III SA/Kr 1051/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Piotr Lechowski (spr.) WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2007 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Decyzją z dnia [...] znak [...], po rozpatrzeniu odwołania L. M., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] Nr [...], którą orzeczono o odmowie wymeldowania P. T. – S. z pobytu stałego z lokalu Nr [...] przy ul. [...] w K. W podstawie prawnej decyzji organu odwoławczego powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tj Dz. U. z 2001 r Nr 87 , poz. 960 z późn. zm.). Uzasadniając swoją decyzję Wojewoda wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. J. M. powołując się na to, że jest właścicielem i administratorem nieruchomości obejmującej budynek mieszkalny przy ul. [...], pismem z dnia 9 listopada 2004r wystąpił o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu Nr [...] tego budynku P. T. – S. twierdząc, że nie mieszka w lokalu od 1994r, a od 9.10.1997r przebywa w Zakładzie Karnym z orzeczoną karą do 2012 roku. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] (w uzasadnieniu decyzji Wojewody, datowaną oczywiście mylnie na "[...]") odmówił wymeldowania P. T. – S. z pobytu stałego pod w/w adresem. Organ przyjął ustalenie, iż nie opuścił on miejsce pobytu pod adresem stałego zameldowania w sposób dobrowolny i trwały, a zatem uznał, iż nie wystąpiły przesłanki wymeldowania określone przepisem art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ I instancji ustalił, że najemcą lokalu Nr [...] przy ul. [...] w K. jest K. G., babka P. T. – S., oraz że na pewno nie zamieszkuje on w przedmiotowym lokalu od dnia 9 października 1997r t.j od dnia zatrzymania przez policję. Analizując okres poprzedzający zatrzymanie doszedł Prezydent Miasta do przekonania, że zebrane w sprawie dowody i ich ocena nie dają podstaw do ustalenia, że jeszcze przed zatrzymaniem P. T. – S. dobrowolnie i trwale opuścił miejsce zameldowania na pobyt stały, w którym dotychczas znajdują się jego rzeczy osobiste i do którego nadal dysponuje kluczami. W odwołaniu od tej decyzji L. M. podnosił, że postępowanie dowodowe przeprowadzone było niestarannie, szereg faktów nie wzięto pod uwagę lub nadano im odmienne znaczenie, a w szczególności nie spełniono zawartych we wniosku czynności sprawdzających tezę, że jeszcze przed zatrzymaniem P. T. – S. był pod wymienionym adresem bezskutecznie poszukiwany w związku z czynnościami organów ścigania. Wskazując, na znane ze "słyszenia" miejsce pobytu P. T. – S. bezpośrednio przed jego aresztowaniem, składający odwołanie podnosił, że przez ponad 2 lata od osadzenia, rodzina trzymała ten fakt w ukryciu przed nim jako właścicielem i administratorem, utrzymując go w przekonaniu, że wnuk K. G. przebywa jak dotąd często w Austrii u matki. Rozpatrując odwołanie Wojewoda ponownie dokonał oceny zebranego w sprawie materiału, pod kątem przewidzianej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki wymeldowania w postaci opuszczenia miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Podkreślono, że opuszczenie miejsca pobytu ma mieć charakter dobrowolny i trwały, oraz, że przesłankę decyzji stanowi ustalenie tego faktu, a nie ustalenie innego miejsca pobytu. Wskazano, że podnoszone przez odwołującego okoliczności mające przemawiać za opuszczeniem lokalu jeszcze przed zatrzymaniem w 1997r, dotyczą okresu odległego o ponad 8 lat co musi rzutować na ocenę wiarygodności zeznań świadków. Wskazując na zeznania (oznaczonych kartami akt) świadków M. M., B. S., B. P. i J. R. – J. uznał organ, że świadkowie ci mogą nie pamiętać czy i kiedy widywali P. T. – S., zwłaszcza, że troje ostatnich oświadczyło, że nie znało go nawet z widzenia. Wskazano, że inna świadek I. P. zeznała, że znała wnuka K. G. i widywała go kilka lat wstecz w pobliżu lokalu. Odnosząc się do zebranego materiału wskazano. Iż podstawę ustaleń i ocenę czy zachodzą przesłanki wymeldowania stanowią przede wszystkim wyjaśnienia najemcy lokalu K. G., która potwierdziła, że wnuk zamieszkiwał z nią do chwili aresztowania, i zamierza tam po odzyskaniu wolności powrócić. Wskazano, że przeprowadzony dowód z wywiadu w organach policji nie potwierdził, by przed zatrzymaniem w 1997r P. T. – S. był wielokrotnie pod adresem stałego zameldowania poszukiwany i to bezskutecznie przez policję. Wskazano także, że z tymi dowodami zgodne jest pisemne wyjaśnienie złożone w zakładzie karnym przez P. T. – S. Oceniając zebrane dowody Wojewoda, podobnie jak organ I instancji przyjął ustalenie, że miejscem zamieszkania P. T. – S. do czasu jego zatrzymania w 1997r. był adres stałego zameldowania. Przytaczając przepis art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy wskazano, że pobyt z zakładzie karnym czy areszcie tymczasowym uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy poza miejscem pobytu stałego, a samo opuszczenie tego miejsca w związku z zatrzymaniem czy aresztowaniem nie ma charakteru dobrowolnego. Przyjmując za własne inne szczegółowe ustalenia organu I instancji i przyjętą przez ten organ ocenę zebranego materiału, uznał Wojewoda, że brak przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że dokonane przez organ I instancji ustalenia nie są sprzeczne z zasadą wyczerpującego zbierania dowodów określoną w art. 7 kpa i zasadami ich oceny określonymi art. 80 kpa. Wskazano, że przepis art. 136 kpa przewiduje uprawnienie organu odwoławczego do przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Odnosząc się do zarzutów odwołania, wskazano że organ I instancji podjął takie działania jakie były możliwe, dla ustalenia w jakiej dacie i miejscu P. T. – S. został zatrzymany i czy w latach 1994-1997 przeprowadzono kontrolę meldunkową w miejscu jego zameldowania na pobyt stały. Podkreślono, że wskazywane przez odwołującego się miejsce pobytu "na P. lub W. D." nie dawały możliwości weryfikacji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją organu I instancji złożył L. M. Skargę oparto na zarzucie naruszenia art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, art. art. 7, 8 i 107 § 3 kpa, sprzeczności ustaleń z zebranym materiałem i "wadliwą oceną i interpretacją tego materiału mającą wpływ na wynik sprawy". Uzasadniając zarzuty skargi podniesiono, że organy przyjęły założenie, iż lokal P. T. – S. opuścił w październiku "1997" (wg. skargi) w związku z zatrzymaniem, czy następnie aresztowaniem i osadzeniem, co miało wpływ na ocenę materiału dowodowego. Zarzucono, że nie przesłuchano K. G. lecz poprzestano na odebraniu odpowiedzi na pytania, oraz zaniechano przesłuchania I. M. i G. M. mieszkanek domu, ani matki P. T. - S. zamieszkałej w Austrii, a także że zaniechano wizji, co uniemożliwiło określenie jego centrum życiowego. Zarzucono, że organ nie odniósł się do zeznań św. M. M. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia i stanowisko prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przedmiotem kontroli zaskarżonej decyzji jest jej zgodność z prawem. W sprawowaniu tej kontroli Sąd związany jest stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- dalej p.p.s.a – granicami danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana według powyższych zasad kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż skarga jest uzasadniona, aczkolwiek po części tylko z przyczyn przytoczonych na jej poparcie. W myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania (inne niż naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania) jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja zachodzi w sprawie. Przepis art. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006r Nr 139 poz./ 993 z późn. zm.) – dalej ustawa – określa istotę tzw. obowiązku meldunkowego. Obejmuje on nie tylko obowiązek zameldowania się w miejscu pobytu ( stałego lub czasowego), ale także obowiązek wymeldowania z opuszczonego miejsca pobytu stałego lub czasowego (art. 4 ust. 1 pkt 2). W dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 15 ust. 2 ustawy stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję, w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stosownie do przepisu art. 15 ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego (lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące) jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Takie brzmienie przepisu art. 15 ust 2 jest następstwem uwzględnienia przez ustawodawcę z mocą od 1.05.2004r zmian stanu prawnego będących skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r sygn. K 20/01 (OTK-A 2002/3/34, oraz Dz. U z 19.06.2002 Nr 87 poz. 716). Skutkiem tych zmian jest nadanie instytucji obowiązku meldunkowego, w tym m.in. instytucji wymeldowania z pobytu stałego, charakteru rejestrującego stan faktyczny, oderwany od istnienia lub nieistnienia podstaw prawnych do przebywania w lokalu z zamiarem takiego pobytu. Wydanie decyzji opartej na przepisie art. 15 ust 2 ustawy, wymaga zatem ustalenia, że względem osoby która ma być wymeldowana decyzją, powstał obowiązek wymeldowania, którego ta osoba nie spełniła. Zgodnie z ustalonym i nadal aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu należy łączyć z dobrowolnością tej czynności, i trwałym charakterem zerwania więzi z lokalem jako centrum aktywności życiowej ( Por. np. wyrok NSA z 2005.12.07 II OSK 302/05- Lex Nr 190969). W świetle powyższego, oraz przepisu art. 8 ust 1 pkt 4 nadającego pobytowi w aresztach śledczych czy zakładach karnych charakter pobytu czasowego, przebywanie P. T. – S. w zakładzie karnym trwające od ustalonej daty 9.10.1997r. słusznie nie zostało przez organy zakwalifikowane jako okoliczność dowodząca dobrowolności opuszczenia pobytu stałego pod adresem zameldowania. Szczególnego znaczenia nabiera zatem dla oceny zasadności wniosku ustalenie, czy jeszcze przed datą osadzenia w zakładzie karnym P. T. – S. dobrowolnie i trwale opuścił miejsce pobytu stałego. Zgodnie z art. 6 ust 1 ustawy pobytem stałym jest miejsce zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stałe przebywanie oznacza zaś jak to wyjaśniono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok z 2001.05.14 V SA 1496/00- Lex Nr 54454) skoncentrowanie w danym miejscu swoich interesów osobistych i majątkowych. Samo nawet przebywanie za granicą i wykonywanie pracy nie jest równoznaczne z opuszczeniem miejsca pobytu stałego jeżeli nie zostanie dowiedzione, że ma ono charakter trwały i dobrowolny. Rozpatrzenie zatem sprawy wymagało podjęcia przez organy zgodnie z przypisami art. 7 i 77 kpa wszelkich możliwych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Dopiero bowiem całokształt materiału dowodowego, może być przedmiotem oceny, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Całkowicie bezzasadny jest zarzut skargi, iż organy nie przesłuchały w charakterze świadków I. M. i G. M. Z akt wynika, że skarżący nie zgłaszał wniosku o przesłuchanie tych osób, ani nie podnosił takiego zarzutu w odwołaniu. Nałożony przepisem art. 7 i 77 obowiązek nie może być bowiem rozumiany jako obowiązek przeprowadzenia z urzędu dowodu z przesłuchania jako świadków wszystkich członków rodziny skarżącego lub wszystkich lokatorów budynku czy mieszkańców ulicy. Organy przesłuchały z urzędu, kilkoro świadków i dokonały oceny ich zeznań. Skarżący nie był ograniczony w inicjatywie wskazywania konkretnych świadków, którzy mogli by mieć rzeczywiste wiadomości w sprawie. Rację ma natomiast skarga gdy zarzuca, że K. G. nie przesłuchano w charakterze świadka i poprzestano na odpowiedzi pisemnej na zadane przez organ pytania. Nie ma wątpliwości, iż udzielona przez K. G. pisemna odpowiedź (k. 38), nie ma waloru dowodu z zeznań świadka, złożonych przy zachowaniu trybu przewidzianego art. 83 § 3 kpa. Nadto treść udzielonej odpowiedzi jest na tyle niejednoznaczna, że winna być impulsem do dalszych ustaleń, kiedy małżeństwo P. T. – S. zostało rozwiązane, gdzie miał centrum spraw życiowych w czasie jego trwania i po rozwodzie. Wymagało to co najmniej odebrania zeznań od K. G. jeżeli nie skorzysta ze służącego prawa odmowy ich złożenia. Skarżący jako okoliczności faktyczne mające świadczyć o opuszczeniu miejsca stałego zameldowania już ok. 1994r, podaje bezskuteczne poszukiwania policji pod tym adresem. Jest oczywiste, że wobec złożenia wniosku o wymeldowanie po upływie ok. 10 lat od tych zdarzeń, potwierdzenie tych okoliczności dokumentami urzędowymi policji może być utrudnione lub nawet niemożliwe z uwagi na różne okresy przechowywania dokumentów. Jednakże występowanie przez organ I instancji do policji o podanie czy posiada informacje dotyczące przeprowadzenia w latach 1994-1997r kontroli meldunkowych (k. 12, k. 45), nie jest równoznaczne z podnoszoną przez skarżącego okolicznością, że w tych latach P. T. – S. był bezskutecznie poszukiwany pod adresem zameldowania w związku z zarzutami kryminalnymi. W tym zakresie wywiadu nie przeprowadzono. Zebrany zatem materiał dowodowy nie dawał jeszcze dostatecznych podstaw do przyjęcia przez organy stosownej oceny (art. 80 kpa) czy już przed 1997r opuścił on dobrowolnie i trwale miejsce zameldowania, czy też zdarzenie takie nie miało miejsce. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 Lit "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. .U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Wobec niezłożenia wniosku w trybie art. 210 powołanej ustawy, nie orzeczono w zwrocie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata z urzędu.