III SA/Kr 1199/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 30 września 2009r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc lipiec 2003r. p o s t a n a w i a : przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 22 grudnia 2009r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek skarżącego J. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Opisując swoją sytuację rodzinną i majątkową skarżący wyjaśnił, iż pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa, gdyż nie mieszkają razem, a ponadto pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 15 arów zabudowanej domem o powierzchni 400 m². Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swoje dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej oszacował na 0 zł. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, że opisana wyżej, nieruchomość położona w C.-D. jest przedmiotem egzekucji komorniczej, a ponadto ciąży na niej szereg hipotek. W sumie wartość zadłużenia wynikająca ze wszystkich zajęć przekracza jej wartość szacowaną na ok. 800.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że w roku podatkowym 2008 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał tylko nieco ponad 770,73 zł dochodu, a w 2009r. z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej nie osiągnął już żadnych dochodów. Na potwierdzenie tego skarżący do wniosku dołączył kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do września 2009r. oraz kopię zeznania PIT-36L za 2008r. Z przedstawionych kopii dokumentów źródłowych wynika, że w 2009r. do miesiąca września skarżący nie dokonał transakcji podlegających opodatkowaniu. Natomiast w roku poprzednim, tj. 2008 przy przychodzie 4.430.419,90 zł i kosztach jego uzyskania sięgających 4.429.649,17 zł odnotował 770,73 zł dochodu. Stwierdził również, że jednocześnie złożył sześć skarg, w których łączna wartość wpisów sądowych przekracza 90.000 zł i uiszczenie takiej kwoty przekracza jego realne możliwości finansowe. Wyjaśnił także, że pozostaje w stosunku prawnym w sumie z trzema adwokatami, reprezentującymi go w różnych sprawach toczących się przed sądami powszechnymi. W związku z tym ponosi wynikające z tego koszty zastępstwa procesowego. Czwarty adwokat reprezentuje go w postępowaniach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie (w tym i w niniejszej sprawie), jednakże, jak zaznaczył skarżący, jego wynagrodzenie ma charakter symboliczny w stosunku do stopnia skomplikowania przedmiotu sprawy. Wskazując na te wszystkie okoliczności skarżący stwierdził, że ponieważ nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi ani w tej ani w innych sprawach, odrzucenie skargi ograniczy istotnie jego konstytucyjne prawo do sądu. Wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu swego bratanka, któremu oddał do używania swój dom w C. – D. w zamian za utrzymanie, tj. jedzenie i opłacenie rachunków. Sam zajmuje jeden pokój z używalnością kuchni i łazienki. Co się tyczy lokalu przy ul. A w K., to skarżący wyjaśnił, iż był jego najemcą do lipca 2008r., ale tam nie mieszkał i nie prowadził działalności gospodarczej. Środki na opłacenie pełnomocnika skarżący pozyskał ze sprzedaży na giełdzie w K. sprzętu sportowego w sumie za 9.500 zł oraz złotego zegarka [...] za 20.000 zł. Transakcji tych nie jest jednak w stanie udokumentować. Skarżący wskazał również, że ponieważ nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa i pozostaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest w stanie przekazać informacji na temat źródeł i wysokości dochodów małżonki, jej majątku nieruchomego, oszczędności i cennych ruchomości. Oświadczył także, że prawdopodobnie posiada rachunki w pięciu bankach, ale z nich nie korzysta. Poza tym są one przedmiotem egzekucji administracyjnej i sądowej. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2010r., sygn. akt III SA/Kr 1199/09 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych ponieważ skarżący nie przedstawił w sposób przekonywujący swojej sytuacji życiowej. Referendarz stwierdził, że wykazywane przez skarżącego w deklaracji podatkowej z 2008r. koszty uzyskania przychodu, są wyliczane w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu do jakiego instytucja została powołana i w związku z tym nie znajdują prostego przełożenia na rzeczywistą sytuacją majątkową strony. Wątpliwości referendarza wzbudziło też oświadczenie skarżącego, że środki sięgające 30.000 zł na opłacenie swego adwokata pozyskał ze sprzedaży wartościowych przedmiotów na giełdzie w K. Zdaniem referendarza, choć sytuacji takiej nie można wykluczyć, to jednak sprzedaż złotego zegarka [...] za 20.000 zł w podawany sposób kłóci się nieco z zasadami doświadczenia życiowego. Ponadto skarżący nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Referendarz podniósł także, iż skarżący nie podał informacji dotyczących stanu majątkowego jego żony, które pozwoliłyby ustalić, czy małżonka będzie w stanie okazać skarżącemu pomoc biorąc pod uwagę i wysokość tego jednostkowego wpisu i sumę wpisów we wszystkich sześciu sprawach, które skarżący inicjuje przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Referendarz stwierdził bowiem, że nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniósł, w imieniu skarżącego jego pełnomocnik. Za nieprawidłową pełnomocnik skarżącego uznał ocenę referendarza, iż poniesione przez skarżącego koszty uzyskania przychodu nie wpływają bezpośrednio na jego sytuację materialną, ponieważ koszty uzyskania przychodu z działalności gospodarczej są elementem decydującym o dochodach, a więc mają wpływ na sytuację majątkową skarżącego. Nie sposób bowiem przedstawić sytuacji majątkowej skarżącego wynikającej z prowadzonej działalności gospodarczej nie posługując się takimi wartościami jak przychód i koszty uzyskania przychodu. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, iż dochód nie jest kwotą, która pozostaje przedsiębiorcy do dyspozycji. Tę bowiem wartość należy dodatkowo pomniejszyć o odliczenia od dochodu, odliczenia od podatku i sam podatek. Abstrahując od powyższych wniosków, pełnomocnik skarżącego zauważył, iż koszty uzyskania przychodu, o których mowa w zaskarżonym postanowieniu dotyczą 2008r., natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został w grudniu 2009r., a więc w roku, w którym skarżący nie osiągnął żadnych dochodów, ani też nie poniósł kosztów. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, nie sposób przyjąć, iż kłóci się z zasadami doświadczenia życiowego sprzedaż własnego (osobistego) majątku na giełdzie sportowej. Wywiódł on przy tym, iż skoro jako wiarygodne przyjęto wyjaśnienia skarżącego w przedmiocie sprzedaży sprzętu sportowego na giełdzie, to również za takie winno zostać uznane wyjaśnienia w kwestii sprzedaży na tejże giełdzie innych rzeczy osobistych skarżącego. Wobec powyższego nie sposób uznać za niewiarygodne oświadczenie skarżącego, iż zbył on zegarek o dużej wartości właśnie na giełdzie sportowej, albowiem sprzedawał tam równocześnie sprzęt sportowy. W kwestii twierdzenia referendarza sądowego, iż skarżący nie wykonał wezwania i nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, pełnomocnik skarżącego zauważył, iż w wezwaniu z dnia 12 stycznia 2010r. nie było mowy o przedstawieniu wyciągów z rachunków bankowych, lecz o przedstawieniu rachunków bankowych. Dalej, pełnomocnik skarżącego zauważył, iż w zaskarżonym postanowieniu bezzasadnie powołano okoliczność, iż przedmiotem badania Sądu jest poznanie czy w tym konkretnym przypadku, żona strony będzie w stanie okazać skarżącemu pomoc biorąc pod uwagę również wysokość jednostkowego wpisu sądowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, przedmiotem rozpoznania winno być raczej badanie, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w związku z wniesieniem wszystkich skarg, nie zaś związane z jedną skargą. Odnosząc się z kolei do zarzutu, że skarżący nie przedstawił sytuacji majątkowej małżonki, jego pełnomocnik oświadczył, iż skarżący nie zna sytuacji majątkowej żony, nie posiada także żadnej wiedzy o jej dochodach. Skarżący nie mieszka bowiem z małżonką i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, pozostając w ustroju rozdzielności majątkowej. Ponadto w dniu 19 lutego 2010r., żona skarżącego – M. B. wniosła do Sądu Okręgowego wniosek o orzeczenie separacji z powodu zupełnego rozkładu pożycia. W tym kontekście skarżący nie jest w stanie przedstawić Sądowi dowodów, na podstawie którym można by ustalić stan majątkowy jego żony. Jednakże, zdaniem pełnomocnika skarżącego, nie powinno to mieć decydującego, negatywnego dla strony wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, albowiem żona skarżącego i tak nie posiada majątku ani też nie osiąga dochodów, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny, mogłyby być źródłem finansowania przedmiotowych kosztów sądowych, które łącznie wynoszą ponad 90.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Wiąże się ona ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245 § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego." "Art. 246 § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Analiza sytuacji materialnej skarżącego wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżący nie uzyskuje bowiem żadnego dochodu. Pozostaje na utrzymaniu swojego bratanka, któremu oddał w użytkowanie swoją nieruchomość w zamian za jedzenie i opłacanie rachunków. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów wartościowych. Jego jedyny majątek stanowi nieruchomość, która jest jednak obciążona sześcioma hipotekami, a wartość zadłużenia przekracza wartość nieruchomości. Taki stan prawny przedmiotowej nieruchomości utrudnia jej sprzedaż, a poza tym spowodowałoby to, że skarżący stałby się osobą bezdomną. Tym samym należy uznać, że skarżący nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, gdyż nie posiada wystarczających do tego środków pieniężnych, ani przedmiotów majątkowych, które mógłby spieniężyć. Sąd wziął również pod uwagę fakt, że niniejsza sprawa jest jedną z sześciu jakie toczą się przed tut. Sądem ze skarg J. B. Łączna suma kosztów sądowych w tych sprawach przekracza 90.000 zł. Jak już wyżej Sąd wskazał skarżący nie jest nawet w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a co dopiero we wszystkich sześciu. Tym samym zasadne jest zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych z uwagi na ich znaczną wielkość. Odmowa zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych w sytuacji, gdy nie jest on w stanie ich uiścić oznaczałoby pozbawienie go prawa do sądu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż skarżący spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych i w związku z tym w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz treść art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.