III SA/Kr 1130/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skarg R. J. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc maj 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc czerwiec 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc lipiec 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc sierpień 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc wrzesień 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc październik 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc listopad 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc grudzień 2002r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2003r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc luty 2003r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2003r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc kwiecień 2003r. z dnia 8 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc maj 2003r. z dnia 8 października 2008r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc czerwiec 2003r. p o s t a n a w i a : ustanowić dla skarżącego doradcę podatkowego, którego wyznaczy Krajowa Rada Doradców Podatkowych W dniu 24 września 2010r. skarżący R. J. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż od września 2006r. przebywa na bezrobociu a pomocy w ograniczonym zakresie udziela mu jego żona, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżący podał, iż w skład jego majątku wchodzi działka o powierzchni 6 arów 24 m2. Nie posiada natomiast żadnych oszczędności, ani wartościowych przedmiotów. Wezwany przez referendarza sądowego o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, a w roku 2009r. nie osiągał żadnego dochodu w związku z czym nie składał zeznania podatkowego. Skarżący dołączył kopię wyciągów bankowych żony i jej zeznanie podatkowe za rok 2009, z którego wynika, że jej przychód wyniósł 51.247,65 zł, natomiast dochód szacuje się na kwotę 47.681,72 zł. Wskazał, że cały czas jest na utrzymaniu żony. Podał, że jedynym majątkiem żony jest mieszkanie w C, stanowiące jej odrębną własność. Jak wynika z załączonych kopii rachunków bankowych miesięczne opłaty za telefon wynoszą 42,70 zł, za energię elektryczną 165,24 zł, za gaz 89,40 zł oraz czynsz 456 zł. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010r. referendarz sądowy oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego, wskazując w uzasadnieniu, że skarżący oraz jego małżonka otrzymują stały miesięczny dochód w wysokości ponad 3.000 zł, jak również posiadają majątek (mieszkanie, działka), które mogą posłużyć jako ewentualne zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, czy też przynosić pożytki. Referendarz sądowy uznał zatem, iż skarżący nie należy do osób ubogich i nie można uznać, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Podkreślił, że skarżący został już zwolniony całkowicie od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Od postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R. J. o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podniósł, iż postanowieniem z dnia 23 września 2009r. skarżący został zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W związku z tym konieczne było wykazanie przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem ustanowienie doradcy podatkowego sprawi, że będzie korzystał z pomocy prawnej przewidzianej przez w/w ustawę w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, iż z załączonych do akt dokumentów wynika, że skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, a miesięczny dochód małżonków wynosi ok. 3.100 zł. Te okoliczności potwierdzają załączone rachunki bankowe, z których wynika, że wynagrodzenie żony skarżącego z tytułu zatrudnienia w Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej wynosi 2.308 zł, a z tytułu zatrudnienia w NZOZ Centrum Medyczne "A" – 791 zł. Ponadto małżonkowie posiadają nieruchomości (działkę i mieszkanie) i zdaniem Sądu, nie sposób uznać ich za osoby ubogie, mimo, iż jak skarżący wykazuje, jest on bezrobotnym i nie posiada prawie żadnych dochodów. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazywana przez skarżącego rozdzielność majątkowa nie ma znaczenia w kontekście oceny spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, gdyż nie zwalnia ona małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy z uwagi na treść art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd stwierdził, iż w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy znaczenie ma jedynie wysokość dochodów uzyskiwana przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie rodzaj ustroju majątkowego obowiązującego między małżonkami. Podsumowując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącego, w tym wysokość dochodów uzyskiwanych przez jego żonę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie, nie pozwala na przyjęcie, że uiszczenie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia za świadczenie porady prawnej skutkowałoby niemożnością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy. Po rozpoznaniu zażalenia R. J., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 marca 2011r., sygn. akt I GZ 49/11 uchylił powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż Sąd I instancji oceniając oświadczenie skarżącego uznał w postanowieniu z dnia 23 września 2009r., iż wnioskodawca winien zostać zwolniony jedynie od kosztów sądowych, gdyż jego sytuacja materialna jest trudna i nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych nawet w symbolicznej kwocie. W tym samym postępowaniu Sąd w zaskarżonym postanowieniu uznał jednak, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, w postaci doradcy podatkowego. Z tego też powodu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, takie stanowisko narusza przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. WSA w Krakowie z jednej bowiem strony uznaje, że skarżący nie jest w stanie uiścić nawet symbolicznej kwoty, z drugiej zaś, że jest w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego. Pogląd taki jest zatem wewnętrznie sprzeczny. Jako niejasne i niepełne Naczelny Sąd Administracyjny uznał również stwierdzenie Sądu I instancji, że skarżący posiada dwie nieruchomości: działkę i mieszkanie, wobec czego nie sposób uznać go za osobę ubogą. NSA wskazał, iż z oświadczenia (k. 184) wynika, iż mieszkanie stanowi majątek odrębny małżonki skarżącego (odziedziczyła je po rodzicach), a działka jest obciążona hipoteką przymusową. Ponadto za niewystarczający NSA uznał argument podnoszony przez WSA w Krakowie, iż rozdzielność majątkowa małżonków nie ma znaczenia w kontekście rozpoznawanej sprawy, gdyż nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy. Zdaniem NSA, takie sformułowanie jest nadmiernie lakoniczne i nie może być traktowane jako wyczerpujące uzasadnienie odmowy przyznania stronie doradcy podatkowego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych lub zatrudnienia profesjonalnego pełnomocnika. Wiąże się ona ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 244. § 1. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego." "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2 ) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania sytuacji majątkowej i rodzinnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na fakt, że postanowieniem z dnia 23 września 2009r. skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, ustanowienie doradcy podatkowego oznaczałoby, że będzie on korzystał z prawa pomocy w zakresie całkowitym. Tym samym zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, analiza sytuacji materialnej skarżącego wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy i z późniejszych oświadczeń skarżącego wynika, iż jest on osobą bezrobotną, korzystającą z pomocy żony, z którą pozostaje w stosunku rozdzielności majątkowej oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Na dochód rodziny skarżącego składa się wynagrodzenie żony z tytułu zatrudnienia w Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej (2.308 zł) oraz w NZOZ Centrum Medyczne "A" (791 zł). Miesięczny dochód małżonków wynosi zatem ok. 3.100 zł. Z kolei comiesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą ok. 750 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 6 arów 24 m2. Z treści sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wynika jednak, iż działka ta jest obciążona hipoteką przymusową, a więc nie może stanowić zabezpieczenia jakiejkolwiek pożyczki. Dodatkowo skarżący oświadczył, iż został wpisany do rejestru dłużników co również uniemożliwia mu zaciągnięcie kredytu bankowego. Bez znaczenia natomiast dla ustalenia dochodu skarżącego jest fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej, gdyż ustrój majątkowy małżeński nie ma wpływu na dochód strony ustalany dla potrzeb postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Ponadto zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Nie zwalnia ona natomiast małżonków z udzielania sobie wzajemnie pomocy finansowej. W związku z powyższym ustalając sytuację majątkową skarżącego Sąd uwzględnił również dochody uzyskiwane przez żonę skarżącego i uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego uniemożliwia mu skorzystanie z usług doradcy podatkowego. Skarżący nie dysponuje środkami finansowymi na jego zatrudnienie, a jego szanse na pozyskanie dodatkowych środków – z uwagi na wskazane powyżej okoliczności (hipoteka przymusowa, wpis do rejestru dłużników) – są znikome. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż skarżący spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i w związku z tym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.