III SA/Kr 1202/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie : SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) AWSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia 19 lipca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2021 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy o odmowie przyznania M. Ł. zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę rachunku za energię elektryczną za miesiąc kwiecień 2021 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 7, art. 8 ust. 1 i art. 39, art. 41, art. 106, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: "u.p.s.") oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2021 r. M. Ł. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie przedmiotowego zasiłku. W dniu 9 kwietnia 2021 r. zostało wysłane do wnioskodawcy wezwanie z terminem wywiadu środowiskowego ustalonym na dzień 20 kwietnia 2021 r. Podczas wizyty nikogo nie zastano w domu, podobnie w dniu 30 kwietnia 2021 r. (kolejne wezwanie z dnia 21 kwietnia 2021 r.). Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę rachunku za energię elektryczną za miesiąc kwiecień 2021 r. W uzasadnieniu organ podkreślił, że stosownie do art. 107 ust 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizację stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ podniósł, że skarżący od roku 2017 funkcjonuje bez świadczeń z pomocy społecznej, mimo iż regularnie składa wnioski o jej udzielenie. Przeprowadzenie dowodu w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego było w tej sprawie zasadne. Odwołanie od tej decyzji złożył M. Ł. Decyzją z dnia 19 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy. Organ wskazał, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizację stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił w uzasadnieniu, że wywiad środowiskowy jest szczególnym i podstawowym dowodem w sprawie świadczeń pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było w rozpatrywanej sprawie niemożliwe, ponieważ brak było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem ul. S w W, bowiem wnioskodawca dwukrotnie był nieobecny w wyznaczonych terminach przeprowadzenia wywiadu. Ponadto organ I instancji pouczył stronę, że niezłożenie wyjaśnień równoznaczne będzie z uchyleniem się przez stronę od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i jako takie wypełniać będzie dyspozycję art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając zatem na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, jak również obowiązujące przepisy prawne poparte ugruntowaną linią orzeczniczą, SKO stwierdziło istnienie podstaw do wydania decyzji odmownej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił wydanie decyzji pozaprawnych, obarczonych licznymi wadami prawnymi. Skarżący wyraził stanowczy sprzeciw na pobyt urzędnika w jego mieszkaniu i wskazał na potrzebę udania się po dane do urzędu skarbowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W sprawie bezspornym jest, że skarżący w dniu 2 kwietnia 2021 r. wniósł o udzielenie pomocy społecznej. Pismem z dnia 9 kwietnia 2021 r., odebranym w dniu 20 kwietnia 2021 r., skarżący został poinformowany o terminie wywiadu środowiskowego ustalonym na dzień 20 kwietnia 2021 r. Podczas wizyty nikogo nie zastano w domu, podobnie w dniu 30 kwietnia 2021 r. (kolejne wezwanie z dnia 21 kwietnia 2021 r.). W ww. wezwaniach organ administracyjny zawarł informację, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Art. 106 ust. 4 u.p.s. stanowi, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Jak stanowi art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W świetle powyższej regulacji nie budzi wątpliwości fakt, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jakie miało miejsce w niniejszej sprawie, stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, a podstawowym dowodem pozwalającym na to, jest obligatoryjny dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu skutkować musi odmową przyznania świadczenia (por. wyrok z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Ke 897/19, CBOSA). Podkreślić należy, że pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej (osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej), a jednoznaczna odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obliguje organ do odmownego załatwienia wniosku, zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. (wyrok NSA z 29.05.2020 r., I OSK 1966/19, CBOSA). Podkreślić należy, że organ administracyjny zwracając się z prośbą do Komendanta Policji o udzielenie wsparcia w formie asysty funkcjonariuszy Policji podczas wywiadu środowiskowego wskazał, że: "M. Ł. w piśmie skierowanym do tut. Ośrodka poinformował o możliwościach cyt. ."zamontowania odpowiednich urządzeń odstarszająco-alarmująco-paraliżujących..., w tym groźnych psów" wobec pracowników socjalnych podejmujących czynności służbowe w miejscu jego zamieszkania. Ponadto należy zaznaczyć, iż dnia 23.08.2019r., pracownicy socjalni podczas wizyty w miejscu zamieszkania Ww. zostali oblani substancją nieznanego pochodzenia (pismo z dnia 15 kwietnia 2021 r. k. 11 a.a.). W ocenie Sądu nieprzeprowadzenie wywiadu z powodu okoliczności leżących po stronie wnioskodawcy, musi być zakwalifikowane jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Skoro skarżący swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jego zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, albowiem brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy (wyrok NSA z 24 kwietnia 2020 r., I OSK 2886/19, CBOSA). Zasadnie zatem organy administracyjne I i II instancji przyjęły, że uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, skutkuje odmową przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.