III SA/Kr 1183/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Hanna Knysiak-Molczyk Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 sierpnia 2013r. nr [....] w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 sierpnia 2013 r. , sygn. akt: [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013r. nr: [...], na mocy której organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu D. C.: 1/ umorzenia należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych osobom uprawnionym tj. K. C. oraz M. C. reprezentowanych przez M. C. w kwocie 572,88 zł ; 2/ umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej na podstawie decyzji wydanych z upoważnienia Prezydenta Miasta Nr [...] z dnia [...] 2005r., [...] z dnia [...] 2005r., [...] z dnia [...] 2007r., [...] z dnia [...] 2007r., [...] z dnia [...] 2008r. – w łącznej kwocie 4.505,53 zł. Organ natomiast umorzył skarżącemu w całości należność powstałą z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Prezydenta Miasta w kwocie 293,87 zł jako zobowiązanie główne wraz z odsetkami liczonymi do dnia wystawienia niniejszej decyzji w kwocie 137,71 zł . Jako podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć organy wskazały na art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2009.7 ). Nadmienić należy, że powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie powyższych należności. W uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć organy podniosły , że zgodnie z art.30 ust.1 , organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie z ust.2 ww. przepisu , organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie organów analiza sytuacji dochodowej skarżącego uzasadniała uwzględnienie wniosku skarżącego w zakresie umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę 293,87 zł stanowiących zobowiązanie główne oraz kwotę 137,71 zł z tytułu odsetek . Odnośnie pozostałych kwot organy odmówiły ich umorzenia , gdyż są to kwoty z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 4.505,53 zł oraz w kwocie 572,88 zł. z tytułu należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłacanych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974r. o funduszu alimentacyjnym . W ocenie organów , skarżący nie spełniał przesłanek z art. 30 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , bowiem warunkiem koniecznym umorzenia przedmiotowych zobowiązań jest skuteczna egzekucja alimentów przez określony czas. Organy ustaliły , że od miesiąca , w którym rozpoczęto wypłacać świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci skarżącego wpływały należności, lecz nie w pełnej wysokości zasądzonych alimentów przez okres minimum 3 lat , co potwierdza pismo komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 19 kwietnia 2013r. Organ odwoławczy stwierdził , że organ l instancji umorzył tylko te należności , które w ramach art.30 ust.2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , mógł umorzyć. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania , mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art.77 § 1 i art 80 k.p.a. poprzez ich błędną interpretację i błędne zastosowanie, a to poprzez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności zaś poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie spełniał przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów . W ocenie skarżącego organy naruszyły również art. 8 i art.107 § 3 K.p.a. poprzez ich błędną interpretację i błędne zastosowanie, a to poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Skarżący zarzucił , że organy błędnie zinterpretowały i błędnie zastosowały art. 9 K.p.a. , a to poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek wydania zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez brak wskazania podstaw faktycznych. Zdaniem skarżącego , organy naruszyły przepis prawa materialnego , a to art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego błędną interpretację i błędne zastosowanie oraz przyjęcie , iż skarżący nie spełniał przesłanek ustawowych dotyczących umorzenia zobowiązań . Wskazując na powyższe okoliczności skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy umorzenia należności. Skarżący podniósł, że od momentu zasądzenia alimentów odpowiednie kwoty były potrącane z renty, która stanowi jedyne jego źródło utrzymania. Wbrew twierdzeniom organu , egzekucja wobec skarżącego była zatem skuteczna , jednak nie doprowadziła do pełnego zaspokojenia wierzyciela . Ze względu na stan zdrowia - stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności z orzeczeniem , iż nie kwalifikuje się do pracy - uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek pracy i spłatę należności alimentacyjnych . W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył , co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo. W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny nie jest sporny; skarżący znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i bytowej, nie jest zdolny do pracy i te okoliczności stanowiły podstawę do umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami na podstawie art.30 ust.2 ww. ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odmawiając umorzenia skarżącemu należności likwidatora funduszu alimentacyjnego oraz z tytuły wypłacanej zaliczki alimentacyjnej organy stanęły na stanowisku, że przedmiotowe należności mogą być umorzone wyłącznie na podstawie art. 30 ust.1 ww. ustawy i na warunkach określonych w tym przepisie. Skoro skarżący nie spełniał ustawowych przesłanek wynikających z tego przepisu – skuteczność egzekucji przez określony czas w określonej wysokości zasądzonych alimentów – to tym samym nie jest możliwe umorzenie tych należności. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, wykładnia art.30 ww. ustawy dokonana przez organy orzekające nie jest prawidłowa. Rozstrzygająca w niniejszej sprawie jest kwestia możliwości objęcia dyspozycją art.30 ust.2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dwojakiego rodzaju należności tj. 1/ należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974r. o funduszu alimentacyjnym oraz 2/ należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wskazane należności są objęte art.28 ust.1 i odpowiednio pkt.4 i pkt.2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i do nich odnosi się art.30 ust.1 tej ustawy. Wykładnia językowa przepisu art.30 prowadzi do wniosków, jakie wysnuły organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie. Zastosowana wykładnia językowa jest jednak w oderwaniu od kontekstu całej ustawy, w której sporny przepis jest zamieszczony ale również w oderwaniu od całego systemu prawa, w którym ta norma istnieje. W ocenie Sądu do interpretacji przepisów prawa należy stosować nie tylko wykładnię językową, ale w niektórych przypadkach – również wykładnię funkcjonalną i wykładnię systemową. Podkreślić należy , że przepis art.30 ww. ustawy reguluje całościowo kwestie możliwości umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. Zacytowany w niniejszym wyroku art.30 ust.1ww. ustawy wskazuje , że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe w trzech sytuacjach , a to : 1/ z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego , 2/ z tytułu zaliczek alimentacyjnych oraz 3/ należności likwidatora funduszu alimentacyjnego. Z kolei art.30 ust.2 tej ustawy upoważnia organ właściwy wierzyciela do umorzenia na wniosek dłużnika alimentacyjnego jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części , odroczenia termin płatności albo rozłożenia na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zwrócić należy uwagę , że ust.1 omawianego przepisu upoważnia organ właściwy dłużnika , a ust.2 – organ właściwy wierzyciela. Zróżnicowanie organów nie jest jedyne , zróżnicowane są również kompetencje tych organów ; o ile organ właściwy dłużnika może tylko umorzyć określone należności , to organ właściwy wierzyciela może – poza umorzeniem – również odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W ocenie organów orzekających , jak wyżej podniesiono , zróżnicowanie obejmuje również należności : ust.1 art.30 obejmuje trzy rodzaje świadczeń , ust.2 – tylko jedno świadczenie tj. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Sądu organ właściwy wierzyciela może orzekać na podstawie art.30 ust.2 ww. ustawy i stosować ulgi przewidziane w tym przepisie w odniesieniu do wszystkich trzech rodzajów świadczeń tj. nie tylko z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale również z tytułu zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego. Powyższe stanowisko uzasadnia okoliczność, że zgodnie z art.17 ustawy z dnia 18 lipca 1974r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U.1991.200) Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł w szczególnie uzasadnionych wypadkach umorzyć należności funduszu alimentacyjnego od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób , które bezpodstawnie pobrały świadczenia z tego funduszu. Z kolei zgodnie z art.16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U.2005.732) organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnej pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Powyższe przepisy jednoznacznie wskazują, że dotychczas istniała możliwość umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego powstałych pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów ze względu na jego sytuację dochodową i rodzinną. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 10 kwietnia 2003r., sygn. akt [...] skarżący został zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania swoich dzieci tj. D. C. i K. C. poprzez zasądzenie alimentów w wysokości 110 zł na każde z dzieci. W ocenie Sądu, z konstytucyjnej zasady równego traktowania przez władze publiczne ( art.32 Konstytucji RP ) oraz z zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej ( art.2 Konstytucji RP ) wynika , że art.30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obejmuje nie tylko świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na podstawie tej ustawy , ale również należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974.r o funduszu alimentacyjnym (Dz.U.1991.200) oraz należności powstałe z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powstałej pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U.2005.732) . Nie do pogodzenia z ww. zasadami konstytucyjnymi byłaby taka wykładnia art.30 ust.2 ww. ustawy , która pozbawiałaby dłużników alimentacyjnych , których zaległości powstały pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów , możliwości umorzenia tych zaległości z uwagi na ich sytuację dochodową i rodzinna w przypadku , gdy możliwość taką posiadają dłużnicy alimentacyjni , których zaległości powstały pod rządem obecnie obowiązującej ustawy. Zróżnicowanie sytuacji prawnej dłużników alimentacyjnych nie ma uzasadnienia w przyjętych standardach państwa prawa. Sąd dostrzega rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym zakresu stosowania art.30 ust.2 ww. ustawy, ale nie podziela tego stanowiska, które oparte jest wyłącznie na wykładni językowej , bez uwzględnienia zasad i celów , które realizuje ten przepis , w oderwaniu o kontekstu całej ustawy i systemu prawa. Na poparcie stanowiska Sądu zajętego w rozpatrywanej sprawie można wskazać wyrok NSA z dnia 06 sierpnia 2013r. , sygn. akt I OSK 534/12. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy , jakkolwiek nie były rozstrzygające , potwierdzają jednak słuszność zajętego stanowiska. Umorzenie należności na podstawie art.30 ust.2 ww. ustawy jest instytucją wyjątkową, a zatem tylko zaistnienie po stronie dłużnika alimentacyjnego wyjątkowych okoliczności uzasadnia zastosowanie przedmiotowego przepisu. Stan zdrowia skarżącego, który uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej i ograniczone dochody – renta inwalidzka – obciążone dodatkowo wydatkami na leczenie, uzasadniają umorzenie zaległości związanych z obiektywną niemożnością wywiązania się z ciążących zobowiązań alimentacyjnych, bez względu na czas ich powstania. Różnicowanie sytuacji prawnej skarżącego z powodu okresu , kiedy te zaległości powstały , nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym systemie pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Osobom zobowiązanym do alimentacji przysługuje także ochrona prawna z uwagi na stan ich zdrowia i ubóstwo, jeżeli nie są w stanie samodzielnie wywiązać się ze swoich zobowiązań i mają prawo do otrzymania wsparcia ze strony organów administracji publicznej w postaci umorzenia tych zobowiązań , odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty . Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 tej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu , który wydał zaskarżony akt , zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw.