III SA/Kr 1187/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2016 r. w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 1 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. M. R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 1 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł. Objaśniając swoją sytuację rodzinną wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwuletnim dzieckiem. Opisując majątek zadeklarował, że nie posiada nieruchomości, zasobów ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacował łącznie na kwotę 1700 zł, wyjaśniając że składa się na to wynagrodzenia małżonki ze stosunku pracy w wysokości 1200 zł oraz świadczenie 500+. Podał, że pozostaje bez pracy od miesiąca. Uzasadniając swoje starania podniósł, że obecna jego sytuacja materialna jest trudna i że nie posiada środków na uiszczeniu wpisu od skargi. Powtórzył, że nie ma oszczędności ani majątku, który mógłby zostać przeznaczony na zapłatę żądanego wpisu. Nadmienił, że ma na utrzymaniu żonę, która jest w drugim miesiącu ciąży oraz małoletnie dziecko. Wskazał, że łączne dochody rodziny skarżącego oscylują obecnie w graniach 1200 zł. Powtórzył, że skarżący od miesiąca pozostaje bez pracy. Podał, że wcześniej zarabiał miesięcznie 1800 zł. Nadmieniając, że skarżący zmuszony jest korzystać z drobnej pomocy finansowej rodziny, gdyż osiągane dochody nie zawsze wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny wywiódł, że skarżący nie miał i nie ma obecnie możliwości czynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia siebie i rodziny, a przedmiotowy brak możliwości wygospodarowania środków finansowych, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Opisując zobowiązania i stałe wydatki podał, że koszty utrzymania rodziny skarżącego łącznie wynoszą ok. 2500 zł miesięcznie (rachunki, wyżywienie, środki czystości i higieny, odzież). Wobec tego, że zwarte we wniosku oświadczenia skarżącego wzbudziły wątpliwości zarządzeniem z dnia 23 września 2016 r. wezwano skarżącego o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. W odpowiedzi na powyższe skarżący potwierdził, że miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącego wynoszą 2500 zł i przekraczają dochody osiągane przez rodzinę, nie przedstawił - wbrew wyraźnemu żądaniu wezwania - pisemnych oświadczeń osób, które mają udzielać skarżącemu pomocy finansowej (tj. brata, babci, dziadka, zaprzyjaźnionych kolegów). Powołując się na tajemnicę adwokacką nie przedstawił umowy łączącej go ze swoim pełnomocnikiem procesowym w części obejmującej wysokość ustalonego wynagrodzenia i zasad jego płatności. Nadmienił, że ustna umowa łącząca skarżącego z jego pełnomocnikiem przewidywała uiszczenie honorarium za prowadzenie sprawy z dołu – po prawomocnym rozpoznaniu skargi wniesionej w niniejszej sprawie. Nie wyjaśnił, czy skarżący lub jego małżonka posiadają jakieś rachunki bankowe. Postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek M. R. o zwolnienie od kosztów sądowych. Jako uzasadnienie rozstrzygnięcia podano, że w realiach niniejszej sprawy oświadczenie zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący nie udzielił na wezwanie dodatkowych wyjaśnień. To powoduje, że przyznanie skarżącemu w takich warunkach prawa pomocy nie znajduje wystarczających podstaw. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia referendarza. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę zaskarżonego orzeczenia, mający wpływ na jego treść a polegający na: - nieuzasadnionym, sprzecznym z art. 252 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." przyjęciu, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do o oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, w sytuacji gdy przedstawione przez skarżącego oświadczenie oraz dokumenty były wystarczające dla oceny przesłanek udzielenia prawa pomocy i uwzględnienia wniosku w tym zakresie; - bezpodstawnym i wykraczającym poza merytoryczną ocenę realizacji przesłanek udzielenia prawa pomocy skarżącemu, kwestionowanie ustaleń, formy oraz zasad umowy zawartej pomiędzy skarżącym a jego pełnomocnikiem w zakresie sposobu rozliczeń, w sytuacji gdy zasada swobody umów i kontraktacji pozwala na ukształtowanie takiej umowy w sposób dowolny i nie wymaga zachowania formy pisemnej. W oparciu o powyższy zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucono, że referendarz w sposób nieuzasadniony i sprzeczny z art. 252 P.p.s.a. przyjął, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości, było niewystarczające do o oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W szczególności załączony formularz wyjaśniał kwestie związane ze stanem majątkowym i finansowym skarżącego oraz jego rodziny, które referendarz zakwestionował. Podniesiono, że wynikająca z art. 3531 K.c. zasada swobody umów bądź też kontraktacji wskazuje, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Kierując się tą właśnie zasadą skarżący zawarł ze swoim pełnomocnikiem ustną umowę, w której ustalone zostały zasady zapłaty wynagrodzenia, w taki sposób, jak wskazano to w treści pism procesowych. Wymaganie zatem przez referendarza przedłożenia w tym przypadku umowy pisemnej, niejako wymuszanie takiego zachowania, jako warunek uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, jawi się jako wykraczające poza merytoryczne ramy rozpoznawanego wniosku. Ponadto kwestionowanie przez referendarza, takich ustaleń pomiędzy skarżącym a jego pełnomocnikiem, pomimo złożonego oświadczenia pełnomocnika, uznać należy za pozbawione podstaw. To bowiem w gestii pełnomocnika pozostaje w jaki sposób prowadzi swoją kancelarię oraz w jaki sposób czyni uzgodnienia w zakresie rozliczeń ze swoimi klientami, zwłaszcza biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym - art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Skarżący w skutecznie wniesionym sprzeciwie zakwestionował nieprzyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, że spełnia wszelkie kryteria prawa pomocy, pozostając osobą ubogą. Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 P.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, że przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, o ile nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2004 r. sygn. akt FZ 165/04). W realiach niniejszej sprawy oświadczenie zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Skoro prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05). Z akt wynika, że wydatki rodziny skarżącego przewyższają jej dochody, co budzi wątpliwości Sądu w kwestii wiarygodności oświadczeń wnioskodawcy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprawie reprezentuje go profesjonalny pełnomocnik z wyboru i w świetle doświadczenia życiowego trudno uznać, że wykonuje swą pracę za darmo. Jednocześnie wnioskodawca nie wykazał oświadczeniami rodziny i znajomych, że uzyskuje od nich pomoc finansową. Na wezwanie referendarza nie udzielił również wyczerpujących wyjaśnień. Wszystko to powoduje, że Sąd powziął uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie przepisu art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.