III SA/Kr 1166/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala. Decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił R. P. (dalej, jako skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką A. P. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in. że wobec niemożności określenia daty początkowej niepełnosprawności matki skarżącego, nie została spełniona przesłanka określona w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo organ wskazał, że przez skarżącego nie została spełniona przesłanka pozytywna z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ skarżący w dniu 28 kwietnia 2020 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie oznacza zaprzestania jej prowadzenia. W odwołaniu skarżący zarzucił, że niemożność ustalenia daty początkowej niepełnosprawności jego matki nie może być podstawą do wydania negatywnej decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. orzekającego, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie różnicowania prawa do świadczenia od momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jest niezgodny z art. 31 ust. 1 Konstytucji RP. Nadto skarżący podniósł, iż organ I instancji dopuścił się obrazy szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez między innymi niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Decyzją z dnia 17 czerwca 2021 roku, znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko SKO powołało art. 17 ust. 1, ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że nie jest kwestionowane, że matka skarżącego na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2020 r. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Bezspornym jest również że skarżący mieszka razem z matką, razem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i ramach czynności opiekuńczych skarżący przygotowuje posiłki, pomaga w przygotowaniu miednicy z wodą do mycia twarzy i rąk, pomaga w innych czynnościach życia codziennego, takich jak spacery, sprzątanie, pranie, sprawy urzędowe, asysta przy wizytach u lekarza, na badaniach, czy też realizacja recept. Organ odwoławczy podkreślił, że matka skarżącego, pomimo legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest osobą obłożnie chorą. Sama się porusza przy pomocy balkonika, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, nie wymaga karmienia, pojenia oraz jest świadoma. Jest zdolna samodzielnie się ubrać, umyć, spożywać posiłki czy zażyć lekarstwa. Konkludując Kolegium wskazało, że na podstawie poczynionych ustaleń nie sposób przyjąć, że rozmiar obowiązków skarżącego uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc w przygotowaniu miednicy z wodą umawianie wizyt czy asysta przy wizytach u lekarzy nie są uznawana za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności ze strony skarżącego. Czynności te mogą być wykonywane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez Niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na przedmiotową skargę SKO wniosło o jej oddalenie argumentując swoją decyzję, jak w jej pierwotnym uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym matką. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej jako ustawa), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choćby w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie, a przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przystępując do analizy przesłanek, które skłoniły organy do oddalenia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na wstępie należy podkreślić, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Błąd ten dostrzegł organ II instancji, w ślad za cyt. orzeczeniem Trybunału wskazał, że art. 17 ust. 1 b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Na pełną aprobatę zasługuje pogląd organu odwoławczego, który – odmiennie niż organ I instancji – uznał, że moment powstania niepełnosprawności u matki skarżącego nie może stanowić przeszkody dla przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo również ustalił, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie spełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki, ponieważ z zebranego materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z wywiadu środowiskowego matka skarżącego mieszka razem z nim, choruje na cukrzycę, ma problemy z chodzeniem oraz niewyraźnie mówi. Jest jednak osobą chodzącą, korzysta z łóżka rehabilitacyjnego oraz pampersów, które sama sobie zmienia, sama również myje sobie ręce, twarz wodą przygotowaną w miednicy przez skarżąc, kąpie się raz w tygodniu, w czym pomaga jej przychodząca opiekunka. Podkreślić należy, że takie czynności, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, robienie zakupów, spacery, przygotowanie lekarstw, utrzymywanie kontaktu z placówkami służby zdrowia - czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, ponieważ są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Jest to uzasadnione tym bardziej, że skarżący mieszka razem ze swoją matką, a zatem większość z tych czynności niewątpliwie wykonuje, niezależnie od stanu zdrowia matki (chociażby sprzątanie, przygotowanie posiłków czy też robienie zakupów). Dodatkowo należy pokreślić, że matka skarżącego jest osobą kontaktową, porusza się przy pomocy balkonika i większość czynności jest w stanie wykonać samodzielnie, choćby takich jak: dbanie o higienę, ubieranie się, czy też spożywanie posiłków. Z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. Jest to możliwie zwłaszcza przy pomocy rodzeństwa. A. P. ma bowiem jeszcze czworo dzieci, które zamieszkują w S. Wśród osób zobowiązanych do alimentacji po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego – mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może się ograniczać do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Zatem, jeżeli pozostałe dzieci A. P. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżący, a koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z prowadzenia gospodarstwa rolnego) pokrywane były przez pozostałe rodzeństwo, w ramach ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Zresztą wskazać należy, że skarżący opiekuje się matką, od półtorej roku. W tym czasie, przez okres 3 miesięcy pracował za granicą i przyjeżdżał do domu dwa razy w miesiącu na 3 dni. Pod nieobecność skarżącego jego rodzeństwo, wg rozpisanego przez nich harmonogramu opiekowało się matką (wywiad środowiskowy k. 31 akt adm.) Przypomnieć należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką, a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności jest niesamodzielna w licznych sferach życia, ale nie sposób przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje, opiekując się matką, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych przez skarżącego w skardze reguł postępowania. Organy zebrały i rozpatrzyły wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego. Zresztą nawet sam skarżący nie wskazuje takich środków dowodowych, które będąc pominięte przez organ miałyby znaczenie dla ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.