III SA/Kr 1062/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2014 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 sierpnia 2013r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B. T. - Kancelaria Adwokacka w K, ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną przez W. K. decyzją z dnia 8 sierpnia 2013 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. Nr [...] o zmianie decyzji tego organu z dnia [...] 2013 r. Nr [...]. Jako podstawę prawną swojej decyzji Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 8, art. 12, art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182.). Decyzję poprzedziły następujące ustalenia stanu faktycznego: W. K. uzyskał prawo do zasiłku stałego od dnia 11 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. w kocie 358,35 zł oraz od dnia 1 czerwca 2013 r. do dnia 31 lipca 2015 r. w kwocie 529,00 zł, a ponadto został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9,00% kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia, na mocy decyzji z dnia [...] 2013 r. Nr [...]. Decyzja ta została przez Prezydenta Miasta zmieniona decyzją z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 lipca 2013 r. pozbawiono W. K. uprawnienia do zasiłku stałego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 104, art. 107, art. 108 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeksu postępowania administracyjnego( Dz.U. z 2013r poz. 267 - dalej k.p.a ), art. 2, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 11, art. 12, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 19 i 20, art. 37, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Organ I instancji stwierdził, że W. K. spełnia ustawowe warunki do przyznania zasiłku stałego, jednak po analizie całości zgromadzonego w postępowaniu materiału uznano, iż W. K. jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową własnym staraniem. Z ustaleń organu I instancji wynika, że W. K. od 1999 r. posiadał złote monety, które w 2003 r. zdeponował u matki. W 2011 r. sprzedał 7 sztuk złotych monet uzyskując z ich sprzedaży kwotę 40 tys. złotych, którą przeznaczył na zakup mieszkania przy ulicy F w K. Twierdzenia W. K., że kwota 70 tys. zł przeznaczona na zakup tego mieszkania stanowiła pożyczką, zdaniem organu nie są wiarygodne, gdyż z oświadczenia matki wnioskodawcy wynika, że zostały zdeponowane u niej przez wnioskodawcę "na szczególną okoliczność" złote monety. W tych okolicznościach organ I instancji uznał, że kwota uzyskana ze sprzedaży monet (40 tys. zł) stanowiła dochód W. K., a nie pożyczkę. Także co do pozostałej części kwoty, tj. 30 tys. zł organ uznał, że nie pochodziły z pożyczki, gdyż W. K. nie zawarł żadnej umowy. Organ I instancji zarzucił, iż W. K. nie poinformował o tych faktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie wspomniał również, iż w okresie od kwietnia do września 2009 r. przebywał w USA, a także pominął okoliczność, że w maju 2013 r. użyczył bezpłatnie swojej córce J. K. działkę o pow. 39 arów położoną w P z przeznaczeniem na działalność gospodarczą, a także, że nabył w roku 2011 kolejną nieruchomości o znacznej wartości – mieszkanie o powierzchni 35,40 m2 znajdujące się przy ulicy F w K. Zdaniem organu, posiadane przez W. K. nieruchomości o znacznej wartości powinny być wykorzystywane w celu uzyskania korzyści finansowych, które pokryłyby koszty jego utrzymania. W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta W. K. wniósł o jej uchylenie. Przyznał, że do 2002 r. był w posiadaniu złotych monet, że informował o tym, że część monet została sprzedana w latach 1998-2005, a pieniądze przeznaczone były na leczenie skarżącego i jego córki. Pozostałe monety przechowywała jego matka jako zastaw za pożyczone pieniądze na żywność, lekarstwa i wizyty u lekarzy. Skarżący podkreślił, że od listopada 2006 r. jest pozbawiony prawa do renty. Odnośnie pobytu w USA wyjaśnił, iż wyjechał tam w celach na leczenie, dzięki pomocy rodziny. Zaprzeczył, że nie informował o tym organu, gdyż po powrocie złożył w Urzędzie Miasta i w MOPSie dokumentację leczenia w klinice w Nowym Jorku. Odnośnie natomiast kwestii nabycia mieszkania przy ul. F w K wyjaśnił, iż sprawa ta jest przedmiotem postępowania sądowego jak i prokuratury, która dwukrotnie umorzyła postępowanie. W. K. podniósł, iż kwotę 40 tys. zł uzyskał ze sprzedaży 6 sztuk monet będących własnością jego mamy, które wcześniej należały do niego, zaś kwotę 30 tys. zł zgromadził przy pomocy brata, natomiast całość 70 tys. zł to pieniądze pożyczone od matki. O fakcie nabycia mieszkania informował MOPS przedkładając kserokopię aktu notarialnego. Mieszkanie to miało później zostać przepisane na córkę skarżącego. W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję, podzielając ustalenia organu I instancji w kwestii wstrzymania prawa do zasiłku okresowego. Zdaniem Kolegium ustalenia organu I instancji oparte są na należycie zgromadzonym materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika bowiem, że W. K. ma znaczne zasoby finansowe, posiada drugie mieszkanie przy ul. F w K oraz nieruchomość gruntową i budynkową w P, którą oddał w maju 2013 r. w nieodpłatne użytkowanie swojej córce. Dodatkowo przyznał, że posiada od wielu lat złote monety, które były zdeponowane u jego matki oraz posiada złoty różaniec z krzyżem wyłożony brylantami. Kolegium stwierdziło, że skarżący zataił fakt posiadania majątku, którym dysponował od wielu lat. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, zgodnie z prawem i w ramach granic swobodnego uznania administracyjnego. Kolegium podkreśliło, że fakt spełnienia kryterium dochodowego nie oznacza, iż w sprawie automatycznie należało utrzymać przyznany już zasiłek okresowy, o którym mowa w art. 37 ustawy o pomocy społecznej. Jest on bowiem przyznawany na zasadzie uznania administracyjnego. Organ II instancji zaznaczył, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W związku zaś z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i dysponując skromnymi środkami finansowymi przeznaczonymi na pomoc społeczną nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie. Ośrodki pomocy społecznej nie dysponują nieograniczoną ilością środków pieniężnych, aby pokryć wszystkie potrzeby wnioskodawców. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się W. K. i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się jej uchylenia. Skarżący zaprzeczył, że posiadał w 2008 r. złote monety czy jakiekolwiek inne zasoby pieniężne. Podniósł także, że o fakcie nabycia mieszkania poinformował MOPS przedkładając kserokopię aktu notarialnego. Skarżący dodał, iż jest osobą bardzo chorą, pozbawioną dochodów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 21 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego, precyzując skargę, wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji gdy, nie doszło do pobrania nienależnego świadczenia; 2. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w postępowaniu odwoławczym i przed organem I instancji, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 3. art. 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia decyzji na ustaleniu, że w umowie pożyczki musi być oznaczony termin jej zwrotu, podczas gdy z przepisu art. 723 k.c. wynika, że termin zwrotu pożyczki może nie być oznaczony, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 4. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że środki przeznaczone na zakup mieszkania w wysokości 70.000 zł nie pochodziły z pożyczki ponieważ nie zawarto umowy pożyczki w formie pisemnej, ani nie oznaczono terminu zwrotu pożyczki, podczas gdy dla umowy pożyczki nie jest wymagana szczególna forma, a termin zwrotu pożyczki może nie być oznaczony, zaś strony umowy, pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyły że zawarły umowę pożyczki, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 5. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżący był właścicielem złotych monet, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że monety te w 2002 r. przekazał swojej matce i to ona była ich właścicielem, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 6. art. 76 § 1 k.p.a w zw. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym w toku postępowania materiałem dowodowym, w szczególności z treścią uzasadnień postanowienia końcowego Sądu Rejonowego z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] oraz postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 30 kwietnia 2012 r., sytuacji gdy ustalenia i stwierdzenia zawarte w tych dokumentach urzędowych korzystają z domniemania prawdziwości i wiarygodności, zaś organ nie przeprowadził dowodów przeciwko ich treści oraz nie uzasadnił poczynienia odmiennych ustaleń faktycznych; 7. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że zakup przez skarżącego mieszkania przesądza o dysproporcji między wysokością dochodu a sytuacją majątkową, mimo że – przy uwzględnieniu całości materiału dowodowego – zakup ten w istocie w żaden sposób nie zmienił sytuacji faktycznej skarżącego; 8. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania podstawy prawnej orzeczenia ograniczonego do stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia oraz brak wyczerpującego uzasadnienia podstawy faktycznej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 sierpnia 2013 r. opisanej na wstępie. Kontrolowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, który zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z treścią tego przepisu koresponduje art. 7k.p.a., w świetle którego, organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (zob. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 57). Z regulacji tej wynika zatem domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414). Istota pomocy społecznej polega na wspieraniu osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest niewątpliwie instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką funkcję spełnia także zasiłek stały, o którym mowa w art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Należy więc podkreślić, iż art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały. Przeciwna interpretacja byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Tak też stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 marca 2012 r. (sygn. I OSK 1795/11, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), uznając za niezasadne stanowisko, iż w razie spełniania ustawowych przesłanek każda potrzeba osoby ubiegającej się o pomoc powinna być przez organy uznana za niezbędną do zaspokojenia i na każdą z nich należy udzielić pomocy w postaci zasiłku. Wykładnia przywołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Taka interpretacja byłaby niedopuszczalna ze względu na sprzeczność z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - zasadą pomocniczości (inaczej subsydiarności). Dla oceny prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, zasadnicze znaczenie ma dyspozycja art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją materialną osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia, a przyznane świadczenie cofnąć lub żądać jego zwrotu. Trafnie organ podkreślił subsydiarny charakter pomocy społecznej wskazując na możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych przez wykorzystanie przez skarżącego własnych zasobów. Jest bowiem poza sporem, że skarżący posiada nieruchomość w P wykorzystywaną przez córkę na cele związane z działalnością gospodarczą, a także zakupił mieszkanie przy ul. F w K, oraz, że przebywał za granicą, gdzie dzięki pomocy rodziny skorzystał z leczenia w klinice w Nowym Jorku. Skarżący nie przeczy także, że był w posiadaniu wartościowych przedmiotów (monet, które zdeponował u swojej matki). Z okoliczności tych wynika, że skarżący korzysta z daleko idącej pomocy rodziny. Bez istotnego znaczenia pozostaje to, czy zakup mieszkania umożliwiła skarżącemu pożyczka od najbliższej rodziny, a w jakim stopniu wykorzystał zasoby własne. Skoro skarżący uzyskuje wsparcie finansowe ze strony rodziny, to w pierwszej kolejności powinien wykorzystać je na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast o ile zasoby te zostały zużyte na zakup nieruchomości, to winny one być wykorzystane przez skarżącego tak, aby mógł uzyskać środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zasada subsydiarności wyrażona m.in. w art. 12 ustawy o pomocy społecznej wyklucza przyznanie świadczeń pomocy społecznej osobom, które dysponują majątkiem takim ja nieruchomości lub wartościowe przedmioty. Obowiązkiem organów pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia tym osobom i rodzinom, które nie posiadają żadnych możliwości uzyskania pomocy najbliższych, a w szczególności nie mają własnych zasobów, a tym samym możliwości ich wykorzystania w celu przezwyciężenia trudności życiowych takich jak pozostawanie w niedostatku z powodu choroby i niezdolności do pracy. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi dotyczące interpretacji umowy pożyczki są bezprzedmiotowe, gdyż istotą rozstrzygnięcia jest ocena wykorzystania posiadanych zasobów , a nie sposób ich nabycia. Zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisów postępowania mogą odnieść skutek w postaci uchylenia decyzji tylko wówczas gdy uchybienie przepisom postepowania mogło mieć istotny wpływ na wynik postepowania. W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dopatrzył się takich uchybień. W świetle okoliczności przyznanych przez samego skarżącego takich jak posiadanie nieruchomości w P i nabycia w 2011 r. mieszkania (bez względu na źródło pochodzenia środków finansowych) nie można skarżącego uznać za osobę pozostającą w niedostatku uzasadniającym objęcie go pomocy ze strony organów pomocy społecznej. Z tego względu uznając decyzję za zgodną z prawem, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. z 2013 r. poz. 461).