III SA/Kr 118/17

Dnia 31 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 118/17 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. L. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego w ten sposób, że umarza postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddala wniosek o ustanowienie adwokata W dniu 14 czerwca 2017 r. (data prezentaty Sądu) skarżący R. L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł , samochód osobowy [...] z 2002 r. oraz dzierżawi działkę pracowniczą. Swoje stałe miesięczne dochody skarżący określił łącznie na kwotę [...]zł. Wymieniając z kolei zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał, że spłaca kredyty i pożyczki kwotą [...] zł miesięcznie, za wynajem mieszkania płaci [...] zł, na lekarstwa przeznacza [...] zł, na media [...] zł, na podróże [...]zł. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2017 r. wezwano skarżącego m.in. o : wyjaśnienie jaki jest jego stan rodzinny i ewentualnie o ujawnienie osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo, a także opisanie ich stanu majątkowego i dochodów; oświadczenie, że nie ma żadnych nieruchomości, papierów wartościowych i praw majątkowych, wierzytelności; udokumentowanie rachunkami miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (koszty czynszu, energii elektrycznej, gazu, wody, rtv, telefonów, innych opłat); udokumentowanie deklarowanych miesięcznych wydatków na leki i podróże; wyjaśnienie kiedy i na jaki cel zaciągał pożyczki oraz na jaką kwotę jest zadłużony; udokumentowanie deklarowanych miesięcznych rat spłacanych kredytów i pożyczek; wyjaśnienie w oparciu o jakie dane wyliczył swój dochód z prowadzonej działalności gospodarczej na poziomie [...] zł oraz jakie ma miesięczne przychody; przedstawienie złożonej rocznej deklaracji podatkowej za 2016 r.; przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych z ostatnich dwóch miesięcy albo złożenie pisemnego oświadczenia, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. W odpowiedzi skarżący przesłał wyciąg z posiadanego rachunku za okres od 23 maja 2017 r. do 22 czerwca 2017 r., plan spłat pożyczki gotówkowej z Banku [...], zestawienie rat i odsetek kredytu udzielonego przez [...] Bank [...], zawiadomienie o wysokości opłat za lokal oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 10 marca 2017 r. o kontynuacji wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący nie wyjaśnił natomiast swego stanu rodzinnego, nie udokumentował miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz wydatków na leki i podróże, nie wyjaśnił w oparciu o jakie dane wyliczył swój dochód z prowadzonej działalności gospodarczej na poziomie [...] zł oraz nie przedstawił rocznej deklaracji podatkowej za 2016 r. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 118/17 starszy referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego z uwagi na niewystarczające przedstawienie przez skarżącego jego sytuacji majątkowej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący oświadczył, że po głębszej analizie otrzymanego wezwania do uzupełnienia brakujących dokumentów doszedł do wniosku, że dostarczenie tych dokumentów, zaświadczeń i oświadczeń nastręcza zbyt dużo kłopotu i stanowi stratę czasu. Z uwagi bowiem na okres wakacyjny na wszystkie te dokumenty trzeba czekać oraz ponosić koszty ich wydania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. póz. 1369 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4, Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt l FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt l OZ 118/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p. s. a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Skoro zatem skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. W związku z powyższym Sąd zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego w tej części i umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Jeżeli natomiast chodzi o wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata to Sąd nie mógł go rozpoznać. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie podał, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy też wspólnie z innymi osobami. Nie podał również czy posiada jakieś nieruchomości, papiery wartościowe, czy wierzytelności. Powyższych informacji skarżący nie udzielił także na wezwanie starszego referendarza sądowego. Ponadto skarżący, pomimo wezwania, nie udokumentował miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz wydatków na leki i podróże, nie wyjaśnił w oparciu o jakie dane wyliczył swój dochód z prowadzonej działalności gospodarczej na poziomie [...] zł oraz nie przedstawił rocznej deklaracji podatkowej za 2016 r. Brakujących informacji oraz dokumentów skarżący nie dołączył także do sprzeciwu, gdyż jego zdaniem nastręczało to dużo kłopotów i stanowiło stratę czasu. Brak powyższych dokumentów i informacji uniemożliwił Sądowi ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji. 6