III SA/Kr 1057/13
WyrokWSA w Krakowie2014-02-26
Skład orzekający: Janusz Kasprzycki, Maria Zawadzka, Piotr Lechowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba zarejestrowana jako bezrobotna, która nie podjęła zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, spełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji nieprawidłowo zinterpretowały przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zawężając ją do rozwiązania umowy o pracę przez pracownika. Osoba zarejestrowana jako bezrobotna może ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, gdyż ustawodawca nie wyłączył takiej kategorii osób z kręgu uprawnionych. Ponadto, organy zaniechały zbadania, czy syn osoby wymagającej opieki (ojciec skarżącej) jest w stanie wypełnić swój obowiązek alimentacyjny, co jest warunkiem powstania obowiązku alimentacyjnego skarżącej jako wnuczki.Stan faktyczny
Skarżąca B. K. ubiegała się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad babcią M. K. Organy odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki, gdyż jej stosunek pracy wygasł z powodu redukcji etatów w 1996 r., a opiekę nad babcią sprawuje od 2009 r. Ponadto, skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła, że jest jedyną osobą zdolną do opieki nad babcią, a jej ojciec ma problemy alkoholowe. WSA uchylił decyzje organów obu instancji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) NSA Piotr Lechowski Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Decyzją z dnia [...] 2013 r. znak: [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił B. K. (dalej: skarżąca) przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że powodem decyzji odmownej jest fakt, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z powodu opieki nad babcią M. K., lecz stosunek pracy wygasł w dniu 27 grudnia 1996 r. z powodu redukcji etatów. Następnie w okresie od 15 stycznia 1997 r. do 10 maja 1997 r. skarżąca pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a w okresie od 8 stycznia 1999 r. do 16 czerwca 2010 r. była zarejestrowana w SUP, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nadto organ stwierdził, że M. K. została zaliczona do pierwszej grupy inwalidzkiej przed dniem 1 czerwca 1996 r., a więc w okresie aktywności zawodowej skarżącej, a zatem nie można stwierdzić, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia aby sprawować opiekę nad babcią.
W odwołaniu B. K. podniosła, że spełnia kryterium dochodowe z art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, które obecnie wynosi 623 zł, a decyzją z dnia [...] 2010 r., przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieka nad babcią od dnia 17 czerwca 2010 r. bezterminowo. Podkreśliła, że spośród osób najbliższych tylko ona jest w stanie sprawować opiekę nad babcią, gdyż jej ojciec, a syn M. K., ma "problemy alkoholowe". Wskazała również, że gdyby otrzymała ofertę pracy, to zrezygnowałaby z niej z powodu sprawowania opieki nad babcią.
Decyzją z dnia 26 czerwca 2013 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 r. ze zm.; dalej: k.p.a.), art. 5, art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z 2003 r. ze zm.) w związku z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks opiekuńczy i rodzinny (Dz. U. Nr 9 poz. 59 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy streścił przebieg postępowania i przytoczył treść adekwatnych przepisów. Wskazał, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był fakt, że skarżąca nie spełnia warunku koniecznego do przyznania świadczenia, jakim jest fakt rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją babcią. Organ odwoławczy wskazał, że jednym z warunków koniecznych do przyznania świadczenia jest konieczność nie podejmowania lub też rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem skarżąca utraciła zatrudnienie w wyniku redukcji etatów w dniu 27 grudnia 1996 r. Od tego czasu nie pracowała bowiem "nie otrzymała żadnej propozycji pracy". Z kolei, jak wynika z oświadczenia skarżącej opiekę nad swoją babcią M. K. sprawuje od 2009 r. Zatem skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia po to aby opiekować się babcią, lecz utraciła je z powodu redukcji etatów i od tej pory już go nie podejmowała, ponieważ nie otrzymała żadnej propozycji pracy. Tym samym organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełnia podstawowego warunku do przyznania specjalnego świadczenia opiekuńczego w postaci rezygnacji z zatrudnienia.
Kolegium wskazało, że ustawodawca ustalając przesłanki od spełnienia których uzależnione jest przyznanie świadczenia postawił przed osobami ubiegającymi się o jego przyznanie jako warunek konieczny (aczkolwiek niewystarczający ) rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rezygnacja ta musi mieć charakter rzeczywisty (a nie tylko hipotetyczny, jak przedstawia to skarżąca w odwołaniu podnosząc "nawet gdyby SUP zaproponował mi etat, zrezygnowałabym z tej oferty") i musi istnieć związek przyczynowo skutkowy pomiędzy nią, a podjęciem opieki nad osobą tej opieki wymagającą. W przypadku skarżącej oba te warunki nie są spełnione. Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad babcią, gdyż zatrudnienie ustało z przyczyn o charakterze ekonomicznym (redukcja etatów) w 1996r. zanim jeszcze rozpoczęła sprawować opiekę nad babcią (2009 r.). W konsekwencji organ nie dopatrzył się związku przyczynowo skutkowego pomiędzy utratą zatrudnienia przez skarżącą, a podjęciem przez nią opieki nad babcią. Jak zresztą przyznała sama skarżąca powodem niepodejmowania przez nią zatrudnienia był brak propozycji pracy, a nie konieczność sprawowania opieki. W ocenie organu odwoławczego rzeczywistym powodem złożenia wniosku o przyznanie specjalnego świadczenia opiekuńczego przez skarżącą był fakt, że wejście w życie nowych regulacji prawnych spowodowało utratę przez skarżąca świadczenia pielęgnacyjnego, które otrzymywała w związku ze sprawowana opieką nad babcią.
Organ odwoławczy nie negował, iż w świetle zgromadzonej dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, skarżąca rzeczywiście sprawuje opiekę nad swoja babcią, jednak opieka ta jest prostą konsekwencją ciążącego na skarżącej i usankcjonowanego przepisami prawa obowiązku alimentacyjnego, osoby spokrewnionej w II stopniu z M. K. Specjalne świadczenie opiekuńcze, o które skarżąca się ubiega ze swojej istoty nie obejmuje sytuacji faktycznych, które występują w niniejszej sprawie.
Nadto organ podkreślił, że zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw - osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Z kolei w aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] 2010 r. znak: [...], na podstawie której ustalono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej B. K. w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad M. K. na czas nieokreślony. Tym samym po stronie skarżącej spełniona była negatywna przesłanka, która uniemożliwiała przyznanie jej świadczenia przewidzianą przez przepis art. 16a ust 8 pkt 1 lit "c" ustawy - zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Zaś na dzień wydania decyzji przez organ I instancji jak i na dzień orzekania przez organ odwoławczy skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na swoją babcię.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. K. domagała się przyznania jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Streściła przebieg dotychczasowego postepowania przed organami, podniosła, że po śmierci dziadka jest jedyna osobą, która jest w stanie sprawować opiekę nad M. K., gdyż jej ojciec, a syn babci ma problemy alkoholowe, a jej rodzeństwo również nie może sprawować opieki nad babcią. Skarżąca podkreśliła także, że w dniu 31 lipca zmuszona była zarejestrować się w SUP, ale nadal nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, gdyż żaden pracodawca nie wyrazi zgody na opuszczenie przez nią stanowiska pracy w razie pogorszenia się stanu zdrowia babci.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że z zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji jest art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548). Nowelizacja ta była wynikiem zmian zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, uregulowane szczegółowo w art. 16 a ustawy.
Zgodnie z art. 16 a ust. 1 cyt. powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788 ze zm. dalej K.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w art. 16a ust. 8 ustawa wskazuje, iż zasiłek ten nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,
c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,
d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczy uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Bezspornym jest, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe do przyznania mu specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się ustalenia do czy skarżąca spełnia wymienione w w/w przepisie konieczne przesłanki ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj., czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią oraz czy na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci.
Odnośnie pierwszej przesłanki, organy obu instancji przyjęły, że skarżąca nie pozostawała w zatrudnieniu od 27 grudnia 1996 r., tj. od czasu wygaśnięcia stosunku pracy, na skutek redukcji etatów, a następnie w okresie od 8 stycznia 1999 r. do 16 czerwca 2010 r. była zarejestrowana jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Zatem w ocenie organów – nie zostały wypełnienie przesłanki rezygnacji przez skarżąca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na niepełnosprawność babci, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy. Nadto organy uznały, że brak jest przesłanek do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą, a datującą się od 1996 r. koniecznością opieki nad zaliczaną do pierwszej grupy inwalidzkiej babcią. Natomiast orzekające w przedmiotowej sprawie organy całkowicie pominęły, że Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią M. K. na okres od dnia 17 czerwca 2010 r. bezterminowo.
Podkreślić należy, że w znowelizowanej ustawie o świadczeniach rodzinnych, nie ma przepisu wykluczającego osobę bezrobotną z możliwości uzyskania świadczenia o jakim mowa w art. 16 a ust. 1. Przytoczony powyżej przepis art. 16 a ust. 8 omawianej ustawy, zawiera przesłanki wyłączające prawo do omawianego świadczenia, wyliczając w sposób enumeratywny kategorie osób, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Katalog tych osób ma charakter zamknięty. Wśród osób pozbawionych z mocy ustawy tego świadczenia nie wymieniono bezrobotnego, zatem ustawodawca nie wykluczył tej kategorii osób z możliwości uzyskania omawianego świadczenia. Treść analogiczną do wyrażonej w art. 16 a ust. 8 zawiera też art. 17 ust. 5 ustawy. Również w tej regulacji, dotyczącej zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, status bezrobotnego nie został powołany przez ustawodawcę jako okoliczność wyłączająca uregulowane tym przepisem świadczenie. Obydwie te instytucje prawne zbliża do siebie fakt, że skuteczność starań o obydwa te świadczenia została powiązana z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 i art. 16a ust. 1 ustawy).
W konsekwencji stwierdzić należy, że orzekające organy dokonując interpretacji określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie wzięły pod uwagę okoliczności, że osoba bezrobotna zarejestrowana w PUP ma prawo ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, jako że ustawodawca takich osób nie wyłączył w art. 16a ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie pozbawił ich prawa do ustalenia przedmiotowego świadczenia. Zatem organy, w sposób nieuprawniony zawęziły pojęcie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ograniczając je wyłącznie do rozwiązania umowy o pracę, poprzez jednostronne wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji, organy nie rozważyły one całokształtu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, umożliwiających prawidłowe zastosowanie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zwłaszcza nie dokonały one analizy przesłanki rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w kontekście okoliczności, że bezpośrednio przed przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była ona zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna, co oznaczało - jak wskazano powyżej - gotowość do pojęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej.
Odnosząc się do drugiej przesłanki koniecznej do przyznania przedmiotowego świadczenia, tj. ustalenia czy na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci, stwierdzić należy, że organ pierwszej instancji nie odniósł się w ogóle do tej kwestii, natomiast organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że skarżąca rzeczywiście sprawuje opiekę nad babcią, jednak (...) opieka ta jest prosta konsekwencją ciążącego na skarżącej, usankcjonowanego przepisami prawa obowiązku alimentacyjnego osoby spokrewnionej w II stopniu z M. K.".
Stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym krewnymi w linii prostej są zarówno wstępni jak i zstępni. Art. 132 K.r.o. ustala natomiast kolejność zobowiązanych, wskazując, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Skarżąca jest wnuczką w linii prostej i jej obowiązek alimentacyjny wobec babci powstaje wówczas, gdy nie ma dzieci babci, lub dzieci te nie są w stanie dopełnić swojego obowiązku alimentacyjnego względem rodzica. M. K. ma syna. Podkreślić należy, że organy nie badały czy syn M. K. (a ojciec skarżącej) zobowiązany w pierwszej kolejności do alimentacji, jest w stanie sprawować opiekę nad matką i w tym zakresie poprzestały na jedynie twierdzeniu skarżącej, że "ojciec ma problemy alkoholowe".
Zatem ponownie prowadząc postepowanie, organ powinien wyjaśnić, czy syn M. K. jest w stanie zapewnić matce odpowiednią opiekę. Jeśli organ dojdzie do wniosku, że on nie może zajmować się chorą matką, to w następnej kolejności rozważy czy takie uprawnienia przysługują skarżącej.
W rozważaniach tych z całą pewnością pomocny będzie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 198/12, w którym Sąd trafnie wskazał, że obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (obecnie specjalnego zasiłku opiekuńczego). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. (...) Pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek, a nie cudzy przez nią wypełniany (wyrok dostępny na http//orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Zaniechanie organów w powyższym zakresie skutkowało naruszeniem w stopniu istotnym przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego tj. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło