny wolnego lokalu mieszkalnego. Z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia 13 lipca 2009 r. wynika, że po remoncie lokal ten mógłby być zamieszkany. Skarżący nie domagał się jednakże pomocy finansowej na remont lecz na pokrycie opłat za hotel co należy do zupełnie innego przedmiotu postępowania niż ten w rozpatrywanej sprawie. Wskazać także należy, że jeżeli by uznać, iż w tym zakresie miał on problemy, to skarżący nie podejmował właściwych kroków w ich przezwyciężeniu. Na propozycje pracownika socjalnego co do wynajęcia tańszego pokoju hotelowego nie przystał. Z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 3 lipca 2009 r.(k. 1740 akt administracyjnych) wynika ponadto, że skarżący, pomimo decyzji odmownej (decyzja organu I instancji z dnia 9 czerwca 2009 r.) wpłacił w czerwcu 2009 r. kwotę 540 zł tytułem opłat za hotel wyjaśniając, że środki na ten cel uzyskał dodatkowo z pracy w Komisji Wyborczej do Parlamentu Europejskiego. Okoliczność ta wskazuje na niezasadność żądania skarżącego, skoro dysponuje on środkami na opłacenie pokoju hotelowego. Powyższe przesądza o tym, że organy pomocy społecznej władne były w tym przypadku podjąć wobec skarżącego, na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, decyzję negatywną i w sposób wystarczający ją uzasadniły. Organy nie naruszając postanowień artykułów 7 i 77 § 1 k.p.a., które by mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ustaliły, że zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania skarżący żądał, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście zbędne. Nawet jeżeli można dopatrzeć się pewnych uchybień w sposobie redakcji uzasadnienia decyzji, to nie mogły mieć one znaczenia dla treści rozstrzygnięcia. Wykładnia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie pozostawia bowiem żadnych wątpliwości, że to w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznane świadczenia w formie zasiłku celowego. Argument, że doszło do naruszenia zasady czynnego udziału w toczącym się postępowaniu (poprzez naruszenie art. 10 k.p.a.), nie znalazł potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Skarżący wiedział o postępowaniu i brał w nim czynny udział wnosząc pisma procesowe. W pełni zgodzić się należy z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2009 r.; sygn. akt III SA/Kr 1055/08; publik. w LEX nr 478703, że: "Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a." Interes indywidualny skarżącego nie mógł więc być uwzględniony i wziąć górę przed interesem społecznym, zwłaszcza w sytuacji, gdy organy pomocy muszą racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami uwzględniając przy tym ilość osób o nie się ubiegających oraz okoliczności, że pomoc społeczna ma być udzielona w sposób współmierny do tych środków. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.