III SA/Kr 1101/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Ewa Michna Sędziowie: S WSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania M. W. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem Z. W. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 31 marca 2021 r. M. W. wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem Z. W. Skarżąca wskazała, że jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, o ostatni okres zatrudnienia miał miejsce w 2013 r. Z treści wniosku wynika, że Z. W. pozostaje w związku małżeńskim. Jego małżonka L. W. wymaga opieki w związku z chorobami: toczniem rumieniowatym, nadciśnieniem tętniczym, chorobą niedokrwienną serca, stanem po kraniotomii tętnika tchawicy szyjnej wewnętrznej, a także zaburzeniami nastroju. Z dołączonego do wniosku orzeczenia wynika, że L. W. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, który istnieje od października 2001 r. Z orzeczenia z dnia 14 stycznia 2019 r. wynika, że Z. W. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od 10 grudnia 2018 r. Wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jako przyczynę niepełnosprawności wskazano symbol 07-S. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 kwietnia 2021 r. wynika, że M. W. sprawuje opiekę nad ojcem poprzez robienie zakupów, palenie w piecu, utrzymanie ciepła w domu, przygotowanie posiłków, utrzymanie czystości w domu, pranie ubrań, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych i wizyt lekarskich. Opieka nad ojcem zajmuje skarżącej około 8 godzin dziennie. Z. W. wskazał, że nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy córki, która nie może z tego powodu podjąć zatrudnienia. Skarżąca z partnerem P. Ś. oraz dziećmi L. (lat 4), N. (lat 7) i G. (lat 12) mieszka w domu rodziców. Ojciec skarżącej w styczniu przeszedł operację amputacji nogi i porusza się na wózku inwalidzkim. Skarżąca oświadczyła, że pracowała jedynie na podstawie umowy zlecenia od dnia 12 listopada 2013 r. do 11 lutego 2014 r., nie jest zarejestrowana ani ubezpieczona w KRUS, aktualnie jest ubezpieczona w PUP wraz z dziećmi (G., N., L.). Skarżąca oświadczyła również, że L. W. nie jest stanie opiekować się małżonkiem ze względu na swój stan zdrowia. Co więcej, matka skarżącej jest w trakcie kompletowania dokumentów celem podwyższenia stopnia niepełnosprawności ze względu na pogorszenie stanu zdrowia. Jedyną osobą sprawującą opiekę nad ojcem jest skarżąca. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z. W. Organ ustalił, że poza skarżącą obowiązek alimentacyjny obciąża czwórkę dzieci Z. W.: A. W., A. W., M. W. i D. W. Organ podniósł, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia, a zatem w świetle art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. zachodzi przeszkoda przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Organ wskazał ponadto, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad ojcem, ponieważ rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą miała miejsce w czasie, kiedy ojciec nie posiadał obecnego stanu niepełnosprawności. Organ ustalił, że ze Z. W. zamieszkuje również jego małżonka, a czynności wykonywane przez skarżącą nie wykraczają znacznie poza standardowe obowiązki domowe. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca posiada trójkę dzieci, którym musi zapewnić odpowiednie warunki bytowe. Z tego względu, w ocenie organu opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. Kolegium wskazało, że organ I instancji nie miał racji opierając swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie zawartej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W ocenie SKO zgodzić się należy z organem I instancji, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. gdyż małżonka osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, w ocenie organu II instancji, zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na brak istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki będącej jednocześnie faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej z uwagi na to, że opieka powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem skarżącej tego świadczenia; - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego, a także rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W sprawie bezsporne były następujące okoliczności: ojciec skarżącej Z. W. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 10 grudnia 2018 r. Żona Z. W. L. W. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca wraz z trójką małoletnich dzieci mieszka w domu rodziców. Bezsporny był również zakres opieki ustalonej przez organy w oparciu o treść wywiadu środowiskowego. Sporną natomiast kwestią jest czy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad ojcem istnieje związek przyczynowo-skutkowy, czy zakres opieki wyklucza podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. Sporną kwestią jest również czy umiarkowany stopień niepełnosprawności matki skarżącej wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. W ocenie Sądu organy I i II instancji zasadnie odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w sprawie nie zostały spełnione przesłanki jego przyznania określone w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Słusznie organ II instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie brak jest związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad ojcem. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej (k. 23 akt administracyjnych) podjęła ona zatrudnienie raz na podstawie umowy zlecenia w okresie od 2013 r. do 2014 r. Tymczasem, znaczny stopień niepełnosprawności Z. W. istnieje od 2018 r. Z okoliczności podnoszonych przez skarżącą, reprezentowaną przez zawodowego pełnomocnika nie wynika natomiast, aby w dacie złożenia wniosku doszło do zmiany stanu zdrowia ojca skarżącej, która uzasadniałaby niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia. W ocenie Sądu zasadnie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że zakres czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącą nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Dla oceny istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad ojcem niewątpliwie istotne znaczenie ma okoliczność, że skarżąca wraz z trójką małoletnich dzieci zamieszkała w domu rodziców z przyczyn osobistych. Zakres czynności opiekuńczych wskazany przez skarżącą: robienie zakupów, rozpalanie w piecu, utrzymanie ciepła w domu, przygotowanie posiłków, utrzymywanie czystości w domu, pranie odzieży ojca, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, prowadzi do wniosku, że są to czynności związane z codziennym prowadzeniem gospodarstwa domowego, które i tak skarżąca zobowiązana jest wykonywać w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego i opieki nad małoletnimi dziećmi. W ocenie Sądu czynności związane z utrzymywaniem ciepła, porządku, czystości w domu, a także robienie zakupów, czy przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich i załatwianie spraw urzędowych mogą być pogodzone z podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W sprawie nie zaistniał zatem związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami a niepodejmowaniem przez skarżącą z pracy. W związku z tym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wraz ze skarżącą i Z. W. w domu mieszka również jego żona, która jest osobą schorowaną, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopieniu niepełnosprawności, jednakże z okoliczności sprawy nie wynika, aby całkowicie nie mogła ona zająć się mężem. Trzeba bowiem podkreślić, że Z. W. nie jest osobą leżącą, lecz wymaga pomocy w czynnościach związanych z prowadzeniem domu, robieniem zakupów, przygotowaniem posiłków. Zauważyć należy również, poza skarżącą Z. W. ma jeszcze czwórkę dzieci zobowiązanych do alimentacji względem niego. Z okoliczności sprawy wynika, że nie istnieją po ich stronie obiektywne przesłanki wykluczające realizację tego obowiązku. Podkreślić bowiem należy, że sam fakt pracy zawodowej nie zwalnia dzieci z określonych ustawowo obowiązków alimentacyjnych względem rodziców. Realizacja tego obowiązku może bowiem polegać na osobistej opiece nad rodzicami, ale też może przybrać postać finansowego wsparcia w celu umożliwienia zatrudnienia pomocy do opieki nad Z. W. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem skarżącej. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.