III SA/Kr 1010/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skarg K. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lipca 2011 r. nr [...] z dnia 14 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej skargi oddala Prezydent Miasta, działając na podstawie: - art. 104, art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.); - art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art.17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 102, art. 104, art.106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.); - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055) – dwiema odrębnymi decyzjami z dnia [...] 2011 r. : nr [...] i nr [...] - odmówił skarżącemu K. P.: 1/ przyznania świadczenia w formie pomocy finansowej na wynajem pokoju oraz 2/ przyznania świadczenia w formie pomocy finansowe na opłacenie abonamentu za Internet . W uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć organ podniósł, że kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej , będące podstawą do przyznania świadczeń z funduszu pomocy społecznej wynosi dla skarżącego 477,00 zł , gdy tymczasem rzeczywisty dochód skarżącego w miesiącu kwietniu 2011 r. - to zasiłek okresowy w wysokości 238.50 zł. Spełnienie tego warunku nie jest , w ocenie organu , wystarczające do otrzymywania pomocy finansowej. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej od sierpnia 2010 r. ; skarżący wynajmuje pokój w "A" przy ul. B w K, za który opłata miesięcznie wynosi 600.00 zł. W ocenie organu , skarżący może skorzystać z ofert wolnego rynku i wynająć pokój za kwotę, która będzie mieściła się w jego możliwościach finansowych. Organ podniósł , że skarżący jest zobowiązany do aktywnego poszukiwania pracy. I jak wynika z pisemnego oświadczenia skarżącego , w tym zakresie korzysta z ofert pracy z GUP, gazet i Internetu. Organ poddał jednak w wątpliwość zaangażowanie skarżącego w poszukiwanie pracy, ponieważ podejmuje on działania, które, w ocenie tego organu, nie prowadzą do ustabilizowania sytuacji zawodowej. Działaniem tym jest podjęcie przez skarżącego szkolenia wolontaryjnego, o szczegółach którego nie chciał skarżący poinformować pracownika socjalnego. W ocenie organu, skarżący powinien skupić się przede wszystkim na podjęciu zatrudnienia i usamodzielnieniu się. Jak ustalono , skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada osób zależnych, w związku z tym nie ma żadnych przeciwwskazań do systematycznego i aktywnego poszukiwania pracy stosownie do własnych możliwości również poprzez nawiązanie kontaktu osobistego. Organ podkreślił, że osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny, a brak takiego współdziałania może skutkować odmową przyznania świadczenia. Tymczasem w dniu 9 lutego 2011 r. skarżący odmówił współpracy z pracownikiem Klubu Integracji Społecznej, co spowodowało, że z dniem 14 lutego 2011 r. został skarżący skreślony z listy jego uczestników , a w konsekwencji kontrakt socjalny ze skarżącym został zerwany. Odnośnie drugiej decyzji, dotyczącej odmowy przyznania zasiłku na opłacenie abonamentu za Internet, organ podniósł, że skarżący w dniu 25 marca 2011 r. podpisał umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych na okres 30 miesięcy , w związku z tym otrzymał notebook . Zawarcie powyższej umowy związane było z systematycznym regulowaniem opłaty za Internet. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego skarżący przedstawił zapłacony rachunek za powyższą usługę na kwotę 191,94 zł. pisemnie oświadczając, że środki finansowe pochodziły z pożyczki , którą zobowiązany jest zwrócić. Kolejne opłaty za Internet wynoszą po 99,00 zł miesięcznie. W ocenie organ , usługi telekomunikacyjne , a także regulowanie zobowiązań wynikających z podpisania umowy nie stanowi podstawowych, niezbędnych potrzeb bytowych , o których mowa w art. 3 ww. ustawy o pomocy społecznej ; osoba , która podejmuje decyzję o zainstalowaniu i korzystaniu z powyższych usług powinna liczyć się z koniecznością samodzielnego dokonywania opłat za ww. usługi. W odwołaniach od powyższych decyzji skarżący wniósł o ich zmianę poprzez przyznanie mu zasiłku celowego na opłacenie wynajętego pokoju i abonamentu za Internet. Odnośnie odmowy przyznania zasiłku na opłacenie pokoju skarżący podniósł, iż za uzyskiwaną kwotę zasiłku okresowego nie ma możliwości wynająć pokoju na wolnym rynku. Skarżący wyjaśnił, że zamierza powołać fundację dla ludzi trwale bezrobotnych i bezdomnych, zaś praca na jej rzecz w początkowym okresie opierać się będzie na wolontariacie. Z tego względu zasadnym był jego udział w szkoleniu dla wolontariuszy "Rozwój talentów i kompetencji liderskich". Ponadto skarżący podniósł, że od dnia 4 maja 2011 r. bierze udział w projekcie "Aktywność i lepsze kwalifikacje szansą na sukces zawodowy", a w dniu 20 maja 2011 r. zakończył kurs komputerowy w programie Word, Exell, Power Point, a także uczestniczy w zajęciach aktywnego poszukiwania pracy i jest objęty pomocą psychologiczną. Od dnia 31 maja 2011r. jest zarejestrowany w Grodzkim Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy i korzysta z przedstawianych mu ofert pracy. Odnośnie odmowy przyznania świadczenia na opłatę za Internet podkreślił, iż dostęp do Internetu daje mu nieograniczone możliwości samokształcenia i aktywnego poszukiwania pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołań skarżącego , działając na podstawie: - art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 8, art. 39 ust. 1 i 2 ww. ustawy o pomocy o społecznej; - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; - art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - dwiema odrębnymi decyzjami z dnia 14 lipca 2011 , znak [...] i znak [...] - utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcia w mocy. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanych decyzji podniósł, że skarżący spełnia kryteria ustawowe do korzystania z pomocy społecznej i od sierpnia 2010 r. jest beneficjentem ośrodka pomocy społecznej ; ma przyznane świadczenie w postaci gorącego posiłku na okres od dnia 1 czerwca 2011 – do dnia 31 sierpnia 2011 oraz zasiłek celowy w kwocie 150,00 zł na dofinansowanie do zakupu szkieł okularowych. Kolegium uznało jednak , że opłaty za świadczenie usług internetowych nie należną do podstawowych potrzeb życiowych . Podstawą takiej oceny jest przede wszystkim brzmienie art. 39 ww. ustawy wskazującego, iż do niezbędnych potrzeb bytowych należą w szczególności koszty zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży. Jakkolwiek wyliczenie to nie ma charakteru zamkniętego, tym niemniej – w ocenie organu odwoławczego , stanowi ono punkt wyjścia dla oceny, czy określona potrzeba istotnie kwalifikuje się jako niezbędna potrzeba bytowa. Organ wyjaśnił , że decyzje wydawane na podstawie art.39 ww. ustawy mają charakter uznaniowy. Ponadto organ odwoławczy podniósł, iż z urzędu wiadomym jest mu, że decyzją Kolegium znak: [...] z dnia [...] 2011 r. skarżącemu został przyznany zasiłek celowy na dofinansowanie do opłaty za wynajem pokoju w kwocie 300,00 zł. Zdaniem Kolegium, jakkolwiek zapewnienie zamieszkania stanowi niezbędną potrzebę bytową, zważyć należy, że istniejąca w tym zakresie potrzeba skarżącego została czasowo zaspokojona. Na mocy ww. decyzji z dnia [...] 2011 r. skarżący otrzymał bowiem świadczenie na ten cel. Zakres udzielonej już skarżącemu pomocy ze środków publicznych, uwzględniona wespół z celami pomocy społecznej oraz możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej uzasadnia stwierdzenie, że nie ma podstaw prawnych do przyznania skarżącemu kolejnego zasiłki celowego na dofinansowanie opłat za pokój. Na powyższe decyzje wpłynęły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w których skarżący wyraził duże niezadowolenie ze swojej dotychczasowej współpracy z pracownikami socjalnymi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący podał, że od dłuższego czasu otrzymuje 238,50 zł zasiłku okresowego, która to kwota nie pozwala mu na życie w warunkach odpowiadających godności człowieka ; podniósł , że jest osobą bezdomną, bezrobotną z przymusu , a nie z wyboru. Skarżący oczekuje na przydział mieszkania socjalnego , a środki zgromadzone na książeczce mieszkaniowej wraz z premią gwarancyjną nie wystarczą na zakup nawet najmniejszego mieszkania. Zgromadzonych na książeczce środków finansowych skarżący nie może przeznaczyć na opłatę za hotel. Wyjaśnił, że zamierza powołać fundację dla ludzi trwale bezrobotnych i bezdomnych, zaś praca na jej rzecz w początkowym okresie opierać się będzie na wolontariacie. Z tego względu prosił MOPS o pożyczkę zwrotną w kwocie 3.000,00 zł - 5.000,00 zł, jednak jej nie uzyskał. Skarżący odniósł, iż Internet jest mu niezbędny w podnoszeniu kwalifikacji i poszukiwaniu pracy. W odpowiedzi na skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie , podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem organu skargi nie zawierają żadnych zarzutów wobec rozstrzygnięcia Kolegium , natomiast odnoszą się w swej treści do oceny ( negatywnej) współpracy skarżącego z organem , a większość okoliczności faktycznych podniesionych przez skarżącego pozostaje bez związku z przedmiotowymi sprawami . Na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. skarżący oświadczył do protokołu, iż podpisując umowę na korzystanie z Internetu miał nadzieję, że poprzez Internet znajdzie pracę i w ten sposób uzyska środki na opłacenie Internetu. Odnośnie pokoju skarżący oświadczył, że wynajął pokój na wolnym rynku za kwotę 450 zł , jednak po trzech miesiącach został okradziony z rzeczy osobistych i umowa została rozwiązana z inicjatywy wynajmującego mimo, że czynsz był opłacany. Po zgłoszeniu faktu kradzieży na policji uzyskał tam informację o możliwości wynajęcia pokoju w B i z tej możliwości skorzystał. W ocenie skarżącego jest to najtańszy pokój w K. Skarżący nie rozważał możliwości zamieszkania poza K, gdyż utraciłby szansę na mieszkanie z zasobów Gminy. Ponadto skarżący oświadczył, że od września 2011 r. pracuje na umowę zlecenia w [...] jako opiekun osób starszych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. Nr 270). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Kontrola zaskarżonych decyzji doprowadziła do wniosku, że skargi nie zasługują na uwzględnienie. Okolicznością bezsporną w sprawie jest, to że skarżący spełnia kryteria ustawowe uprawniające go do otrzymania zasiłków celowych. Skarżący jest w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Bezspornym również w sprawie jest fakt, iż skarżący objęty jest opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i że otrzymał wnioskowane zasiłki tj. zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2011 r., zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu szkieł okularowych oraz świadczenie w postaci gorącego posiłku od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2011 r. Ponadto decyzją Kolegium znak: [...] z dnia [...] 2011 r. skarżącemu został przyznany zasiłek celowy na dofinansowanie do opłaty za wynajem pokoju w kwocie 300,00 zł. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt c tej ustawy, świadczeniami z pomocy społecznej jest m.in. świadczenie pieniężne - zasiłek celowy. Zgodnie z artykułem 39 ust.1 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. (ust. 2) Rozstrzygnięcia oparte o powyższe przepisy wydane zostały w ramach tzw. uznania administracyjnego, a Sąd badał, czy zakres uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie został przez organy przekroczony, a także, czy w sposób należyty uzasadniono orzeczenia o odmowie przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na wynajem pokoju oraz opłacenie abonamentu za Internet. O tym, że decyzje wydane w oparciu o art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, mają charakter uznaniowy, przesądza użyte w tym przepisie słowo "może" co oznacza, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do otrzymania zasiłku celowego nie każda osoba musi go otrzymać. Samo przyznanie, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności, a organ związany jest przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza - zgodnie z art. 7 k.p.a. - załatwienie sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Doprecyzowaniem tej zasady jest przepis art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz art. 3 ust. 4 ustawy stanowiący, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podnieść należy, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej, organ przy udzielaniu wnioskowanej pomocy kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej ustawy, dotyczącymi wymogu dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3). Argumenty skarżącego, że za kwotę 238,50 zł trudno było by wynająć mu pokój na wolnym rynku, zasługują na wiarę, jednakże należy zauważyć , że decyzją z dnia [...] 2011 r. skarżącemu został przyznany zasiłek celowy na dofinansowanie do opłaty za wynajem pokoju w kwocie 300,00 zł. , czego skarżący nie kwestionował . W przypadku braku środków i możliwości na opłacenie samodzielnego pokoju , zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w zakresie podstawowym - może też być realizowane w ramach noclegowni , jakkolwiek może to być rozwiązanie trudne do zaakceptowania dla niektórych osób. Odnośnie zaś dofinansowania do abonamentu za Internet, Sąd również podziela zdanie skarżącego, iż dostęp do Internetu ułatwia znalezienie pracy oraz podnoszenie kwalifikacji, jednakże zgodzić należy się z oceną organów orzekających w niniejszej sprawie , że Internet nie jest niezbędną potrzebą bytową. Zwrócić należy uwagę, iż skarżący zawarł umowę o korzystanie z Internetu na długi czas tj. na 30 miesięcy ze stosunkowo wysokim abonamentem w kwocie 99 zł miesięcznie. Należy zauważyć , iż istnieje możliwość sprawdzania ofert pracy w tzw. "kafejkach internetowych" za znacznie mniejszą opłatą. Skarżący ubiegając się o przyznanie mu zasiłków celowych musi liczyć się z tym, że nie każdy jego wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczeń muszą być dostosowane nie tylko do okoliczności uwzględniających udzielenie pomocy , ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że postępowanie dowodowe mające na celu ustalenia stanu faktycznego zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, a organy dokonały prawidłowej jego oceny uznając, iż odmowa przyznania wnioskowanych zasiłków celowych - na wynajem pokoju oraz opłacenia abonamentu za Internet - nie narusza obowiązujących przepisów i mieści się w ramach tzw. " uznania administracyjnego" . W tym zakresie Sąd w całości podzielił stanowisko organów zawarte w uzasadnieniu zaskarżonych rozstrzygnięć. O tym , czy zasiłek celowy powinien być przyznany decydują czynniki takie, jak: sytuacja rodzinna, zdrowotną, majątkowa wnioskodawcy (i ewentualnie członków jego rodziny), postawa osoby wnioskującej o przyznanie jej pomocy oraz co najważniejsze w rozpoznawanej sprawie, obiektywne możliwości samodzielnego wyjścia z kryzysu oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. W rozpatrywanej sprawie Sąd , nie kwestionując poprawności zaskarżonych rozstrzygnięć z punktu widzenia ich zgodności z prawem , nie podzielił stanowiska organów , co do oceny postawy skarżącego jako nie współpracującego w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej i zarzutu braku zaangażowania w poszukiwanie pracy. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy świadczy o tym, że skarżący, jakkolwiek bezdomny i bezrobotny – jak podkreślał – nie z własnego wyboru - nie pozostał bezczynny ; podjął starania o uzyskanie własnego mieszkania , uczestniczył w różnych szkoleniach i kursach, podnosząc swoje kwalifikacje i umiejętności, co prawdopodobnie pomogło mu w znalezieniu pracy jako opiekun osób starszych. Dokumentacja akt sprawy i argumentacja skarżącego jednoznacznie wskazują , że z determinacją podejmował on działania , które miały zapobiec temu , by – jak określił – nie stać się człowiekiem społecznie wykluczonym. Brak mieszkania i brak pracy to okoliczności , które stwarzają trudną sytuację psychiczną , społeczną i materialną . Z doświadczenia wynika, że aktywność w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej jest wśród osób bezrobotnych i bezdomnych rzadkością , tym bardziej aktywna postawa skarżącego w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji życiowej i podjęcie pracy zasługuje na najwyższą aprobatę. Jak wyżej podniesiono , zaskarżone decyzje odpowiadają prawu i brak jest podstaw do ich uchylenia , dlatego skargi nie mogły zostać uwzględnione. Samo spełnienie kryteriów ustawowych nie oznacza obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, ponieważ organ może , ale nie musi przyznać świadczenie. W rozpatrywanej sprawie organy oceniły sytuację materialną , rodzinną, bytowa i zawodową skarżącego oraz dokonały oceny zgłoszonych potrzeb. Wydając zaskarżone decyzje organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego i nie można zarzucić tym organom dowolności w podejmowaniu tych decyzji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ) orzekł jak w sentencji wyroku.