III SA/Kr 117/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Grażyna Danielec (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi N. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Burmistrz na podstawie: - art. 17, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.); - Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. 2009 r. Nr 129, poz. 1058), w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 2005 r. Nr 105, poz. 881, ze zm.); - art. 104 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.); - po rozpatrzeniu wniosku skarżącej – N. Ś. odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na G. W. Na uzasadnienie organ podniósł, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych niezbędnych do przyznania w/w świadczenia. Organ ustalił, że G. W. nie pozostaje w związku małżeńskim, nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, legitymuje się orzeczeniem, które spełnia wymogi określone w art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. G. W. ma córkę – B. Ś., zam. A, która pracuje zawodowo, posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca N. Ś. jest wnuczką G. W. Zdaniem organu skarżąca nie jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, gdyż według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej czyli osoby, z których jedna pochodzi od drugiej oraz rodzeństwo, ale zgodnie z art. 17 ust. 1 a. ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W ocenie organu B. Ś. - osoba spokrewniona w pierwszym stopniu jest w stanie sprawować opiekę nad matką. Dlatego też skarżącej - osobie spokrewnionej z G. W. w drugim stopniu linii prostej świadczenie pielęgnacyjne na babcię nie przysługuje. Skarżąca nie jest uprawniona do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, nie jest zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest ubezpieczona w KRUS, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca, która podniosła, że jej matka nie jest w stanie opiekować się jej babcią, gdyż sama porusza się o lasce. Matka skarżącej cierpi na stwardnienie rozsiane. Skarżąca podkreśliła, iż jej matka sama potrzebuje pomocy. Decyzją z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania skarżącej na podstawie: - art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego; - 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; - art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856); - § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925); utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na uzasadnienie organ odwoławczy podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie wskazuje na jakiekolwiek przesłanki ustawowe, które wyłączałyby możliwość sprawowania opieki przez córkę nad matką. W szczególności twierdzenie, iż córka G. W. pracuje zawodowo i ta praca wyklucza możliwość sprawowania opieki nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów ustawy z których przecież wynika wprost, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. wtedy, gdy sprawowana opieka powoduje konieczność rezygnacji z zatrudnienia. Organ uznał, iż pozostawanie w zatrudnieniu przez córkę G. W. B. Ś. nie stanowi okoliczności wyłączającej możliwość sprawowania przez nią opieki nad uprawnioną do alimentacji matką. Nie można również uznać, w ocenie organu, iż posiadanie przez B. Ś. orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności mogłoby stanowić przeszkodę do sprawowania opieki nad matką. Jak wynika bowiem z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 marca 2008 r. B. Ś. została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym w orzeczeniu zawarto wskazania o możliwości wykonywania przez nią pracy w warunkach chronionych, a także informacje, iż nie wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ocenie Kolegium tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo posiadanie l grupy inwalidzkiej mogłoby zostać uznane za okoliczność uniemożliwiającą sprawowanie opieki nad matką. Zdaniem organu trudno uznać za uzasadnione obciążanie budżetu państwa koniecznością ponoszenia kosztów opieki nad osobami w stosunku do których istnieją osoby zobowiązane do alimentacji, które pracują i nie ma żadnych przeszkód, iżby się wobec swojej matki z tego obowiązku wywiązywały. W aktach sprawy znajdują się wprawdzie karty informacyjne leczenia szpitalnego oraz ambulatoryjnego, jednakże w ocenie organu powyższe dokumenty, nie mogą stanowić okoliczności uzasadniającej brak możliwości sprawowania przez B. Ś. opieki nad matką. Skarżąca, mogłaby zatem uzyskać przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdyby córka G. W. nie mogła sprawować opieki nad nią np. wskutek posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź niezdolności do samodzielnej egzystencji. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca. W uzasadnieniu podkreśliła, że jej matka jest chora i niezdolna do wysiłku fizycznego. Skarżąca podkreśliła, iż matka choruje już od 1981r., a stan jej zdrowia od tego czasu uległ pogorszeniu. Ponadto jest stale rehabilitowana. Skarżąca opiekuje się babcią pomaga matce oraz częściowo opiekuje się młodszą pięcioletnią siostrą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. Nr 270). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Zgodnie z artykułem 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustęp 1a określa, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Należy zauważyć, że organy administracyjne obu instancji jako podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazały istnienie osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z G. W. przyjmując, że B. Ś. córka G. W. jest w stanie sprawować opiekę nad matką. Córka, o ile zrezygnuje z pracy zawodowej mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zwraca uwagę na to, że organy nie wyjaśniły czy matka skarżącej jest w stanie opiekować się swoja matką uznając, iż skoro posiada ona umiarkowany stopień niepełnosprawności i nie wymaga pomocy innych osób jest w stanie to robić. Organy obu instancji uznały wbrew twierdzeniom skarżącej nie dokonując ustaleń faktycznych w tym zakresie iż jedna osoba niepełnosprawna może opiekować się drugą osobą niepełnosprawną skoro jest niepełnosprawna "tylko" w stopniu umiarkowanym. Sąd zwraca uwagę na to, że to racjonalny ustawodawca ustanowił możliwość pozyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby opiekujące się osobami niepełnosprawnymi wymienionymi w art. 17 omawianej ustawy wówczas, gdy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. Jedynym ograniczeniem do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, innej niż spokrewniona w bliższym stopniu, jest istnienie osoby spokrewnionej w bliższym (pierwszym bądź drugim) stopniu, która jest w stanie sprawować opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pojęcie "nie jest w stanie sprawować opieki" jest pojęciem nieostrym, jednak oceny tej okoliczności organy administracyjne powinny dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Oczywistym jest, iż stwardnienie rozsiane ma różne stopnie zaawansowania, i być może rzeczywiście matka skarżącej jest w stanie samodzielnie egzystować, choć co należy podkreślić jej córka twierdzi, wymaga pomocy np. w zakresie podwożenia do pracy. Jednakże nawet nie mając wiedzy specjalistycznej niewątpliwym jest, iż osoba chorująca na stwardnienie rozsiane od 1981 r., a więc przewlekle, sama podlegać powinna szczególnej ochronie, a wymaganie od niej opieki nad inną osobą niepełnosprawną może - nie dość, iż być ponad jej siły - to stwarzać zagrożenie pogorszenia się jej własnego stanu zdrowia. Organ wskazał, iż B. Ś. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób, jednakże w tym samym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, iż wymaga laski i kul łokciowych, a z dokumentacji medycznej wynika, że wśród zaleconych zabiegów leczniczych znajduje się m.in. doskonalenie chodu. Na marginesie Sąd zaznacza, iż z doświadczenia życiowego wynika, iż stan zdrowia G. W. z czasem będzie raczej ulegał pogorszeniu niż polepszeniu i będzie ona wymagała pomocy w coraz większym zakresie. Odnośnie ewentualnej rezygnacji z pracy B. Ś. Sąd w niniejszym składzie w całości podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt. III SA/Kr 1479/11: "Żądanie organów od osób zobowiązanych do alimentacji w bliżej kolejności (w pierwszym stopniu) do rezygnacji z pracy zawodowej w celu uzyskania przez nich świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji wniosku o ubieganie się o takie świadczenie osoby zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności i faktycznie sprawującej opiekę – jest – zdaniem Sądu - całkowicie sprzeczne z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. To właśnie wykonywanie pracy zarobkowej przez osoby spokrewnione w bliższym stopniu jest najczęściej powodem niemożności sprawowania przez nie całodobowej opieki nad osobami niepełnosprawnymi ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i jest powodem umieszczania osób niepełnosprawnych w stacjonarnych placówkach, w tym w domach pomocy społecznej, w których koszt utrzymania wielokrotnie przekracza wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając już dolegliwość psychiczną związaną z wyrwaniem osoby niepełnosprawnej z dotychczasowego środowiska." Sąd podziela także stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1048/10: "Zły stan zdrowia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu może stanowić przeszkodę w sprawowaniu przez nich opieki, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. Nie mniej ustawodawca nie wykluczył jako przeszkody w opiece nad osobą tego wymagającą innych przyczyn, w tym pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, co z kolei otwiera drogę do starań o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, oczywiście pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej." Skarżąca jest zameldowana razem z babcią tak więc przedstawione dokumenty świadczyłyby o zasadności żądania skarżącej, o ile istotnie faktycznie sprawuje ona opiekę nad babcią. Nie podzielając poglądu wyrażonego przez organy administracyjne obu instancji, który to pogląd stał się podstawą odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej, Sąd zauważa, że stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w stopniu umożliwiającym rozpatrzenie wniosku zgodnie z prawem, albowiem nie ustalono ponad wszelką wątpliwość, czy to skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad babcią. Sąd nie stracił, z pola widzenia, iż przepisy art. 17 ustawy mogą stanowić pole do nadużyć i stanowić źródło dochodu dla osób mających problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Aby temu zapobiec organy są zobowiązane do szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego. Sąd uznał, iż w sprawie zostały naruszone przepisy art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a., a organ II instancji w sposób nieprawidłowy ocenił zebrany materiał dowodowy naruszając zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia 23 listopada 2011 r. - mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a. zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy obowiązane są uwzględnić stanowisko Sądu zawarte w niniejszym wyroku. Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik spraw, oraz z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 Nr 270) - orzekł jak w sentencji.