III SA/Kr 1049/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie : WSA Elżbieta Kremer spr. NSA Krystyna Kutzner Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 r. sprawy ze skarg A. D. na decyzje Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 listopada 2007 r. nr : [...] [...] [...] w przedmiocie chorób zawodowych I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji , II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adw. E. K. - Kancelaria Adwokacka ul. A koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 240 zł , (dwieście czterdzieści złotych ) powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług. Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 30.11.2007r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania A. D. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej pylicy płuc krzemowej wymienionej w poz. 3/1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia. Decyzją z tego samego dnia nr [...] utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej – przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli - wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia a decyzją nr [...] utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem – wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia. Podstawą prawną w/w decyzji był art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. nr 122, poz. 851 z późn. zm.) i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Organ odwoławczy przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji o tym, że A. D. był zatrudniony w okresie od 3.01.1949r. do 30.03.1990r. w Wytwórni [...] "A" SA w A. na stanowisku ostrzarza. W trakcie wykonywania pracy był narażony (tj. co można przyjąć z przeważającym prawdopodobieństwem) na działanie czynnika szkodliwego jakim jest pył przemysłowy z zawartością krzemionki. Badanie przeprowadzone w 1991r. pozwoliło przyjąć, że stężenie pyłu nie przekraczało dopuszczalnej wartości NDS i wynosiło: pył całkowity 1,8 mg/m (3), pył resirabilny: 0,6 mg/m. Z uwagi na brak z okresu zatrudnienia skarżącego danych pomiarowych określających wielkość tego narażenia, analiza materiału dowodowego nie pozwala na ilościową interpretację wielkości tego narażenia. Ponadto efektywna ekspozycja na pył występowała do roku 1990r., gdyż do tego okresu skarżący był aktywny zawodowo. Z tego powodu, że brak badań środowiskowych nie przesądza o braku narażenia pracownika na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uznane zostało, że przez 41 lat pracy zawodowej skarżący mógł być narażony na pył przemysłowy, a zatem jego warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej pylicy płuc krzemowej. Odnośnie narażenia na hałas organ ustalił, że skarżący był narażony w trakcie wykonywania pracy na działanie tego czynnika szkodliwego, wyjaśniając, że badanie środowiskowe przeprowadzone w dniu 26.11.1991r. wykazało, że natężenie dźwięku nie przekraczało dopuszczalnej wartości NDN i wynosiło 83 dB/A. Z uwagi na brak z okresu zatrudnienia skarżącego danych pomiarowych określających wielkość tego narażenia, analiza zgromadzonego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie nie pozwala na ilościową interpretację wielkości tego narażenia. Ponadto organ zaznaczył, że narażenie na hałas występowało do roku 1990, gdyż do tego okresu skarżący był aktywny zawodowo. Brak badań środowiskowych nie dowodzi jednak o braku narażenia pracownika na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia i nie może negatywnie oddziaływać na sytuacje prawną pracownika. W związku z tym organ uznał, że skarżący przez ok. 41 lat pracy zawodowej mógł być narażony na hałas, a zatem jego warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej narządu słuchu. W każdej ze spraw orzekała jednostka służby zdrowia właściwa do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Ośrodek Medycyny Pracy, wydając orzeczenie lekarskie w dniu [...] 2007r. Nr [...] znak [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – pylicy płuc krzemowej i Nr [...] znak [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – przewlekłego zapalenia oskrzeli a w dniu [...] 2007r. orzeczenie Nr [...] znak [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. W orzeczeniach tych stwierdzone zostało, że warunkami niezbędnymi do rozpoznania pylicy płuc jest istnienie widocznych na zdjęciach klatki piersiowej typowych zmian radiologicznych w obrębie pół płucnych – dla pylicy krzemowej typu zacienień regularnych, okrągłych. U skarżącego brak jest tych zmian. Z kolei do rozpoznania przewlekłego zapalenia oskrzeli istotny jest charakterystyczny (subiektywny) wywiad chorobowy uzyskany od badanego oraz obiektywne badania czynnościowe układu oddechowego. U skarżącego brak jest natomiast typowego wywiadu chorobowego, a w przeprowadzonym badaniu przedmiotowym układu oddechowego nie stwierdzono najmniejszych nawet patologicznych objawów osłuchowych. Skarżący nie przyjmuje żadnych leków działających na układ oddechowy. Przeprowadzone aktualnie badania spirometryczne nie wykazują odchyleń od stanu prawidłowego, w tym wartość FEV1=90%. Odnośnie istnienia u skarżącego choroby dotyczącej słuchu ośrodek wypowiedział się w ten, że wyniki badań audiologicznych (badanie audiometrii impedancyjnej, badanie audiometrii tonalnej) wykazały u skarżącego głuchotę, która nie jest charakterystyczna dla uszkodzenia słuchu hałasem. Zgodnie z wykazem chorób zawodowych rozpatrywanie zawodowej etiologii trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego może być dokonywane do 2 lat od ustania ekspozycji zawodowej na hałas. Skarżący zakończył pracę w narażeniu na hałas w 1990r. Dostarczona dokumentacja z badań okresowych obejmująca okres 1977 – 1989 r. wskazywała, że w okresie trwania narażenia zawodowego ocena słuchu badaniem akumetrycznym była prawidłowa. Wobec powyższego, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany wymienionych wyżej decyzji organu I instancji, zaznaczając, że decyduje o tym brak rozpoznania klinicznego przez jednostkę orzeczniczą choroby zawodowej pomimo uznania, że mogło nastąpić narażenie na czynniki chemiczne i powodujące hałas występujące na stanowisku pracy. A. D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie decyzje organu odwoławczego. Podniósł w skargach, że orzekające w sprawie organy w sposób niewystarczający do oceny całokształtu stanu faktycznego, tj. istniejących zagrożeń w miejscu pracy skarżącego skupiły się tylko i wyłącznie na wynikach badania z roku 1991, i to dokonanych rok po zakończeniu zatrudnienia, podczas gdy w jego przekonaniu od początku zatrudnienia w A. warunki pracy były bardzo złe. Odzież ochronna była niekompletna, nie było środków bezpieczeństwa, brak było właściwej wentylacji. Wszystko to wpływało na zdrowie pracowników. W ocenie skarżącego warunki pracy, w których był zmuszony przebywać, tj. ciągłe narażenie na pył przemysłowy stworzyły możliwość powstania choroby zawodowej krzemowej pylicy płuc i możliwość powstania choroby zawodowej przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Ponadto w końcowych wnioskach przeprowadzonego badania nie wykluczono w sposób pełny stwierdzonej u skarżącego głuchoty charakterystycznej dla przewlekłego urazu akustycznego. Tak więc nie można, jak uczynił to Inspektor Sanitarny w sposób pewny uznać, że nie doznał uszczerbku słuchu, kwalifikowanego jako choroba zawodowa. Zarzucił też organowi odwoławczemu błędne stwierdzenie, że nie złożył wniosku o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego, gdy tymczasem wniosek taki znajduje się w aktach w piśmie z dnia 14.11.2007r. W odpowiedziach na skargi Wojewódzki Inspektor Sanitarny ustosunkowując się do zarzutów skarg, podniósł, że nie jest prawdą, iż organy oparły rozstrzygnięcie jedynie na wynikach badań przeprowadzonych w 1991r. Organ odwoławczy przyjął bowiem, że A. D. przez 41 lat pracy zawodowej mógł być narażony na pył przemysłowy (też z wolną krzemionką), co oznacza, że warunki pracy mogły stworzyć możliwość powstania choroby zawodowej pylicy płuc krzemowej i przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Odnośnie narażenia na hałas organ wyjaśnił, że stwierdzenie, iż A. D. przez 41 lat pracy zawodowej mógł być narażony na czynnik szkodliwy jakim jest hałas samo w sobie to nie daje jeszcze podstawy do uznania, że w przypadku skarżącego należy mówić o chorobie zawodowej. Co do drugiego z zarzutów skarg, organ wypowiedział się, że wniosek skarżącego z dnia 14.11.2007r. wbrew jego przekonaniu nie był wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego, o którym mowa w § 7 w/w rozporządzenia, ale wnioskiem o dopuszczenie dowodu z badań lekarskich przeprowadzonych przez biegłych odpowiednich specjalności, wystosowanym dopiero po skierowaniu do niego zawiadomienia o zapoznaniu się z zebranym materiałem dowodowym. Tymczasem wniosek z w/w § 7 należy wnieść w terminie do 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego za pośrednictwem jednostki orzeczniczej I stopnia. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2007r., sygn. akt III SA/Kr 125/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: "Czy przepisy art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz wykonawczego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) są zgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP". Pytanie to Trybunał Konstytucyjny przyjął do rozpoznania pod sygnaturą P 23/07. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te utracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008r. nr 116, poz. 740. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115) wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Powołanym wyżej wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz.U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz, że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k. p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia RM, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Wynika z powyższego, że postępowanie w sprawie dotyczącej strony skarżącej prowadzone było w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w/w przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008r. Utrata mocy prawnej zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy, jak i rozporządzenia z 30.07.2002r. nastąpiła w dniu 3 lipca 2009r., w tym też dniu weszły w życie ustawa z dnia 22 maja 2009r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009r., Nr 99, poz. 825), która nadała nową treść art. 237 § 1, dodając § 1 (1) art. 237 Kp oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 30 sierpnia 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009r., Nr 105, poz. 869), wydane na podstawie delegacji określonej w art. 237 § 1 pkt 3 - 6 i § 1 (1) Kodeksu pracy. Wyeliminowanie z porządku prawnego kontrolowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów stanowi w ocenie Sądu podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W nowym bowiem stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wznowienie postępowania jest nie tylko, jak zauważył Trybunał przykładowo w wyroku z dnia 2.03.2004r., SK 53/03, OTK ZU-A 2004/3/16 dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Prawo do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu. Stosownie zatem do art. 145 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, może stanowić podstawę wznowienia. Natomiast w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno w postępowaniu sądowoadministarcyjnym przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej (podobnie WSA w Gliwicach w wyroku z 16.07.2009r. sygn. akt IV SA/GL 120/09). Sąd wobec tego na podstawie powołanego przepisu uchylił zaskarżone przez A. D. decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji. Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z 30 sierpnia 2009r. w sprawie chorób zawodowych O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)