III SA/Kr 1078/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Decyzją z dnia 25 sierpnia 2020 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. W. (dalej jako skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., znak [...], odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieką nad niepełnosprawnym ojcem K. G. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym. W dniu 18 czerwca 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 12 stycznia 2017 r. Decyzją z dnia [...] 2020 r., organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 stycznia 2017 r., zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto zdaniem organu w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie można jednoznacznie ustalić związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenia decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej świadczenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zastosowanie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a także naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczących związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy, a opieką nad ojcem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 sierpnia 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium powołało właściwe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podkreśliło, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia było nieprawidłowe, ze względu na to, że okoliczność ta nie wyłącza uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kolejno organ odwoławczy wskazał, że skarżąca mieszka wspólnie z mężem i córką nie jest zatrudniona, ponieważ opiekuje się swoim ojcem który mieszka oddzielnie (w osobnym domu na tej samej posesji). Skarżąca oświadczyła, że do ojca przychodzi codziennie i sprawuje nad nim osobistą całodobową opiekę, pomaga we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj. sprząta, gotuje, robi zakupy, podaje posiłki, nadzoruje zażywanie leków, zawozi do lekarza , wykupuje leki w aptece, pomaga przy kąpieli oraz codziennej toalecie. Sprawowanie tej opieki uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto skarżąca podkreśliła, że jej mąż i córka nie biorą udziału w sprawowaniu opieki. W opiece nad ojcem nie uczestniczy również jej siostra B., ponieważ mieszka w S i z uwagi na odległość oraz fakt, że pracuje zawodowo nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem. Ojciec skarżącej ma 79 lat leczy się u lekarza rodzinnego oraz w poradniach specjalistycznych. Według oświadczenia K. G. "w ciągu dnia około 3 godzin może samodzielnie funkcjonować, pod warunkiem że mam wszystko wcześniej przygotowane przez córkę". Skarżąca była zarejestrowana w PUP jako bezrobotna w okresach od dnia 17 lipca 1990 r. do 14 listopada 1990 r., od dnia 24 stycznia 1994 r. do dnia 2 stycznia 1996 r. oraz od dnia 10 lipca 2001 r. do dnia 14 lipca 2011 r. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nigdy nie pracowała i nie podejmowała staży zawodowych, ponieważ nigdy nie otrzymała żadnej oferty pracy. Organu odwoławczego uznał, że zaskarżona decyzja organu I instancji odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podstawową przesłanką jest zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawnym w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź też pracy w gospodarstwie rolnym. W niniejszej sprawie skarżąca takiego związku nie wykazała, ponieważ jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego nigdy nie podjęła zatrudnienia. Co prawda we wskazanych powyżej okresach skarżąca była zarejestrowana w PUP, jednak nigdy nie pracowała. Również od stycznia 2017 r., od kiedy ojcu skarżącej przyznano znaczny stopień niepełnosprawności skarżąca nie podjęła jakiekolwiek zatrudnienia. W tym czasie nie składała także stosownego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem z treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że warunkiem sine qua non przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Związku tego nie mogą się organy domyślać, lecz musi on mieć charakter bezpośredni. Zatem samo oświadczenie strony w tej kwestii jest niewystarczające. Istotne są także inne okoliczności faktyczne ustalone w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Tym bardziej, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji w tym samym stopniu względem ojca, ponieważ taką osobą jest także jej pracująca siostra. Pomoc ta nie musi być świadczona w formie bezpośredniej opieki ponieważ obowiązek alimentacyjny może także polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawnym, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wydanej z upoważnienia Wójta Gminy z dnia 15.07.2020 r., 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na błędnym przyjęciu, iż nie ma bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a w konsekwencji brak podejmowania przez organy obu instancji działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa, co skutkowało oddaleniem skargi. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U 2020 r. poz. 111), dalej jako ustawa. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, iż na pełną aprobatę zasługuje stanowisko SKO uwzględniające treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy powołując się na treść powyższego wyroku Trybunału uznał, że moment powstania u ojca skarżącej niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak zdaniem zarówno organu I jak i II instancji zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd podziela powyższe twierdzenie. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Natomiast drugi występuje, gdy dana osoba w ogóle nie podejmuje zatrudnienia. Przy czym wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna w obydwóch tych przypadkach musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, co oznacza, że pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Należy zgodzić się więc ze stanowiskiem organów rozpatrujących przedmiotową sprawę, że treść powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia (tudzież jego niepodejmowanie) jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z tym uznać należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie temu, kto nie pozostaje w zatrudnieniu tylko dlatego, aby sprawować opiekę i faktycznie to robi. Oznacza to, że rezygnacja z zatrudnienia musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Przy czym ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca była zarejestrowana w PUP jako bezrobotna w okresach od 17 lipca do 14 listopada 1990 r., od dnia 24 stycznia 1994 r. do dnia 2 stycznia 1996 r. oraz od dnia 10 lipca 2001 r. do dnia 14 lipca 2011 r., jednak nigdy we wskazanym, ani późniejszym okresie, nie podjęła pracy ani żadnych staży zawodowych, ponieważ jak twierdziła, nigdy nie otrzymała żadnej oferty pracy. Zatem należy podzielić stanowisko organów, że sam fakt sprawowania obecnie opieki nad ojcem, (do czego zresztą skarżąca, jako córka jest zobowiązana), nie uprawnia skarżącej do przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Aby organ mógł skarżącej przyznać świadczenie pielęgnacyjne skarżąca musiałaby wykazać związek przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a niepodjęciem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – ponieważ skoro nie pracowała to nie mogła zrezygnować z pracy. W niniejszej sprawie skarżąca takiego związku nie wykazała. Skarżąca nie tylko dotychczas nie pracowała zawodowo, ale dodatkowo ostatni raz w PUP była zarejestrowana jako osoba bezrobotna do 14 lipca 2011 r. Ojcu skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 stycznia 2017 r. przyznano znaczy stopień niepełnosprawności na stałe od dnia wydania orzeczenia. Już wówczas ojciec skarżącej wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła dopiero 18 czerwca 2020 r. Przez ten czas skarżąca również nie pracowała. Zatem nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca skarżącej należy podkreślić za organami, że sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również konieczność sprawowania opieki nad ojcem – nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy nie negują faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą nad swoim niepełnosprawnym ojcem, jednak w ocenie Sądu, skarżąca nie spełniła ustawowych przesłanek pozwalających na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że organy rozpoznające niniejszą sprawę w sposób prawidłowy dokonały wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.