III SA/Kr 1131/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSAJanusz Kasprzycki Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) SO (del) Janusz Bociąga Protokolant Magdalena Karcz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2012 r. nr [...] oraz z dnia 21 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmniejszenia miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. skargi oddala wyroku WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2013r. Wyrokiem z dnia 12 października 2011r., sygn. akt III SA/Kr 1260/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2010r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B z dnia [...] 2010r. Nr [...] o odmowie zmniejszenia M. P. miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej ustalonych decyzją z dnia [...] 2009r. Nr [...]. Sąd wskazał, iż z dniem 1 października 2008r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.), a utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Ustawy te w sposób odmienny regulują zarówno właściwość organu, jak i zasady rozpatrywania wniosku dłużnika alimentacyjnego o rozłożenie należności na raty. Sąd stwierdził, iż organy administracyjne obu instancji błędnie przyjęły, że w niniejszej w sprawie powinna mieć zastosowanie ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, podczas gdy w rzeczywistości winny były zastosować aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Decyzją z dnia [...] 2012r. Nr [...] Wójt Gminy B odmówił zmniejszenia M. P. miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej ustalonej decyzją z dnia [...] 2009r. Nr [...], gdyż w jego ocenie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które by za tym przemawiały. Swoje rozstrzygnięcie organ I instancji oparł na przepisach ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej uznając, iż to ona ma zastosowanie w niniejszej sprawie. W tym samym dniu Wójt Gminy B wydał również decyzję Nr [...], którą odmówił zmniejszenia M. P. miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej ustalonej decyzją z dnia [...] 2009r. Nr [...]. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył te same argumenty co w decyzji Nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołań M. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia [...] 2012r. odpowiednio Nr [...] i [...] uchyliło powyższe decyzje Wójta Gminy B z dnia [...] 2012r. i przekazało sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium zarzuciło, iż organ I instancji błędnie przyjął, że w niniejszych sprawach będzie miała zastosowanie ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, podczas gdy prawidłowo powinien był orzec na podstawie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto w decyzji Nr [...] Kolegium podniosło, iż do akt tej sprawy nie dołączono kompletu dokumentów zgromadzonych w toku prowadzonego postępowania administracyjnego m.in. wniosku strony o zastosowanie ulgi, poprzednich decyzji wydawanych w sprawie. Poza tym Kolegium stwierdziło, iż wbrew stanowisku organu I instancji, zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, aby w tej akurat sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. W dniu [...] 2012r. Wójt Gminy B wydał decyzje: 1. Nr [...], którą odmówił zmniejszenia M. P. miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej ustalonej decyzją z dnia [...] 2009r. Nr [...], 2. Nr [...], którą odmówił zmniejszenia M. P. miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej ustalonej decyzją z dnia [...] 2009r. Nr [...]. W uzasadnieniu swoich decyzji organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Organ I instancji ustalił, iż M. P. jest wdową i na utrzymaniu ma córkę, która uczy się w szkole wyższej. Źródłem dochodu rodziny są: emerytura 833,89 zł, alimenty 300,00 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego 753,48 zł. Łączny dochód w rodzinie wynosi zatem 1.887,37 zł, a stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie 550,00 zł. Organ stwierdził, iż nie uwzględnił żądania strony o nieuwzględnienie dochodu z jej gospodarstwa rolnego przy obliczaniu dochodu rodziny. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem (art. 8 pkt 9), że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawodawca nie wskazał jednak jakimi kryteriami należy kierować się przy badaniu kwestii "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Zdaniem organu I instancji, należy odwołać się w tym względzie do minimum socjalnego oraz dokonać prognozy możliwości dalszej egzystencji członków rodziny w przypadku nałożenia dodatkowych obciążeń finansowych. Organ I instancji stwierdził, iż dochód rodziny M. P. przekracza kryterium dochodowe 351,00 zł wynikające z ustawy o pomocy społecznej. W opinii organu, odmowa zmniejszenia rat nie uniemożliwi zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych oraz nie zagrozi możliwości dalszej egzystencji członków rodziny. Odmowa uwzględnienia żądania M. P. nie doprowadzi również, zdaniem organu I instancji, do nieodwracalnych i ciężkich strat dla rodziny, ponieważ spłata należności, która została rozłożona na raty na podstawie decyzji znak: [...] z dnia [...] 2009r. w wysokości 25 zł oraz decyzji znak: [...] z dnia [...] 2009r. w wysokości 50 zł, nie stanowi nadmiernego obciążenia dla budżetu rodziny, który jest wystarczający na pokrycie comiesięcznych wydatków związanych ze spłatą nienależnie pobranych świadczeń. Mając powyższe na względzie organ I instancji uznał, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na zmniejszenie miesięcznych rat. W odwołaniach od powyższych decyzji Wójta Gminy B M. P. wniosła o zmniejszenie rat spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej do 50 zł miesięcznie, gdyż nie jest w stanie płacić wyższych rat. M. P. zarzuciła organowi I instancji, iż przy ustalaniu jej miesięcznych wydatków nie uwzględnił kosztów kształcenia jej córki w wysokości ok. 600 zł. Ponadto odwołująca się podniosła, iż nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, gdyż z uwagi na swój stan zdrowia i wiek nie jest w stanie w nim pracować. Dlatego też odwołująca się uważa, iż dochód z gospodarstwa rolnego nie powinien być wliczany do dochodu jej rodziny. Decyzją z dnia 21 czerwca 2012r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B z dnia [...] 2012r. Nr [...]. Z kolei wydaną w tym samym dniu decyzją Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B z dnia [...] 2012r. Nr [...]. Obydwie decyzje organu II instancji zostały wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż podziela pogląd organu I instancji, że w sprawie nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny M. P. Zdaniem Kolegium, wskazywane przez M. P. w odwołaniu okoliczności, tj. duże koszty utrzymania córki na studiach – mają niewątpliwie charakter ogólny niewskazujący na istnienie wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych okoliczności, które doprowadziłyby do nieodwracalnych i ciężkich strat dla rodziny, a w konsekwencji zagroziły dalszej egzystencji rodziny. Kolegium uznało zatem, iż wnioskowane zmniejszenie rat nie spowodowałoby polepszenia sytuacji bytowej rodziny. W skargach na powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. P. powtórzyła argumenty, które podniosła wcześniej w odwołaniach od decyzji organu I instancji. Stwierdziła, iż jej sytuacja finansowa jest ciężka i wbrew stanowisku Kolegium, zmniejszenie rat do 50 zł miesięcznie bardzo by ją odciążyło i polepszyło jej sytuację. W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowiska w sprawach i wniosło o oddalenie skarg. W dniu 7 marca 2011r. Sąd postanowił połączyć sprawy z tych skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą III SA/Kr 1131/12, działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje, że uwzględniając skargę na decyzję, sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane powyżej kryteria sadowej kontroli zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw dla uznania zasadności zarzutów skargi. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Przepis ten przewiduje, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Zgodnie zaś z art. 23 ust. 8 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przytoczonych powyżej regulacji prawnych dotyczących zasad rozkładania na raty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej wynika, że w każdej sprawie zachodzi konieczność zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów osób chcących skorzystać z tego rodzaju ulgi w spłacie, ale również całokształtu warunków życia. Ustawodawca nie wskazał wprawdzie kryteriów jakimi należy kierować się przy badaniu kwestii "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", trafnie jednak orzekające w niniejszej sprawie organy przyjęły, że należy odwołać się w tym względzie do minimum socjalnego oraz dokonać prognozy możliwości dalszej egzystencji członków rodziny w przypadku nałożenia dodatkowych obciążeń finansowych. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy, co pozwoliło należycie ocenić zasadność wniosku o przyznanie ulgi w spłacie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej polegającej na zmniejszeniu wysokości rat. Organ pierwszej instancji przeprowadził ze skarżącą wywiad środowiskowy, zbadał sytuację materialną rodziny uwzględniając złożone przez skarżącą oświadczenia (k. 6-16 akt administracyjnych z dnia 5 maja 2012r.). Ustalono, że M. P. jest wdową i na utrzymaniu ma córkę, która uczy się w szkole wyższej. Źródłem dochodu rodziny są: emerytura 833,89 zł, alimenty 300,00 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego 753,48 zł. Łączny dochód w rodzinie wynosi 1.887,37 zł, a stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie 550,00 zł. Prawidłowo zatem ustalono, że dochód rodziny M. P. przekracza kryterium dochodowe 351,00 zł wynikające z ustawy o pomocy społecznej. Organ ustalił także dotychczasową wysokość rat obciążających skarżącą stwierdzając, że spłata należności została rozłożona na raty na podstawie decyzji znak: [...] z dnia [...] 2009r. w wysokości 25 zł miesięcznie oraz decyzji znak: [...] z dnia [...] 2009r. w wysokości 50 zł miesięcznie. Nieuzasadniony jest podnoszony przez skarżąca zarzut, że organ winien był nie uwzględniać w dochodzie rodziny dochodów z gospodarstwa rolnego, albowiem art. 8 pkt 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) nakazuje wliczanie tego dochodu do dochodu rodziny i ustala sztywne zasady przyjmując, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania ulg w spłacie nienależnie pobranych świadczeń zapada w ramach uznania administracyjnego. Decyzje o odmowie zmniejszenia rat nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych mają zatem charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie ulgi, jak również decyzję co do wysokości tej ulgi. Jeśli organ ocenił sytuację materialną oraz potrzeby strony i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie ulgi w wyższej niż dotychczas wysokości, to decyzjom takim nie można zarzucić naruszenia prawa. Oceniając z tego punktu widzenia prawidłowość zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji należy uznać, że nie naruszają one granic przysługującego organowi uznania administracyjnego. Zaskarżone decyzje mieszczą się w granicach uznania administracyjnego, zostały wydane po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie i zostały należycie uzasadnione. Organ wyczerpująco uzasadnił przyczyny, z powodu których nie został uwzględniony wniosek M. P. o zmniejszenie miesięcznych rat spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Powołano się nie tylko na fakt przekroczenia kryterium dochodowego, ale również oceniono wniosek z punktu widzenia możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych rodziny skarżącej. Organ ustalając wysokość dochodów rodziny skarżącej i zestawiając to z wydatkami i dotychczasową wysokością obciążenia skarżącej obowiązkiem spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, wyczerpująco uzasadnił powody uznania, że uwzględnienie żądania M. P. jest nieuzasadnione, albowiem spłacanie rat w dotychczasowej wysokości nie stanowi nadmiernego obciążenia dla budżetu rodziny, który jest wystarczający na pokrycie comiesięcznych wydatków związanych ze spłatą nienależnie pobranych świadczeń. Nie uniemożliwi to zatem zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych oraz nie zagrozi możliwości dalszej egzystencji członków rodziny, powodując nieodwracalne i ciężkie straty dla rodziny. W niniejszej sprawie zatem organy nie kwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącej, niemniej jednak zadecydowały o odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi, obszernie argumentując swoje stanowisko i prawidłowo uznając, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na zmniejszenie miesięcznych rat. Podsumowując, w niniejszej sprawie organy orzekające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a., podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 K.p.a. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skarg. W związku z tym skargi należało oddalić, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.