III SA/Kr 106/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie : SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 listopada 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 listopada 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 11 w zw. z art. 104 § 1 oraz art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. w zw. z art. 3 pkt 11 i pkt 21, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1466 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. G. z dnia 13 lipca 2021 r. od decyzji Wójta Gminy S z dnia [...] 2021 r., nr: [...], odmawiającej przyznania A. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem J. D., legitymującym się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wójt Gminy S, decyzją z dnia [...] 2021 r., nr [...], w wyniku rozpoznania wniosku strony z dnia 31 maja 2021 r. odmówił A. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem J. D. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa z uwagi na fakt, iż niepełnosprawność J. D. powstała po 18 roku życia, oraz z uwagi na fakt, że J. D. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Działając na skutek odwołania A. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 19 listopada 2021 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy S. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, nawiązując do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia (abstrahując od hipotezy art. 17 ust. 1b pkt 2, która w niniejszej sprawie nie wchodzi w grę), przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Zdaniem organu odwoławczego, nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Za nieuzasadnione należy uznać odmówienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie na bazie art. 17 ust. 1b ustawy. Dalej organ odwoławczy zauważył, że drugim powodem odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie było stwierdzenie przez organ I instancji, że J. D. pozostaje w związku małżeńskim z S. D., która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ odwoławczy podał w tym kontekście, że podziela w pełni i przyjmuje za własne twierdzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21. Przytoczywszy obszerne fragmenty uzasadnienia tego wyroku, organ odwoławczy skonkludował, że nie było podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ wystąpiła przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy z uwagi na fakt, że J. D. pozostaje w związku małżeńskim z S. D., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pismem z dnia 14 grudnia 2021 r. A. G. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez matkę skarżącej, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania powołanych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wniosła o: 1) uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutu skargi, uznając go za niezasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał – jako pierwszą przyczynę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego – brak spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy. Tę przyczynę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy trafnie wywiódł, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stanowisko organu odwoławczego w tej mierze w pełni podziela. Jako drugą przyczynę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wskazał okoliczność, że osoba wymagająca opieki – J. D. – pozostaje w związku małżeńskim, przy czym jego żona S. D. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy w tej mierze podzielił stanowisko organu I instancji. W ocenie Sądu, stanowisko to jest trafne. Reguła z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy jest jednoznaczna ("świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli (...) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności"), a okoliczności faktyczne relewantne z punktu widzenia jej hipotezy jawią się w niniejszej sprawie jako bezsporne – toteż nie było żadnych podstaw do jej pominięcia przy rekonstruowaniu determinanty prawnej rozstrzygnięcia. Sąd podziela też argumentację organu odwoławczego dotyczącą tej kwestii, zaczerpniętą z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiają się wprawdzie poglądy wskazujące na możliwość odejścia od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy na rzecz wykładni innego rodzaju – nie tyle funkcjonalnej, ile korygującej. Abstrahując od dopuszczalności takiego rozwiązania, trzeba podkreślić, że może ono być potencjalnie rozważane jedynie wtedy, gdy na gruncie konkretnej sprawy, przy uwzględnieniu ogółu jej okoliczności, wykładnia literalna doprowadziłaby do rozstrzygnięcia oczywiście niesłusznego i nieakceptowalnego. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, taka sytuacja nie zachodzi. W tym kontekście warto podkreślić, że J. D. ma jeszcze drugą córkę M. D., która pracuje zawodowo – i jeżeli nawet nie może sprawować opieki nad ojcem osobiście, to może przyczyniać się do tej opieki przez udział w jej finansowaniu (k. 8 i 35). Zakres czynności, które wykonuje A. G. w ramach pomocy ojcu (podawanie leków, utrzymywanie mieszkania w czystości, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pomoc w higienie osobistej, zapewnienie opieki medycznej, pomoc w załatwieniu spraw urzędowych, k.35) – w istocie nie wyczerpuje znamion opieki w rozumieniu odnośnych przepisów; wykonywanie tych czynności nie wymaga rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Jedynym dokumentem mającym uprawdopodabniać okoliczność, że S. D. nie może sprawować opieki nad mężem, jest zaświadczenie wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych (specjalistę diabetologa) wskazujące ogólnie na schorzenia z zakresu układu sercowo-naczyniowego i narządu ruchu. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.