III SA/Kr 1175/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala. Decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...] Wójt Gminy odmówił M. S. dalej, jako skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. Z., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek skarżącej nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. Nadto, zdaniem organu wnioskodawczyni pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, co stanowi negatywną przesłanką przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. S. , w którym nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej uchylenie. Decyzją z dnia 1 czerwca 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał w pierwszej kolejności, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Stanowisko prawne organu l instancji, co do skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje zatem na akceptację. Jednak pomimo powyższego decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Kolegium podkreśliło, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej datuje się od dnia 30 września 2019 r. Z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka razem z matką, która pozostaje w stałym leczeniu z powodu schizofrenii, niewydolności krążeniowej, żylaków kończyn dolnych, zwyrodnienia kolan oraz ma problem z nietrzymaniem moczu (stosuje wkładki) i wymaga pomocy w czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. pranie, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie opału na zimę, przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych oraz przypominanie o zażywaniu leków. W ocenie organu odwoławczego wykazany zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącą do definitywnego rezygnacji z aktywności zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze pracy. Nadto organ odwoławczy wskazał, że obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki ciąży w taki samym stopniu na wszystkich dzieciach. H. Z. ma oprócz skarżącej, jeszcze troje dzieci w tym jedno z nich, syn mieszka w sąsiedztwie, drugi syn mieszka w W, a córka w N. Wśród osób zobowiązanych do alimentacji po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Z powyższego wynika, że skarżąca jest w stanie (przy pomocy rodzeństwa w sprawowanej opiece, chociażby w postaci łożenia środków finansowych na uprawnioną osobę) podjąć aktywność zawodową przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. W związku z powyższym w opinii Kolegium, odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wynika z niespełnienia przesłanki, polegającej na istnieniu bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem przez niego opieki, jak też z obiektywnej możliwości (przy pomocy rodzeństwa w sprawowanej opiece) podjęcia przez wnioskodawczynie zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez: - dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej i długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na opiekę nad niepełnosprawną matką. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje, jak prawidłowo wskazało Kolegium, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111,) – dalej ustawa, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki, ponieważ z zebranego materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z wywiadu środowiskowego matka skarżącej mieszka razem z nią, jest w stałym leczeniu schizofrenii, niewydolności krążeniowej, żylaków kończyn dolnych, zwyrodnienia kolan, ma problem z nietrzymaniem moczu, wymaga pomocy w czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. pranie, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie opału na zimę, przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych oraz przypominanie o zażywaniu leków. Podkreślić należy, że takie czynności, jak przygotowanie posiłku, przypominanie o zażyciu leków, sprzątanie, robienie zakupów, utrzymywanie kontaktu z placówkami służby zdrowia - czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, ponieważ są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Jest to uzasadnione tym bardziej, że skarżąca mieszka razem ze swoją matką, a zatem większość z tych czynności niewątpliwie wykonuje, niezależnie od stanu zdrowia matki (chociażby sprzątanie, gotowanie, czy też robienie zakupów). Dodatkowo należy pokreślić, że H. Z. jest osobą kontaktową, która porusza się przy pomocy laski, stąd też wniosek, że niektóre czynności jest w stanie wykonać samodzielnie (dbanie o higienę, ubieranie się, czy też spożywanie posiłków). Z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Jest to możliwie zwłaszcza przy pomocy rodzeństwa. H. Z. ma jeszcze troje dzieci. Syn Z. mieszka w sąsiedztwie – pracuje, drugi syn G. mieszka w W - pracuje, a córka I w N. Wśród osób zobowiązanych do alimentacji po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego – mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Zatem, jeżeli pozostałe dzieci H. Z. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżąca, a koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z prowadzenia gospodarstwa rolnego) pokrywane były przez pozostałe rodzeństwo, w ramach ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności i jest niesamodzielna w licznej ilości sfer życia, ale nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje, opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Dodatkowo wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 20 września 2021 r., zawiadomiło Sąd, że w dniu 2 sierpnia 2021 r. skarżącej założona została Niebieska Karta, z której wynika, ze skarżąca stosowała wobec matki przemoc. W związku powyższym wszczęto wobec niej postepowanie o znęcanie, otrzymała ona nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 2 listopada 2021 r. i zakaz zbliżania się do matki na odległość mniejszą niż 20 m. Nadto decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] Wójt Gminy uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] 2020 r. przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ poinformował również Sąd o tym, że od dnia 2 sierpnia 2021 r. matka skarżącej, w związku z założeniem Niebieskiej Karty i nienależytym sprawowaniem opieki przez skarżącą, przebywa u syna. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.