III SA/Kr 1053/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie : WSA Elżbieta Kremer NSA Krystyna Kutzner spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2007 r. nr : [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji . Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 26 marca 2007 r. nr: [...], utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy dnia [...] 2007 r., nr [...], orzekającą o ustaleniu zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą J. Z. świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego przyznanego na dziecko B. Z. – obecnie T.-R. w kwocie 43 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2005 r. do 31 marca 2006 r. i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznanego na córkę B. w kwocie 220 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2005 r. do 31 marca 2006 r. - w łącznej kwocie 1.578 zł wraz z ustawowymi odsetkami w nieprzekraczalnym terminie do 2 marca 2007 r. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ odwoławczy podniósł , że na mocy decyzji z dnia [...] 2005 r nr [...] przyznano skarżącej zasiłek rodzinny na córkę oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka. Decyzją z dnia [...] 2006 r nr [...] uchylono powyższą decyzję od dnia 1 października 1005 r , a rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2006 r nr [...] . Decyzja ta stała się ostateczną. Wobec wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenia , zasadne było – w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego – utrzymanie w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Na ww. decyzję z dnia 26 marca 2007 r wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości zarzucając , iż narusza ona obowiązujące prawo poprzez błędne ustalenie, iż nie była matką samotnie wychowującą dziecko, co w konsekwencji spowodowało konieczność zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych. W ocenie skarżącej nie pobierała ona zasiłku bezprawnie. Od urodzenia dziecka W. T.-R. kwestionował swoje ojcostwo, stąd , zdaniem skarżącej – co wielokrotnie podnosiła w toku postępowania - nie można mówić formalnie o ojcostwie dziecka przed jego ustaleniem. Skarżąca podnosiła również , iż nie prowadziła wspólnego gospodarstwa z ojcem dziecka , a jedynie mieszkała u niego czasowo, do zakończenia sprawy spadkowej po jej babci, która pozostawiła jej dom , w którym później zamieszkała. Skarżąca podkreśliła, iż do zamieszkania w mieszkaniu W. T.- R. zmusiła ją sytuacja życiowa, ale pomimo wspólnego zamieszkiwania przez pewien czas , nie była z nim związana i nie tworzyła wraz z nim związku nieformalnego. Fakt zamieszkiwania w tym mieszkaniu jego matki, syna oraz dzieci brata powodował, iż nie było nawet warunków do tworzenia trwałego związku. W toku postępowania skarżąca wielokrotnie powtarzała, że korzystała jedynie z uczynności W. T.- R.; gdyby chciała wyłudzić zasiłek, to nie wspominałaby o wspólnym zamieszkiwaniu w K. z kimkolwiek. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium wyjaśniło , że na mocy decyzji z dnia [...] 2005 r. nr [...] przyznano skarżącej zasiłek rodzinny na córkę B. w kwocie 43 miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 220 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Decyzją dnia [...] 2006 r. nr [...] uchylono powyższą decyzję w zakresie przyznanych wyżej świadczeń począwszy od dnia 01 października 2005 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podniósł , że zasiłek rodzinny na dziecko oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowania zostały nienależnie pobrane , a to z tego powodu, iż w okresie tym nie były spełnione przez skarżącą przesłanki do uzyska przedmiotowych świadczenia. W okresie od miesiąca października 2005 r skarżąca wspólnie z ojcem dziecka wychowywała córkę , a dochód rodziny w 2004 r w przeliczeniu na osobę wyniósł 704,81 zł w sytuacji , gdy kryterium dochodowe w tym czasie , od którego uzależnione było przyznanie świadczeń , wynosiło 504,00 zł . Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrujące odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia , decyzją z dnia [...] 2006 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wskazując na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło , że od dnia 01 października 2005 r wyeliminowano z obrotu prawnego decyzję przyznającą przedmiotowe świadczenia. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003 r o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U.Nr 228, poz.2255 ze zm.) , osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu. W związku z powyższym konieczne było wydanie decyzji, na mocy której skarżąca zobowiązana była do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , na poparcie swojego stanowiska , wskazało na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r. , sygn.akt I SA/Wa 331/05 ( LEX nr 187405), w którym Sąd ten stwierdził , iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne: jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. W związku z tym, ponieważ decyzja przyznająca skarżącej świadczenia została w tym zakresie wyeliminowana z obrotu przez decyzję ostateczną zasadne było utrzymanie w mocy przez Kolegium zaskarżoną decyzją rozstrzygnięcia organu I instancji. Odpadła bowiem podstawa prawna, na gruncie której wypłacono skarżącej świadczenia, do których zwrotu jest skarżąca zobowiązana na mocy zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze , Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło , że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest rozpatrywanie kwestii powodów bezzasadnego pobrania przez skarżącą świadczeń rodzinnych. Kwestia ta została bowiem przesądzona w innym postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją ostateczną. Kolegium nie mogło zatem uczynić tej kwestii przedmiotem postępowania, które zostało zakończone zaskarżoną decyzją. Przesłanki, jakimi kierował się zarówno organ I instancji, jak i Kolegium zostały przedstawione w wydanych przez te organy decyzjach. Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę dopuścił dowód z akt sprawy II SA/Kr 972/06 , która dotyczyła skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2006 r nr [...] , a następnie postanowieniem z dnia 31 stycznia 2008 nr Sąd zawiesił postępowanie sądowe w sprawie o sygn. akt II SA/KR 605/07 uznając , iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie o zwrot nienależnie pobranych świadczeń zależy od wyniku sprawy prowadzonej pod sygnaturą II SA/Kr 972/06. Ta ostatnia sprawa została prawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem z dnia 22 listopada 2007 r , syg, akt II SA/Kr 972/06 ,na mocy którego została uchylona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2006 r nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2006 r nr [...] , a także postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2006 r nr [...]. W związku z powyższym , postanowieniem z dnia 23 października 2009 r sygn.akt II SA/Kr 605/07 Sąd podjął zawieszone postępowania sądowe w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył , co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Dz 2002 r Nr 153, poz.1270) . Skarga zasługuje na uwzględnienie , ale z innych powodów , niż w niej podniesiono. W sprawie świadczeń rodzinnych należnych córce skarżącej B. T.-R. były prowadzone trzy postępowania : jedno dotyczące przyznania określonych zasiłków , drugie dotyczące uchylenia decyzji przyznających te świadczenia za okres od 1 października 2006 r i uznające , że przedmiotowe świadczenia zostały nienależnie pobrane przez skarżącą oraz trzecie – zobowiązujące skarżącą do ich zwrotu wraz z odsetkami. Jakkolwiek były to odrębne postępowania , pozostawały ze sobą w ścisłym związku . Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia skargi dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2007 r , utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2007 r nakładającą na skarżącą obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami – ma ustalenie , czy w obrocie prawnym pozostają rozstrzygnięcia organów uchylające decyzje przyznające skarżącej zasiłek rodzinny na córkę B. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka. Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 listopada 2007 r , sygn.akt II SA/Kr 972/06 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2006 r nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2006 r nr [...] , a także postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2006 r nr [...]. Wyrok ten jest prawomocny od dnia 31 stycznia 2008 r. Oznacza to , że usunięta została z obrotu prawnego decyzja uchylająca z dniem 1 października 2005 r decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2005 r ,a w konsekwencji w obrocie tym pozostaje decyzja przyznająca skarżącej zasiłek rodzinny na córkę B. oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Jak słusznie wskazywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze , zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r. , sygn.akt I SA/Wa 331/05 ( LEX nr 187405) warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne: jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Wyrok tut. Sądu z dnia 22 listopada 2007 r spowodował , że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2007 r oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...].2007 zobowiązujące skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń musiały ulec uchyleniu wobec nieskutecznego uchylenia decyzji przyznających te świadczenia. Uznając , że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) – orzekł jak w sentencji. Na podstawie art.152 w/w ustawy Sąd orzekł , że uchylone rozstrzygnięcia nie podlegają wykonaniu , co oznacza , iż w/w rozstrzygnięcia nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku , mimo że wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.