III SA/Kr 1030/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. K. i D. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić wniosek. Wnioskodawca w złożonym dnia 10.3.2017 r. (k. 88) i uzupełnionym dnia 27.3.2017 r. (k. 98) na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni użytkowej 143 m2 (pow. mieszkalna 91,5 m2) i szacunkowej wartości 440 tyś. zł, nieruchomość rolna o powierzchni 1,1770 ha. Zadeklarował brak zasobów i przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacował łącznie na kwotę 2959,07 zł wyjaśniając, że składają się na to emerytury małżonków i dochód z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Uzasadniając swoje starania podniósł, że nie stać go na opłacenie skargi kasacyjnej i wynajęcie pełnomocnika z wyboru. Zaakcentował, że jest emerytem i prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w postaci magazynu wielobranżowego. Małżonka jest również emerytką. Wymieniając zobowiązania i stałe wydatki wskazał na opłaty publiczne oraz medialne, ubezpieczenia i leki. Oszacował, że w ujęciu rocznym podatek, woda, ścieki, prąd i gaz to dla nie wydatek 3502 zł a ubezpieczenia domu 371 zł. Do tego dochodzi konieczność zakupu leków oraz koszty związane z utrzymaniem samochodu (rocznik 1988 r. wartość poniżej 5 tyś. zł) Zarządzeniem z 31.5.2017 r. wezwano wnioskodawcę o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych: • udokumentowanie rachunkami z ostatniego miesiąca lub za ostatni okres rozliczeniowy wydatków na utrzymanie domu tj. prąd, gaz, woda ścieki, Internet, telefon, telewizję, • przedstawienie złożonego rocznego rozliczenia podatkowego za 2016 r. • przedstawienie rachunków potwierdzających deklarowane koszty leczenia małżonków, • przedstawienie ostatnich rachunków z aptek za zakupione leki, • wyjaśnienie w jaki sposób wypłacane są emerytury małżonkom (np. gotówką przez listonosza, przelewem na rachunek) i czy do skarżącego bądź małżonki należą jakieś rachunki bankowe? Jeśli tak to przedstawienie wyciągów z takich rachunków obrazujących historię dokonywanych na nich operacji bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy Wezwanie doręczono w dniu 9.6.2017 r. W odpowiedzi sporządzonej na dzień 13.6.2017 r. a nadanej w dniu 14.6.2017 r. wnioskodawca przesłał rachunki za prąd, gaz, wodę i ścieki, odpady komunalne, doładowania telefonów, roczne rozliczenie podatkowe, strukturę przychodu, fakturę za remont instalacji wod-kan., faktury i paragony z aptek, zaświadczenia o stanie zdrowia małżonków. Z okazanych rachunków wynika, że aktualnie wydatki na prąd to 109,77 zł (miesięcznie), na gaz 58,23 zł, za wodę i ścieki 249,11 zł (za kwartał), za odpady komunalne 132 zł (za rok), łączne zobowiązanie pieniężne 745 zł (rocznie- płatne w 4 kwartalnych ratach po 186-187 zł), doładowania telefonów łącznie 55 zł (w czerwcu, w maju 60 zł, w kwietniu 55 zł), koszty zakupów w aptekach w miesiącu czerwcu wyniósł 489,92 zł (przy czym wszystkie faktury zostały wystawione w okresie 9.6.2017-13.6.2017 r. wcześniejsze paragony opiewają na kwoty niższe tj. od 30-do 74 zł) Z okazanego zeznania podatkowego PIT 36 wynika, że wnioskodawca rozliczał się wspólnie z małżonką. Na prowadzonej działalności gospodarczej wykazał 91390,23 zł przychodu i 79715,70 zł kosztów jego uzyskania. Ogółem zaś dochód małżonków podlegający opodatkowaniu wyniósł 51387,69 zł. Z okazanego rozliczenie wynika również, że nadpłaconego podatku do zwrotu małżonkowie spodziewali się otrzymać 4058 zł. Zaświadczenia lekarskie potwierdzają, iż małżonkowie z uwagi na stan zdrowia pozostają w stałym leczeniu. Skarżący oświadczył że jego emerytura jest wypłacana mu gotówką przez listonosza na którą to okoliczność okazał stosowne potwierdzenie pocztowe. Emerytura żony skarżącego jest zaś przelewana na konto na dowód czego dołączył wyciąg z tego rachunku obejmujący okres od dnia 1 marca 2017 r. do dnia 9 czerwca 2017 r. Z okazanego wyciągu wynika, że tym okresie konto przez cały czas wykazywało saldo dodatnie. Od dnia 1.3.2017 r. do dnia 6.6.2017 r. na tym rachunku bankowym znajdowała się kwota 7406,35 zł (saldo początkowe) która systematycznie przyrastała aż do kwoty 14641,89 zł (saldo końcowe). W dniu 9.6.2017 r. wypłacono z tego rachunku jednorazowo 14640 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy obejmujące m.in. zwolnienie od kosztów sądowych o ile nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący, bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku wnioskodawca złożył oświadczenie wraz z dokumentami źródłowymi, które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze, wnioskodawca nie jest osobą ubogą skoro należy do niego dom o szacunkowej wartości ok. 440 tyś. zł i wykazana nieruchomość rolna o pow. 1,1770 ha a także dysponuje stałym miesięcznym dochodem z emerytur w łącznej wysokości ponad 2740 zł a prócz tego prowadzi rentowną działalność gospodarczą, która w ubiegłym roku przyniosła mu 11674 zł dochodu. Po drugie, miesięczne koszty utrzymania domu to wydatek raptem ok. 312 zł plus kwartalnie 187 zł podatku. Do tego dochodzi oczywiście konieczność zakupu lekarstw z uwagi na stan zdrowia małżonków. Sprzeciwić należy się jednak bezkrytycznemu uznawaniu, że jest to kwota 489,92 zł. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że wszystkie przedstawione faktury z aptek pochodzą z dat 9.06-13.06.2017 r. a więc po otrzymaniu przez wnioskodawcę wezwania o dodatkowe wyjaśniania i dokumenty źródłowe. Poza tym znajdują się na nich również takie pozycje jak szampony, krem ochronny na słońce, balsam do ciała. Po trzecie, wnioskodawca w sposób nierzetelny przedstawił sytuacją materialną swego gospodarstwa domowego, które tworzy z małżonką. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że w czasie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy deklarował brak jakichkolwiek zasobów tak swoich jak i małżonki mimo, że na jej rachunku bankowym znajdowała się wówczas kwota ok. 8930 zł (vide: wyciąg saldo z 3.3.2017 r.). Nie można również tracić z pola widzenia, że w dniu 9.6.2017 r. gdy odebrał wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia wskazywanych dokumentów źródłowych jego żona podjęła z posiadanego rachunku bankowego jednorazowo kwotę 14640,50 zł (vide: wyciąg saldo z 0.6.2017 r.). Okoliczność, że w kwocie tej znajdowało się ok. 3 tyś zł należących do syna nie jest nieistotna. Małżonkowie posiadali bowiem przez cały czas wystarczające środki własne i na opłacenie kosztów sądowych i na opłacenie pełnomocnika z wyboru nawet po uregulowaniu rachunku za remont instalacji wod.-kan. Skoro zaś skarżący posiadają wystarczające środki i dysponują wykazanym majątkiem a przy tym wnioskodawca przy ubieganiu się o prawo pomocy nierzetelnie przedstawiał sytuacją materialną swego gospodarstwa domowego, to przyznanie mu w takich warunkach prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym czy częściowym nie znajduje dla siebie jakichkolwiek podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć również trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 1 i art. 245 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.