III SA/Kr 1106/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna ( spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Maria Zawadzka Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2018 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej M. O. – K. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej skargę oddala Decyzją z [...] 2017 r. Prezydent Miasta odmówił skarżącemu W. K. przyznania pomocy finansowej na zakup drzwi i bram do budynku przy ul. T. W uzasadnieniu podał, że 7 lutego 2017 r. skarżący zwrócił się z prośbą o przyznanie mu pomocy finansowej m.in. na doprowadzenie instalacji elektrycznej. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem kamienicy zlokalizowanej pod ww. adresem i adres ten wskazał do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W toku postępowania oświadczył, że w ww. budynku przebywa cały czas, jednak z uwagi na swoje bezpieczeństwo nocuje i rodziny i znajomych, gdzie również trzyma swoje rzeczy osobiste. Tego samego dnia pracownik socjalny, w oparciu o przeprowadzone oględziny ustalił, że pod wskazanym adresem znajduje się budynek parterowy, który w wyniku pożaru uległ destrukcji. Budynek ten nie spełniał warunków uznania go za zamieszkały, a jego stan zagrażał bezpieczeństwu ludzi (przegniła podłoga, resztki poczerniałego gruzu, zwisający sufit, bardzo zły stan sanitarny). Również Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w piśmie z 4 maja 2017 r. potwierdził, że z uwagi na stan techniczny, ww. budynek nie nadawał się do zamieszkania. Wobec powyższego organ doszedł do wniosku, że skarżący poprzez niepodanie rzeczywistych danych dotyczących swojego miejsca pobytu uniemożliwił organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego wymagał art. 106 ust. 4 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.) dla ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. Organ zaznaczył, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowił podstawowy element postępowania wyjaśniającego co potwierdzał § 3 ust. 3, ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1788). Organ zastrzegł przy tym, że z chwilą wskazania miejsca zamieszkania lub pobytu, skarżący może zwrócić się o pomoc do właściwej filii zgodnie z właściwością miejscową. W odwołaniu skarżący podał, że pożar budynku miał miejsce 26 maja 2007 r. i objął 12 lokali o łącznej pow. 350 m2. Budynek znajdował się wówczas pod zarządem Zarządu Budynków Komunalnych. W kwietniu 2006 r. skarżący wraz z rodziną wprowadził się do ww. budynku, zajmując w nim 3 lokale, a pismem z 17 maja 2006 r. skierowanym do Zarządu zawnioskował o przejęcie całej nieruchomości w zarząd i posiadanie. Pismem z 1 czerwca 2012 r. Zarząd zawiadomił skarżącego o zaprzestaniu zajmowania się i przekazaniu "zdewastowanej" nieruchomości. Skarżący wskazał, że Zarząd pobrał z tytułu ubezpieczenia budynku kwotę 109 tys., z której nie przekazał mu żadnej sumy. Zarząd nie wykonał również decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 13 stycznia 2012 r. nakazującej usunięcie nieprawidłowości w budynku przy ul. B w K, powstałych w wyniku pożaru. Decyzją z 3 lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają na osoby korzystające z pomocy obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wywiad środowiskowy jest podstawowym narzędziem służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do odmowy udzielania świadczenia. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji prawidłowo stwierdził, że brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowił samodzielną podstawę do odmowy wnioskowanego świadczenia. Informacje udzielane przez skarżącego dotyczące miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu były bowiem niespójne i wielokrotnie zmieniane w toku prowadzonych postępowań. Zdaniem Kolegium skarżący "wyraźnie pokazuje, że nie chce podać rzeczywistego miejsca pobytu, w którym zgodnie z obowiązującymi przepisami powinien być przeprowadzony wywiad środowiskowy. Taka postawa uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który z kolei jest podstawą wydania decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej". W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium, zarzucając rażące naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 10, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.). Ponadto podniósł, że organ I instancji "uniemożliwił mu czynny udział w sprawie co do istoty", tj. wadliwe ocenił zgromadzony materiał dowodowy ignorując prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego; do chwili obecnej nie przekazano skarżącemu rozliczenia ze sprawowanego zarządu państwowego oraz protokołu zdawczo – odbiorczego wraz załącznikami; organ nie odniósł się do kwestii wypłaty odszkodowania mimo, że ww. nieruchomość była ubezpieczona. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalanie skargi podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Do sprawy przystąpiła Prokurator Prokuratury Rejonowej M. O. - K. Na rozprawie 5 lipca 2018 r. skarżący zapewniał, że nie uchylał się od przeprowadzenia wywiadu przez pracownika MOPS-u. Prokurator wniosła o oddalenie skargi wskazując, że skarżący nie ma żadnych praw do nieruchomości przy ul. B ponieważ postanowienie o nabyciu spadku przez żonę skarżącego zostało uchylone przez sąd powszechny 12 grudnia 2017 r. z uwagi na wcześniejsze postanowienie o nabyciu spadku wydane w 1952 r. Powołany został kurator nieobjętego spadku, który zawiadomił Prokuraturę o czynnościach osób nieuprawnionych i samowoli budowlanej. Z kolei Prokurator zawiadomiła Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Skarżący zaprzeczył twierdzeniom prokurator i powołał się na prawomocny, w jego opinii, wyrok z 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zasadniczo przyczyną odmowy przyznania pomocy finansowej było ukrywanie przez skarżącego faktycznego miejsca zamieszkania (korespondencja doręczana była na poste restante – zgodnie z wnioskiem), co w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez pracownika MOPS-u. W ocenie Sądu tłumaczenia skarżącego, że nie uchylał się od przeprowadzenia wywiadu – nie były wiarygodne. Świadczy o tym postępowanie skarżącego, który albo wskazywał urzędnikom jako swój adres – spalony budynek przy ul. B, w którym to budynku faktycznie nie mieszkał, albo wskazywał adres poste restante. Z konieczności przeprowadzenia wywiadu skarżący powinien sobie zdawać sprawę – był bowiem wielokrotnie o tym informowany przez urzędników. Podobnie, orzekający w sprawie skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wyrokiem z 25 listopada 2015 r., III SA/Kr 597/15 również wskazywał na analogiczne powody – unikanie współpracy z pracownikami pomocy społecznej przy przeprowadzeniu wywiadu – jako przyczyny nieuwzględnienia skargi na decyzje w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Jak bowiem zauważał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ww. wyroku: zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień i inne okoliczności w nim wskazane mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepis ten określa m.in. skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na poparcie swoich rozważań przytoczył również orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wyrażono pogląd, że jedną z postaci braku takiej współpracy jest uniemożliwienie przeprowadzenia organowi pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego (wyroki NSA: z 2 października 2008 r., I OSK 37/08; z 9 marca 2009 r., I OSK 561/08; z 17 listopada 2009 r., I OSK 554/09 i z 19 kwietnia 2011 r., I OSK 59/11). Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela powyższe poglądy i uznaje za swoje. Słusznie więc organy odwoływały się do Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten, zgodnie z art. 107 ustawy o pomocy społecznej stanowi obowiązkowy element postępowania dowodowego. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z §2 ust. 3 ww. rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania lub pobytu – tylko wtedy pracownik pomocy społecznej ma możliwość zweryfikowania sytuacji osobistej i bytowej osoby starającej się o pomoc. Nie jest więc wystarczające – tak jak to robił skarżący – kontaktowanie się z urzędnikami w siedzibie urzędu, a unikanie kontaktu w miejscu zamieszkania lub faktycznego pobytu. Z uwagi na opisane w aktach wielokrotne przekazywanie skarżącemu informacji o konieczności przeprowadzenia z nim wywiadu w miejscu zamieszkania lub pobytu; znany Sądowi z urzędu fakt, że z powodu unikania współpracy z pracownikami pomocy społecznej - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ww. wyrokiem oddalił skargę w podobnej sprawie – orzekający obecnie Sąd doszedł do przekonania, że i w tym przypadku skarżący bez żadnego uzasadnienia odmawiał współpracy przy sporządzeniu wymaganego przepisami wywiadu środowiskowego. Niezasadne więc były zarzuty naruszenia przepisów dotyczących zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 7 i 10 k.p.a.) oraz zasad postępowania dowodowego (art. 77 i 80 k.p.a.). Sąd nie mógł, natomiast, wziąć pod uwagę nowych okoliczności w sprawie, na które powołała się pani Prokurator ponieważ, zgodnie z art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, co oznacza, że zasadniczo sąd administracyjny nie prowadzi samodzielnie postępowania dowodowego. Nowe okoliczności mogą zostać uwzględnione, ale tylko jeśli doprowadziłoby to do uwzględnienia skargi (art. 145 §1 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozstrzyganym przypadku Prokurator wnosiła natomiast o oddalenie skargi wskazując na dodatkowe okoliczności – brak prawa do nieruchomości i samowolę budowlaną, jakiej miał się dopuścić skarżący. Skarżący temu zaprzeczał. Sąd nie miał kompetencji, aby ustalić stan faktyczny. Niemniej oczywistym jest, że pomoc społeczna nie może służyć finansowaniu działań podejmowanych z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Nie mogą więc wspomagać działań sprzecznych z przepisami, tj. m.in. finansować robót budowlanych podejmowanych przez osoby, które nie posiadają praw do konkretnej nieruchomości lub gdy wykonane roboty byłyby samowolą budowlaną. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na zasadzie art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.