III SA/Kr 1191/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Sylwia Piwowarska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. przy udziale Prokurator Prokuratury Rejonowej D. J. sprawy ze skargi I. W.- C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej I. W.-C. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 82 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami orzekł o skierowaniu I. W. – C. na badania psychologiczne przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Organ podał, że w dniu 17 stycznia 2014 r. do Urzędu Miasta wpłynął wniosek Komendy Miejskiej Policji o skierowanie wyżej wymienionej na badania psychologiczne. W treści tego wniosku wskazano, że I. W. – C. w dniu 11 września 2013 r. jako kierująca pojazdem uczestniczyła w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba doznała obrażeń ciała o których mowa w art. 157 § 1 Kodeksu karnego. W myśl art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowaniem tramwajem na badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierowała pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Starosta po otrzymaniu wniosku organu kontroli ruchu drogowego jest zobligowany wydać decyzję o skierowaniu kierowcy na badania psychologiczne i nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Po rozpatrzeniu zgromadzonego materiału dowodowego organ doszedł do wniosku, że I. W. – C. podlega badaniom psychologicznym przeprowadzanym w trybie art. 82 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami z powodu kierowania pojazdem silnikowym, który uczestniczył w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła I. W. – C., domagając się jej uchylenia i umorzenia postępowania ewentualnie jego zawieszenia do czasu zakończenia toczącego się postępowania karnego. Decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 99 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 82 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami poprzez ich zastosowanie w sytuacji braku spełnienia przesłanek wskazanych w wymienionych przepisach oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 6, art. 7, art. 8 w związku z art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego a w konsekwencji niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, a jednocześnie naruszenia zasady praworządności, prawdy obiektywnej oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli, które stanowią podstawę funkcjonowania organów administracji państwowej. Uzasadniając swoje odwołanie strona podała, że w związku ze zdarzeniem drogowym, które miało miejsce 11 września 2013 r. zostało wszczęte postępowanie karne o czyn z art. 177 § 1 Kodeksu karnego, jednak na skutek opinii biegłego w zakresie techniki samochodowej oraz technicznej i kryminalistycznej rekonstrukcji wypadku postanowieniem z 13 stycznia 2014 r. postępowanie to zostało umorzone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 maja 2014 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowaniem tramwajem na badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierowała pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Ustawa o kierujących pojazdami weszła w życie 19 stycznia 2013 r. Nowo obowiązujące przepisy dokonały rozszerzenia zakresu przyczyn skierowania na badania psychologiczne. Poprzednio obowiązujący przepis art. 124 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym uzależniał skierowanie kierującego pojazdem na badania psychologiczne od uprzedniego skazania go prawomocnym wyrokiem. Obecnie takie wymogu nie zawiera art. 82 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. Dlatego też, organ orzekający w niniejszej sprawie nie miał obowiązku badać okoliczności związanych z charakterem udziału I. W. – C. w zdarzeniu drogowym z dnia 11 września 2013 r. Konieczne informacje potrzebne do wydania w sprawie decyzji administracyjnej zawarte zostały w treści wniosku organu kontroli ruchu drogowego. Za taką interpretacją przemawia art. 99 ustawy o kierujących pojazdami, który nie pozostawia w tym zakresie uznania organowi orzekającemu o skierowaniu na badania psychologiczne. Okoliczności prawno-karne zdarzenia nie mają w tej sprawie istotnego znaczenia. Kwalifikacji wypadku dokonuje organ kontroli ruchu drogowego, kierując wniosek do właściwego starosty, a ten podejmuje decyzję na tej podstawie. Dlatego zarzuty odwołania, są niezasadne. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła I. W. – C., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta i umorzenia postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie podobnie jak w odwołaniu przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 99 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 82 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami poprzez ich zastosowanie w sytuacji braku spełnienia przesłanek wskazanych w wymienionych przepisach oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 6, art. 7, art. 8 w związku z art. 77 i art. 80 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik postępowania, poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego a w konsekwencji niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwej decyzji, a jednocześnie naruszenia zasady praworządności, prawdy obiektywnej oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli, które stanowią podstawę funkcjonowania organów administracji państwowej. Skarżąca w uzasadnieniu wskazała, że postanowieniem z 13 stycznia 2014 r. umorzono postępowanie karne toczące się przeciwko niej. Z jego treści postanowienia z wynika, że materiał dowodowy sprawy nie zawiera przesłanek wskazujących na nieprawidłowe, naruszające zasady bezpieczeństwa i przepisy ruchu drogowego postępowanie kierującej samochodem. Jednoznacznie stwierdzono, że to piesza naruszyła przepisy Prawa o ruchu drogowym. Postanowienie to jest prawomocne od 15 kwietnia 2014r. Zatem w przedmiotowej sprawie nie jest dopuszczalne zastosowanie art. 99 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 82 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, albowiem nie została spełniona podstawowa przesłanka uczestniczenia I. W. – C. w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Zarówno Prezydent Miasta jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze przed wydaniem decyzji nie przeprowadziło żadnego postępowania dowodowego. Organy oparły się wyłącznie na wniosku skierowanym przez Komendę Miejską Policji. Nie ustaliły czy zdarzenie drogowe, które miało miejsce 11 września 2013 r. było wypadkiem drogowym czy jedynie wykroczeniem. Z postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Karny z 15 kwietnia 2014 r., którym utrzymano w mocy postanowienie o umorzeniu dochodzenia wyraźnie wynika, że zdarzenie drogowe w którym uczestniczyła I. W. – C. zostało zakwalifikowane jako wykroczenie drogowe. Podniesione argumenty przemawiają za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U z 2012 r., Nr 270, ze zm., powoływanej dalej jako: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2014 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. orzekającą o skierowaniu I. W. – C. na badania psychologiczne przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. Nr 30, poz. 151 ze zm.). W myśl tego przepisu starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierowała pojazdem, który uczestniczył w wypadku drogowym, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. W niniejszej sprawie w związku ze zdarzeniem drogowym, które miało miejsce w dniu 11 września 2013 r. zostało wszczęte postępowanie karne w sprawie przeciwko I. W. – C. o czyn z art. 177 § 1 Kodeksu karnego. Postępowanie to zostało jednak umorzone postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r. Co więcej postanowienie to jest prawomocne od dnia 15 kwietnia 2014 r., albowiem zostało ono utrzymane w mocy przez Sąd Rejonowy Wydział Karny, sygn. akt [...]. Sąd Rejonowy stwierdził, że to piesza weszła na jezdnię w bezpośredniej bliskości samochodu powodując sytuację nieuchronnego wypadku. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby postępowanie kierującej samochodem - I. W. – C. doprowadziło do spowodowania wypadku. Tym samym uznać należy, że zastosowana przez organy orzekające w sprawie interpretacja art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami jest zbyt szeroki i pociąga za sobą daleko idące konsekwencje. Nie można bowiem uznać, że w każdej sytuacji faktycznej pojęcie osoby kierującej i uczestniczącej w wypadku drogowym będzie oznaczało to samo. W niniejszej sprawie należało zastosować wykładnię dynamiczną wskazanego wyżej pojęcia. Według L. Morawskiego "...wykładnia statyczna to wykładnia, która przypisuje normie jedno stałe i nie ulegające zmianie pod wpływem zewnętrznych czynników znaczenie, zwykle jest to znaczenie językowe, natomiast wykładnia dynamiczna to wykładnia, która polega na dostosowywaniu znaczenia pojęć do zmieniających się sytuacji społecznych, politycznych i ekonomicznych" (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Wyd. II, Toruń 2010, s. 160-161 oraz powołany tam wyrok SN z 16 maja 2001 r., l PKN 389/00, OSNP 2003/5/119). Przywołany autor podkreśla, że sądy preferują styl statyczny wykładni tam gdzie wartością najwyższą jest pewność, przewidywalność i poczucie bezpieczeństwa, natomiast styl dynamiczny tam, gdzie interpretacja musi przystosować prawo do zmieniających się kontekstów społecznych, ekonomicznych czy politycznych. "Generalnie powiedzieć można, że do zasad stosowania wykładni dynamicznej odnoszą się ogólne reguły dotyczące stosowania wykładni funkcjonalnej, a więc że należy zachować szczególną ostrożność w używaniu tej metody wykładni w przypadkach, w których regulacja ma charakter zamknięty, nakłada na obywateli obowiązki lub inne obciążenia lub w których przewidywalność decyzji organów stosujących prawo jest szczególnie chronioną wartością. Prawo karne i podatkowe stanowią klasyczny przykład regulacji tego rodzaju" (L. Morawski, op. cit. s. 161-162). Przy interpretacji aktu normatywnego należy uwzględniać nie tylko moment jego powstania, lecz także moment, w jakim dokonuje się wykładni. Zgodnie z postulatami teorii dynamicznych wykładnia prawa powinna wiązać znaczenie przepisu z wolą aktualnego prawodawcy przy daleko idącym uwzględnianiu zmieniającej się rzeczywistości (wyrok NSA z dnia 1 marca 2000 r., l SA/Wr 2915/98, M. Podat. 2000/11/34). Wraz ze zmieniającymi się stosunkami społecznym następują również zmiany norm prawa, niekiedy zaś dotychczasowym pojęciom nadawane są nowe znaczenia. Z tego powodu nie sposób pomijać zasad wykładni dynamicznej, której celem jest zapewnienie adekwatności prawa i stosunków społecznych, które ulegając ciągłym zmianom winny mieć dostosowanie, w rozumieniu stosowanych przepisów, (tak NSA w wyroku z dnia 9 czerwca 2010 r., II OSK 953/09, LEX nr 597979). Biorąc pod uwagę powyższe w realiach rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że obecnie ustawodawca zmienił brzmienie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o kierujących pojazdami. W aktualnym stanie prawnym obowiązującym od 24 sierpnia 2014 r. (art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. d zmieniony przez art. 1 pkt 49 lit. a ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. (Dz.U.2014.970) zmieniającej ustawę z dniem 24 sierpnia 2014 r.) starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli kierując pojazdem spowodowała wypadek drogowy, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa wart. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Zatem pojęcie uczestniczyła w wypadku drogowym zostało zastąpione sformułowaniem spowodowała wypadek drogowy. Widać, więc, że zmieniono przepis, a w zasadzie uczyniono go problematycznym w zakresie interpretacji. Nie można bowiem uznać, że osoba uczestnicząca w zdarzeniu drogowym jest zawsze osobą winną jego powstania. W przedmiotowej sprawie mamy tego przykład, gdyż wobec I. W. – C. umorzono postępowanie o nieumyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Argument ten bezwzględnie powinien zostać wzięty pod uwagę przez organy orzekające w sprawie. Skoro ustawodawca zmienił brzmienie przepisu we wskazanym wyżej zakresie, to należy wnioskować, że pojęcie uczestnictwa zawsze należało interpretować w sposób wąski. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny wziąć pod uwagę wytyczne wynikające z niniejszego wyroku i fakt, że intencją ustawodawcy było zawężenie kręgu osób, które muszą zostać poddane kontrolnym badaniom psychologicznym. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. W przedmiocie wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. jak w punkcie drugim wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.