III SA/Kr 1142/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki spr. WSA Tadeusz Wołek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skarg M. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 września 2009 r. Nr : [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego z dnia 11 września 2009 r. Nr : [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji . Zaskarżonymi decyzjami z dnia 11 września 2009 r. nr [...] oraz nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2, art. 8, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) utrzymało w mocy decyzje organu I instancji z dnia [...] 2009 r., znak: [...] i z dnia [...] 2009 r., znak [...]. Decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...], wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Wójta Gminy Nr [...] w sprawie wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy, na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5 art. 39 ust. 1 ust 2 , art. 106, art. 109, art. 110 ustawy o pomocy społecznej, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz.U. z 2006 r. Nr 135 poz. 950) oraz art. 104, art.107, art. 108 k.p.a. – odmówiono M. S. przyznania pomocy finansowej na leki. Decyzją z dnia [...] 2009 r. znak [...] wydaną na podstawie na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5 art. 39 ust. 1 ust 2 , art. 106, art. 109, art. 110 ustawy o pomocy społecznej, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r. Nr 135 poz. 950 ) oraz art. 104, art. 107, art. 108 k.p.a. – odmówiono natomiast przyznania M. S. pomocy finansowej na węgiel. W uzasadnieniu obu tych decyzji organ I instancji wyjaśnił, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w postępowaniu administracyjnym dokumentacji ustalono, że dochód rodziny skarżącej za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosi 875,04 zł. Na dochód ten składa się renta socjalna w wysokości 504,04 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, zasiłek rodzinny na dziecko w wysokości 48 zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł. Kryterium dochodowe dla 2 osobowej rodziny wynosi 702 zł., a zatem dochód rodziny skarżącej przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Dalej organ zaznaczył, że rozpatrując przedmiotowe sprawy wziął także pod uwagę sytuację życiową skarżącej mając na uwadze uregulowanie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który mówi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie i rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek celowy specjalny. Nie stwierdził jednak zaistnienia nowych, szczególnych okoliczności, które miałyby uzasadnić przyznanie zasiłków celowych specjalnych. Organ podniósł, że w miesiącu styczniu skarżąca otrzymała zasiłek celowy specjalny w postaci 1/2 tony węgla z transportem oraz w miesiącu maju zasiłek celowy specjalny w wysokości 150 zł jako dofinansowanie do zakupu węgla i leków. Ponadto organ wskazał, że z przedstawionych przez skarżącą faktur za leki jednoznacznie wynika, iż nie są to leki ratujące życie lub niezbędne do codziennego funkcjonowania, lecz maści dla dziecka, leki przeciwbólowe, krople. Kwota za leki nie stanowi nadmiernego obciążenia finansowego, powodującego konieczność ograniczenia innych potrzeb życiowych. Odwołania od decyzji organu I instancji złożyła M. S., podnosząc, że musi stale brać leki, gdyż choruje na padaczkę. Ponadto ma nadciśnienie i w związku z tym ponosi znaczne wydatki na leczenie tych chorób. Uważa, że ośrodek pomocy społecznej bezzasadnie odmówił jej przyznania zasiłku na leki. Nadto podniosła, że musi palić w piecu, by zagrzać wodę na mycie czy też, aby coś ugotować. Zaznaczyła, że rzadko korzysta z pomocy społecznej. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniach decyzji utrzymujących w mocy decyzje organu I instancji wskazało, że ze zgromadzonych w aktach spraw dokumentów wynika, iż dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącej wynoszący 875,04 zł przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 702,00 zł (351,00 zł x 2) o kwotę 173,04 zł. W związku z tym skarżąca może jedynie ubiegać się o pomoc w postaci zasiłków celowych specjalnych. Warunki przyznawania tego rodzaju zasiłku określa art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego, jak również o określeniu jego wysokości jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo przeanalizował okoliczności spraw i działając w granicach uznania administracyjnego słusznie odmówił skarżącej pomocy finansowej. Kolegium podniosło, że skarżąca przedstawiła imienne faktury za leki z miesiąca kwietnia i maja 2009 r. na łączną kwotę 193,23 zł. Biorąc pod uwagę to, że nie ponosi ono żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu (zamieszkuje w domu należącym do E. D.), Kolegium stwierdziło, że zakup leków w okresie dwóch miesięcy za kwotę ok. 200,00 zł nie stanowi znacznego obciążenia budżetu domowego skarżącej. Ponadto zakupione leki nie są lekami ratującymi życie czy też niezbędnymi do codziennego funkcjonowania. Skarżąca, co prawda podaje w odwołaniu, że choruje na padaczkę oraz nadciśnienie, jednakże do swojego wniosku o przyznanie zasiłku celowego na leki nie dołączyła żadnych faktur za zakup leków związanych z tymi schorzeniami. Zdaniem organu z powyższego wynika, że skarżąca była w stanie zakupić m.in. maść, krople, leki przeciwbólowe przy zaangażowaniu własnych środków finansowych. A zatem przy wykorzystaniu swoich zasobów i możliwości skarżąca była w stanie zakupić niezbędne leki. W odniesieniu natomiast do odmowy przyznania skarżącej pomocy na zakup węgla organ odwoławczy wskazał, że M. S. otrzymała już pomoc w postaci 1/2 tony węgla z transportem, a także otrzymała zasiłek celowy specjalny w wysokości 150,00 zł jako dofinansowanie do zakupu węgla i leków. A zatem ośrodek pomocy społecznej w miarę swoich możliwości uwzględnia potrzeby skarżącej i przyznaje jej pomoc w postaci węgla lub zasiłków z przeznaczenie na zakup węgla. Organ zaznaczył także i w tym wypadku, że skarżąca nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu, a do codziennych potrzeb używa energii elektrycznej. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdził, że zakup niezbędnej ilości węgla nie powinien również stanowić dla skarżącej znacznego obciążenia jej budżetu domowego. W związku z tym, nie spełnione zostały przesłanki do przyznania skarżącej pomocy finansowej określonej w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 września 2009 r. nr [...] oraz nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. S., podnosząc w ich treściach, że choruje na padaczkę, ma wysokie ciśnienie i dla jej zdrowia i życia konieczne jest branie leków. Nie jest w stanie sama ponieść wydatków na opał, lekarstwa, środki czystości i żywność dla siebie i dziecka. W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie i podtrzymało argumentacje wyrażone w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skargi należało uwzględnić, gdyż wydane w niniejszej sprawie decyzje naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą wydania tych decyzji był między innymi art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, stanowi, że "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową." Nie ulega zatem wątpliwości, że organ administracji publicznej wydając rozstrzygnięcie na podstawie wskazanego przepisu działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przesądza o tym użyte w treści tego przepisu wyrażenie: "może być przyznany" pozostawiające swobodę działania organu. Nie oznacza to jednakże dowolności, gdyż możliwość wyboru przez organy jednego spośród dopuszczalnych przez ustawodawcę rozwiązań, doznaje ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego oraz zasadami i celami pomocy społecznej. Działanie w ramach uznania powinno więc polegać, stosownie do art. 7 k.p.a., na załatwieniu sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Postanowienia artykułów 7 i 77 § 1 k.p.a. zobowiązują organy do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, natomiast art. 80 k.p.a. stawia przed organami obowiązek poddania tak zebranego materiału dowodowego ocenie w całokształcie i wzajemnej łączności. Zgodzić się należy z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 23 października 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 706/08; LEX nr 497597, że "O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje sytuacja życiowa w której znalazła się strona. Jednak aby można było ocenić, czy w danej sprawie zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony", organ administracji winien wnikliwie ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki związane z jej utrzymaniem – z uwzględnieniem stanu zdrowia strony (członków jej rodziny) i kosztów ponoszonych na mieszkanie." Zdaniem Sądu w niniejszych sprawach organy obu instancji, wbrew wymogom stawianym im postanowieniami art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., nie ustaliły istotnych okoliczności dla treści rozstrzygnięć i w sposób błędny oceniły materiał dowodowy. Nie może być uznany za wystarczający powód odmowy przyznania skarżącej pomocy finansowej na leki tylko fakt, że na przedstawionych przez nią fakturach za zakup leków nie znajdował się ani jeden medykament zwalczający objawy padaczki, czy nadciśnienia tętniczego oraz, że skarżąca nie ponosi wydatków na utrzymanie mieszkania. Jak już podkreślono w tego rodzaju przypadkach, organ zobowiązany jest przede wszystkim przeanalizować sytuację życiową osoby wnioskującej, w tym dochodową, czy przemawia ona za udzieleniem jej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, gdyż jest wyjątkowa, odznaczająca się od sytuacji innych osób, czy też brak jest ku temu przesłanek. Sytuacja osoby ubiegającej się ma być zatem tego rodzaju, że nawet przy dużej ludzkiej zapobiegliwości, nie może być ona przez osobę ubiegającą się o pomoc przezwyciężona. W ocenie Sądu brak jest racjonalnych podstaw do przyjęcia, że o wyjątkowości sytuacji osoby nie może przesądzać sytuacja skarżącej, w której nie ponosi ona wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, przy występowaniu jednakże okoliczności związanych z posiadanym przez nią na utrzymaniu małoletnim dzieckiem, a przede wszystkim z tym, że skarżąca choruje na padaczkę i nadciśnienie tętnicze. Istotnie faktury zakupionych leków mogą być pewnym odzwierciedleniem rzeczywistego ich stosowania, ale nie można wykluczyć przypadku, że skarżącą już nie było stać na zakup koniecznych medykamentów. Co najważniejsze, przy ocenie sytuacji życiowej skarżącej całkowicie organy pominęły okoliczności, odzwierciedlone w wywiadach środowiskowych, że skarżąca jest osobą niesprawną intelektualnie, a co za tym idzie, nie potrafiącą do końca samodzielnie ocenić konkretnych sytuacji. Z doświadczenia życiowego wynika, że nie pozostaje to bez wpływu na zaradność skarżącej, a więc na jej egzystencję wymagającą nie tylko wsparcia innych osób ale i finansowego do przezwyciężenia tej sytuacji, którą sama nie jest w stanie pokonać. Nie można bez uwzględnienia powyższego zgodzić się z kategorycznym stwierdzeniem organów, ze skarżąca może bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i dziecka ponieść samodzielnie wydatki związane z zakupem leków na padaczkę i nadciśnienie tętnicze. Podobnie w przypadku pomocy finansowej na zakup węgla. Organ administracji publicznej rozpatruje sytuację strony ubiegającej się o pomoc każdorazowo. Powodem odmowy udzielenia jej pomocy nie mogą być więc okoliczności związane z przyznaniem jej już pomocy na podobny cel. Organy obu instancji także i w tym przypadku nie ustaliły rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, a zebrany materiał błędne oceniły. Z akt sprawy o sygn. III SA/Kr 1005/09, dopuszczonych jako dowód, wynika bowiem, że węgiel służy do ogrzewania pomieszczeń wszystkim osobom zamieszkującym w domu E. D. Organy nie tylko, że nie wzięły pod uwagę okoliczności związanej z panującą aurą, czasookresem jej trwania, a co za tym idzie kosztami ponoszonymi na zakup określonej ilości opału w celu ogrzania pomieszczeń przy panujących niskich temperaturach, to nie odniosły tego do sytuacji dochodowej i życiowej skarżącej przed podjęciem stanowiska, czy jej sytuacja nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem warunkującym udzielenie jej zasiłku celowego specjalnego na zaspokojenie tej niezbędnej potrzeby bytowej w realiach w jakich egzystuje skarżąca. Skoro zaskarżone decyzje jak i poprzedzające je decyzje naruszają przepisy postępowania artykułów 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., czego konsekwencją było przekroczenia ram uznania administracyjnego, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik w obu rozpatrywanych sprawach, Sąd zobligowany był do uchylenia kontrolowanych aktów administracyjnych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak sentencji wyroku.