III SA/Kr 1163/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 16 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1163/16 Skarżący złożył wniosek o udzielenie prawa pomocy, w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną zakreślił rubrykę 6. Opisując swój majątek wskazał mieszkanie przy ul. B w K, nie podając jego powierzchni. Zadeklarował brak zasobów i przedmiotów wartościowych. Swoje dochody z działalności gospodarczej oszacował na 2.000 zł netto. Uzasadniając swoje starania podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wymieniając zobowiązania i stałe wydatki wskazał, że obciążające go alimenty wynoszą 700 zł, czynsz 380 zł, media 100 zł, jedzenie 500 zł, lekarstwa 20 zł, ubrania 100 zł. Wobec tego, że oświadczenia skarżącego zwarte we wniosku wzbudziły wątpliwości orzekającego, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718) dalej: "P.p.s.a.", zarządzeniem z dnia 28 września 2016 r. wezwano skarżącego o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe tj.: - przedstawienie kopii rocznego rozliczenia podatkowego za rok 2015 r. Wyjawienie, co skarżący konkretnie wlicza w koszty uzyskania przychodu; - przedstawienie kopii rachunków albo pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy za czynsz i media; w przypadku występowania problemów z terminowym regulowaniem tych należności przedłożenie kopii stosownych monitów, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających etc.; - przedstawienie pokwitowań zapłaconych alimentów z ostatniego miesiąca; - wyjaśnienie z jakich środków opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika skoro przy deklarowanych dochodach i wydatkach pozostaje mu do dyspozycji kwota ok. 200 zł miesięcznie; przedstawienie umowy łączącej skarżącego z pełnomocnikiem z wyboru w części obejmującej wysokość ustalonego wynagrodzenia i zasad jego płatności ewentualnie przedstawienie na tę okoliczność pisemnego oświadczenia pełnomocnika popartego odpowiednimi dokumentami księgowymi; jeśli pomoc tę skarżący otrzymuje pro bono przedstawienie pisemnego oświadczenia pełnomocnika wraz z informacją czy okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego; Jeśli środki na opłacenie takiej pomocy prawnej otrzymał od osób trzecich przedstawienie na tę okoliczność pisemnych oświadczeń tych osób; - wyjaśnienie czy skarżący posiada jakieś rachunki bankowe, jeśli tak to okazanie wyciągów obrazujących historię operacji dokonanych na tych rachunkach w okresie ostatnich sześciu miesięcy; w razie braku rachunków bankowych złożenie na tę okoliczność jednoznacznych pisemnych oświadczeń. Zarządzenie nie zostało wykonane przez skarżącego. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Skarżący jednak nie udzielił na wezwanie dodatkowych wyjaśnień, o które był proszony. Zdaniem referendarza w interesie zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Równocześnie skarżący powinien sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. Od powyższego postanowienia skarżący skutecznie wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że wątpliwości referendarza były nieuzasadnione, a dane przez niego przedstawione były wystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wskazał też, że fakt, że korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinien wpływać na ocenę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. W ocenie Sądu sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zatem postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r. należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W powyższych sprawach, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Zgodnie natomiast z treścią art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił w wystarczająco dokładny sposób swojej sytuacji materialnej. W złożonym pierwotnie wniosku skarżący podał swój miesięczny dochód, koszty utrzymania, a jako posiadany majątek wskazał mieszkanie w Krakowie. W ocenie Sądu biorąc pod uwagę zakres podanych informacji referendarz zasadnie wezwał skarżącego o uzupełnienie danych majątkowych w trybie art. 255 P.p.s.a. Sąd podziela stanowisko wyrażone w sprzeciwie, zgodnie z którym korzystanie przez skarżącego z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinno wpływać na ocenę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych. Zatem nie było celowe wezwanie skierowane przez referendarza sądowego w kwestii wykazania wysokości lub pochodzenia środków na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego. Nie mniej jednak żądanie udzielenia pozostałych informacji, których domagał się referendarz sądowy w wezwaniu z dnia 28 września 2016 r., było jak najbardziej uzasadnione dla uzyskania pełnego obrazu sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym oceny zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji skutkiem tego, że skarżący nie przedstawił kompletnych informacji i dokumentów, które pozwoliłyby zobrazować Sądowi jego rzeczywistą sytuację finansową, Sąd rozpoznający wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został pozbawiony możliwości oceny zdolności finansowych w zakresie konieczności poniesienia kosztów sądowych. To zaś oznacza, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r., stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, postanowiono, jak w sentencji.