III SA/Kr 1188/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec (spr.) Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Janusz Bociąga Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lipca 2013 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego skargę oddala. Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] 2013 r. ([...]) na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze. zm.), Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r., poz. 3) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. poz. 959), art. 104 kpa Prezydent Miasta odmówił przyznania M. S. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na M. S. od dnia 1 lipca 2013 r. Organ ustalił, że łączny dochód rodziny sprawującej opiekę oraz dochód rodziny osoby nad którą sprawowana jest opieka wyniósł w 2011 r. 9741,28 zł., a w przeliczeniu na osobę 405,89 zł. Tym samym spełniony jest warunek kryterium dochodowego przewidzianego w art. 16 a ust. 2, które wynosi 623,00 zł. M. S. nad którą sprawuje opiekę M. S. legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do pierwszej grupy inwalidów od października 1995 r. Ostatnie zatrudnienie M. S. przypada na okres od 12-12-1989 do 31-01-1993, a stosunek pracy został rozwiązany poprzez wypowiedzenie przez Zakład Pracy na podstawie przepisów ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. Dodał, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie ubiegał się on o dalsze zatrudnienie od lutego 1993 ponieważ jego mama – M. S. wymagała opieki, a w Urzędzie Pracy ww. zarejestrowany był wyłącznie do celów ubezpieczenia zdrowotnego. Wskazał organ, że zgodnie z art. 16 a ust. 1 ww. ustawy wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne będzie więc przysługiwało osobie zarówno faktycznie rezygnującej z pracy, jak również osobie, która nie pracowała, nie podejmuje, nie poszukuje pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje więc osobie, która faktycznie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki. Wedle organu orzekającego skoro pierwsza grupa inwalidztwa M. S. powstała od października 1995 r. a więc w okresie aktywności zawodowej M. S., a stosunek pracy M. S. został rozwiązany w 1993 r. poprzez wypowiedzenie przez zakład pracy, to w świetle art. 16 a ust. 1 M. S. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. S., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniósł również o dopuszczenie dowodu z dokumentacji firmy B, która z przyczyn ekonomicznych wypowiedziała odwołującemu się stosunek pracy, co wedle M. S. winno być traktowane jako rezygnacja z zatrudnienia. Decyzją z dnia 23 lipca 2013 r. ([...]) na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.) Samorządowe Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał organ, że z art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest istnienie ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, a podjęciem się opieki nad osobą niepełnosprawną. Osoby, które nigdzie nie pracowały lub osoby, które pracę utraciły, nie otrzymają specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie to nie jest bowiem przyznane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako "zastępcze" źródło dochodu. Dlatego też, wedle organu odwoławczego słusznie przyjął organ I instancji, że nie można uznać, że M. S. zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Pierwsza grupa inwalidzka M. S. datuje się od października 1995, a w tym czasie M. S. był osobą bezrobotną. Rezygnacja ze statusu osoby bezrobotnej nie jest natomiast tożsama z rezygnacją z zatrudnienia. Na powyższe rozstrzygnięcie M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów art. 7, 104 i 107 kpa poprzez naruszenie słusznego interesu strony poprzez przyjęcie, iż wskazane w odwołaniu przyczyny nie mogą skutkować pozbawieniem zasiłku opiekuńczego wobec obłożnej choroby M. S.; przyjęcie, iż brak podstaw do uznania niezasadności decyzji Prezydenta Miasta; nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu oraz błędne ustalenia w zakresie ustania umowy o pracę. Nadto zarzucił skarżący naruszeni przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i "innych przepisów tego aktu". W odpowiedzi na skrze organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lipca 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania M. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego na M. S. Specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do u.ś.r. przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 r. poz. 1548) zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały sformułowane w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem zasiłek ten przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a ustawy. Bezsporne bowiem jest, że na skarżącym jako synu osoby, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny. Spełnione zostało też kryterium dochodowe, a rodzinny wywiad środowiskowy pozwala na przyjęcie, iż skarżący zamieszkując z matką faktycznie sprawuje nad nią stałą opiekę. Jako przyczynę odmowy przyznania dochodzonego świadczenia organy orzekające w sprawie podały okoliczność, że występujący z wnioskiem nie zrezygnował z zatrudnienia, bowiem jego stosunek pracy został rozwiązany poprzez wypowiedzenie zakładu pracy na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Z takim stanowiskiem organów administracji należy się zgodzić. Istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego, tak zresztą jak i świadczenia pielęgnacyjnego, jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2007 r., I OSK 1411/2006). Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Nie może być ono traktowane jako "zastępcze źródło dochodu". W rozpatrywanej sprawie słusznie wskazały więc organy administracji, że nie można przyjąć, iż skarżący zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. M. S. legitymuje się orzeczeniem o pierwszej grupie inwalidztwa od października 1995 r. Stosunek pracy skarżącego w PH B sp. z o.o. został rozwiązany w 1993 r. Od 4 lutego 1993 r. do 25 lutego 2010 r. M. S. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Utrata statusu osoby bezrobotnej na wniosek skarżącego nastąpiła z dniem 25 lutego 2010 r. Rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia musi być wyłącznie spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować (por. II SA/Go 516/13). Rezygnacja ze statusu osoby bezrobotnej nie jest jednak tożsama z rezygnacją z zatrudnienia. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.