III SA/Kr 1058/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. S. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 22 lutego 2021 r., M. S. (dalej, jako skarżący), złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. S. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2021 r., Burmistrz Miasta i Gminy odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją Burmistrza Miasta i Gminy nr [...] z dnia [...] 2014 r. przyznano M. S. świadczenie w formie zasiłku dla opiekuna w związku z sprawowaną przez niego opieką nad matką, a świadczenie to wnioskodawca pobiera do chwili obecnej. W takiej sytuacji nie przysługiwało mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z treścią art. 17 ust. 5b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednak przepis ten zdaniem organu i tak nie miał w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności K. S. zostało wydane, gdy była ona w wieku 71 lat, a zatem niepełnosprawność powstała zatem po ukończeniu przez matkę skarżącego 25-ciu lat, a więc nie spełniała ona wymogu wynikającego z dyspozycji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia 28 maja 2021 roku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wymóg uzależniający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności w określonym terminie nie może stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy, bowiem w tym zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13. Jednak pomimo dokonania błędnej wykładni ww. przepisu przez organ I instancji, powyższe orzeczenie odpowiada prawu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało bowiem, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż pobiera on świadczenie w postaci zasiłku dla opiekuna i z prawa tego nie zrezygnował. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego istniała zatem w obrocie ostateczna decyzja przyznająca mu świadczenie w postaci zasiłku dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad matką, która to okoliczność stanowiła negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu: 1. naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; b) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji: - skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku dla opiekuna; - doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącego. 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy: przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że spełnia wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc przysługuje mu ekspektatywa nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sam fakt pobierania przez niego zasiłku dla opiekuna nie powoduje samoistnie braku możliwości przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w przypadku zbiegu uprawnień do wyżej wymienionych świadczeń przysługuje mu prawo wyboru świadczenia zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W takiej sytuacji organ administracji publicznej, kierując się zasadami wyrażonymi w treści art. 7, 8 i 9 K.p.a., w przypadku spełnienia przez skarżącego przesłanek materialnych z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien poinformować stronę, że wyłączną przeszkodą do jego otrzymania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna, co umożliwiłoby mu realizację prawa wyboru świadczenia z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszym postępowaniu organy administracji publicznej w żaden sposób nie poinformowały jednak skarżącego o przysługującym mu w tym zakresie uprawnieniu. Na poparcie przedstawionych argumentów skarżący przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących kwestii zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że ma świadomość istnienia przytoczonej w skardze linii orzeczniczej sądów administracyjnych, jednak uznał, że orzeczenia te przyjmują wykładnię contra legem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ administracji związane jest treścią obowiązującego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto zgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że wskazany w treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wymóg uzależniający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności w określonym terminie nie może stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem w tym zakresie został uznany za niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13. Natomiast z dyspozycji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasiłku dla opiekuna określonego w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 oku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów osobie uprawnionej przysługuje wybrane przez nią jedno z tych świadczeń, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z dokumentów zgromadzonych przez organy administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego, w tym przeprowadzonego w dniu 4 marca 2021 roku wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego ma 92 lata, jest osobą leżącą, całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z uwagi na swój stan zdrowia wymaga ona całodobowej opieki i pomocy przy podstawowych czynnościach życiowych takich jak utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, poruszanie się oraz przygotowanie i podawanie posiłków, leków. Opiekę nad matką sprawuje mieszkający wspólnie z nią skarżący, który na mocy art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest zobowiązany do dostarczania środków utrzymania matce. W związku z tym, że K. S. wymaga stałej opieki, skarżący w 2013 roku zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Mając powyższe okoliczności na uwadze, stwierdzić należy, że skarżący spełniał wymagania określone w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniające go do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie podkreślić należy, że decyzją Burmistrza Miasta i Gminy nr [...] z dnia 19 września 2014 roku skarżącemu przyznano świadczenie w formie zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad matką, a świadczenie to skarżący pobiera do chwili obecnej. Sam fakt otrzymywania zasiłku dla opiekuna nie oznacza automatycznie prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak z uwagi na spełnienie przez skarżącego wymogów z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jednoczesne pobieranie przez niego zasiłku dla opiekuna wskazać należy, że skarżącemu przysługiwało prawo do wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się zatem do zarzutu naruszenia przez organ przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy uznać, że stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie w jakim organy nie przyznały skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z tego powodu, że skarżący pobiera zasiłek dla opiekuna i do chwili obecnej z niego nie zrezygnował, jest błędne. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przytoczoną w skardze linię orzeczniczą sądów administracyjnych, zgodnie z którą art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego korzystniejszego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane decyzją wcześniejszą. Skarżący miał więc prawo oczekiwać od organów administracji publicznej zajmujących się rozpoznaniem jego wniosku, aby te podjęły działania zmierzające do rozważenia przyznania mu korzystniejszego świadczenia zamiast przyjęcia, że dopóki w obrocie pozostaje decyzja przyznająca skarżącemu zasiłek dla opiekuna, dopóty przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe. W ocenie Sądu zbyt daleko idące jest oczekiwanie organu, aby wnioskodawca w niniejszej sprawie najpierw wniósł o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, a dopiero po wydaniu takiej decyzji wnioskował o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie wiedząc, czy zostanie ono przyznane i tym samym pozbawiając się de facto jedynego źródła przychodu. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń nie została pozbawiona możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. Stanowisko powyższe skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całej rozciągłości. Natomiast jak wynika z przesłanych do Sądu akt postępowania administracyjnego bezspornym jest, że skarżący spełniał warunki wskazane w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jedyną przesłanką uniemożliwiająca przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego był pobierany przez niego zasiłek dla opiekuna. Podkreślić przy tym należy, że ani organ I instancji, ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podjęły żadnych działań mających na celu poinformowanie skarżącego o istniejącej, formalnej przesłance negatywnej stanowiącej wyłączną przeszkodę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego oraz przysługującym mu prawie wyboru świadczenia korzystniejszego w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Brak refleksji ze strony organów administracji publicznej nad możliwością realizacji przez skarżącego prawa do wyboru świadczenia korzystniejszego doprowadził do naruszenia prawa materialnego, a to przepisu art. 27 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego z dnia 22 lutego 2021 roku organy administracji publicznej uwzględnią stanowisko Sądu w kwestii przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania przez niego zasiłku dla opiekuna, dokonując wyboru procesowej formy załatwienia sprawy umożliwiającej skarżącej realizację dokonanego wyboru świadczenia, mając na względzie dyspozycję art. 35 k.p.a. zobowiązującego do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Organy procesowe uwzględnią również stanowisko Sądu w zakresie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o środkach rodzinnych. Podsumowując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta i Gminy naruszają art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą je decyzję organu I instancji w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 p.p.s.a.