III SA/Kr 1205/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie : WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Ma. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 czerwca 2021 r. znak [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Wojewoda, decyzją z dnia [...] 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust 2b, ust. 5, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Wójta Gminy nr [...] z dnia 5 października 2011 r., w kwocie 7 170,00 zł za okres od 01.01.2012 r. do 31.10.2012 r. w określony sposób (pkt 1) i ustalił zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazanych w pkt 1 za okres od 01.01.2012 r. do 31.10.2012 r.: zwrotu należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie należy dokonać poprzez wpłatę na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o numerze (...) po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w związku z uchyleniem przez Wójta Gminy decyzji nr [...] z dnia [...] 2011 r., którą przyznano M. J. prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z wniosku z dnia 9 września 2011 r. na dzieci: N., R. i A. J. organ właściwy przekazał akta sprawy do organu właściwego do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2020 r. odmówiono M. J. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od 01.01.2012 r. do 31.10.2012 r. na dzieci: N., R. i A. J. Jednocześnie w toku czynności wyjaśniających ustalono, że świadczenie, do którego ww. decyzją odmówiono prawa, zostało wcześniej stronie wypłacone w oparciu o decyzję Wójta Gminy nr [...] z dnia [...] 2011 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego za okres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, na podstawie art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: N., R. i A. J. w okresie od 01.01.2012 r. do 31.10.2012 r. Przytoczywszy art. 30 ust. 2 pkt 3 i art. 30 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji wskazał, że świadczenia rodzinne pobrane przez M. J. w okresie od 01.01.2012 r. do 31.10.2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 11 czerwca 2021 r., znak [....], działając na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania M. J. od decyzji Wojewody z dnia [...] 2021r. nr [...] orzekającej o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, przyznanych decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2011 r. nr [...] na kwotę 7.170,00 zł za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 października 2012 r. oraz o zobowiązaniu M. J. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. M. J. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 32 Konstytucji zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania co nie miało miejsca w niniejszej sprawie gdyż konsekwencje błędnego działania organu scedowane zostały na skarżącą, 2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że świadczenie rodzinne zostało wypłacone w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 października 2012 r. w sposób nienależny i jednocześnie zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w kwocie 7.170,00 zł wraz z odsetkami liczonymi od wypłacanych tytułem świadczeń kwot od następujących po sobie miesiącach, począwszy od lutego 2012 r. do dnia zapłaty podczas, gdy w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego świadczenia za nienależnie pobrane, 3) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niezebranie w sposób wystarczający materiału dowodowego, brak rozważenia przez organ I i II instancji wszystkich istotnych i zgłaszanych przez odwołującą kwestii, błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] 2021 r.; b) art. 8 k.p.a., poprzez nie przyczynienie się przez organ I i II instancji do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, c) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia ponad wszelką wątpliwość, że wypłacone w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 października 2012 r. faktycznie jest nienależne podczas gdy kwoty wypłacane przez MOPS potrącane były przez pracodawcę członka rodziny M. J., który w tym czasie świadczył pracę poza granicami Polski, co skutkuje tym, że świadczenie to było przyznane należnie i zgodnie z obowiązującym prawem a ponadto nie można uznać osoby, która spełniła wszystkie obowiązki jakie nakładał na nią ustawodawca o to, że ponosi ona jakąkolwiek winę w sytuacji, gdy to wyłącznie błąd organu administracyjnego, tj. Wójta Gminy, który wydał w 2011 r. decyzję winny jest całemu zdarzeniu co skutkuje tym, że nie można zażądać zwrotu wypłaconych około 10 lat na małoletnie dzieci kwot tytułem zasiłku rodzinnego; d) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie zebranie w sposób wystarczający materiału dowodowego, brak rozważenia przez organ I instancji wszystkich istotnych i zgłaszanych przez odwołującego kwestii, błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co organ I instancji orzekł o odmowie M. J. prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 01.01.2012r. do 31.10.2012r. na dzieci: N. J., R. J. i A. J. wraz z dodatkami z tytułu wychowania dziecka w wielodzietnej rodzinie na A. J.; e) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w materiale dowodowym sprawy zalegają dokumenty, na podstawie których można ustalić wysokość osiąganych przez członka rodziny – M. J. wysokość dochodów w okresie od 01.01.2012 r. do 31.10.2012 r., które przecież były podstawą wydania przez Wójta Gminy w dniu 12 stycznia 2011 r. nr [...]; f) art. 8 k.p.a., poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa i uznanie bez żadnego uzasadnienia dlaczego i na jakiej podstawie organ uznał, że odwołująca nie wykazała wysokości osiąganych przez członka rodziny dochodów a także, że pobrane świadczenie jest nienależne co było konsekwencją wydania zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdzie wniosek skarżącej rozpoznawany był przez organ administracyjny, który wydał w sprawie prawomocną decyzję a także, że podstawą jej uchylenia było uznanie niewłaściwości organu a nie zmiana stanu faktycznego sprawy i co istotne skarżąca do czasu otrzymania zaskarżonej decyzji była przekonana, że świadczenie jest należne; g) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie żadnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia, że dochód członka rodziny został wykazany, gdyż skarżąca przedkładała wszelką wymaganą przez organ administracyjny dokumentację w tym zaświadczenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w roku podatkowym 2011 a także otrzymanych z Funduszu Rodzinnego w Saksonii zaświadczeń o wysokości dokonanych potrąceń wobec faktu otrzymywania zasiłku rodzinnego na terenie Polski, co skutkowało błędnym wydaniem bez żadnych podstaw prawnych, decyzji odmawiającej prawa do zasiłku rodzinnego dla małoletnich dzieci i innych świadczeń rodzinnych wymienionych w zaskarżonej decyzji i kolejno decyzji o zwrocie kwoty 7.170,00 zł wraz z odsetkami; h) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wyczerpujące zebranie, rozpatrzenie i ocenę całego materiału dowodowego w szczególności faktu, że zmiana decyzji nastąpiła nie na skutek zmiany sytuacji majątkowej odwołującej i jej rodziny a wyłącznie w wyniku wydania decyzji przez niewłaściwy organ i odwołująca w żadnym zakresie nie przyczyniła się do tego; i) art. 8 k.p.a. przez niedokonanie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, nie wyjaśnienie w sposób nie budzący wątpliwości, dlaczego organ administracyjny w swej decyzji z roku 2012 uznał, że świadczenie jest należne a także na jakiej podstawie po upływie około 10-ciu lat organ rozpoznający przedmiotową sprawę uznał, że świadczenie zostało nienależnie pobrane przy jednoczesnym nieuwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu obywateli; j) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt lakonicznych i ogólnikowych stwierdzeń, całkowite pominięcie przepisów jakie były podstawą do złożenia odwołania, nie wyjaśnienie dlaczego i co było powodem nie uznania ich przez organ II instancji, co de facto uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i co istotne nie pozwala zrozumieć podjętej decyzji. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy ustosunkował się także do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do stwierdzania jej nieważności, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów właściwości. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody, na podstawie art. 17 pkt 2 k.p.a., jest właściwy w sprawie minister. Wprawdzie art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428 ze zm., dalej "ustawa zmieniająca") stanowi, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze – ale przedmiotowa sprawa nie jest objęta hipotezą tego przepisu (a zatem ma tu zastosowanie reguła ogólna wynikająca z art. 17 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a.). Przedmiotowa sprawa nie dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych – nie jest sprawą "z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych". "Postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot (...) jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej" (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 115/20, CBOSA; por. też postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2020 r., I OW 25/20, COBSA; postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 120/20, CBOSA). Jak wyjaśnił na tle podobnej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (wyrok z dnia 10 sierpnia 2021 r., II SA/Rz 840/21, CBOSA): "Kolegium powinno zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Należy także zauważyć, że skoro organ II instancji już na etapie otrzymania odwołania, powinien był dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. (...), to wniesienie odwołania do organu niewłaściwego, nie może powodować dla skarżącej negatywnych konsekwencji, zwłaszcza z uwagi na błędne pouczenie. Oznacza to, że Kolegium jako organ niewłaściwy w niniejszej sprawie powinno przekazać odwołanie skarżącej organowi właściwemu – Ministrowi Rodziny i Polityki Społecznej". Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.), toteż Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.