III SA/Kr 1207/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. Z-K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 czerwca 2021 r., znak [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 czerwca 2021 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] 2021 r., znak [...] orzekającej o: ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Prezydenta Miasta, znak [...] z dnia [...] 2011 r. w kwocie 4267 złotych za okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. (punkt 1) oraz ustaleniu zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazanych w punkcie 1 za okres od 1.11.2011 r. do 31.10.2012 r. w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 23 a, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] 2011 r. Prezydent Miasta przyznał B. Z. – K. następujące świadczenia: 1. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat przyznany na K. Z. w kwocie 91 zł miesięcznie w okresie od 1.11.2011 do 31.10.2012 r., 2. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku od 5 -18 lat przyznany na O. K. w kwocie 91 zł miesięcznie w okresie od 1.11.2011 do 31.10.2012 r., 3. zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat przyznany na A. K. w kwocie 68 zł miesięcznie w okresie od 1.11.2011 do 31.10.2012 r., 4. zasiłek na dziecko w wieku 5-18 lat przyznany na A. K. w kwocie 91 zł miesięcznie w okresie od 1.11.2011 do 31.10.2012 r., 5. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznany na K. Z. w kwocie 100 zł jednorazowo, 6. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznany na O. K. w kwocie 100 zł jednorazowo, 7. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania się w rodzinie wielodzietnej przyznany na A. K. w kwocie 80 zł na okres od 1.11.20111 do 31.10.2012 r. Z pisma z dnia 16 lipca 2015 r. Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej wynika, że w sprawie wniosku skarżącej z dnia 8 września 2011 r. o ustalenie prawa zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2011/2012 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. Decyzją z dnia [...] 2015 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji wydanej przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r., zna, [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Organ ustalił, że J. K., mąż skarżącej, od 19.09.2011 r. do co najmniej 4.03.2013 r. był zatrudniony na terenie Niemiec, a zatem do wydania decyzji o zasiłkach rodzinnych właściwy był Marszałek Województwa. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wojewoda orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczeń w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. w formie: 1. zasiłku rodzinnego na dziecko wnioskowanego na O. K., 2. zasiłku rodzinnego na dziecko wnioskowanego na A. K., 3. zasiłku rodzinnego na dziecko wnioskowanego na K. Z., 4. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanego na O. K., 5. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanego na K. Z., 6. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania się w rodzinie wielodzietnej wnioskowanego na A. K. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w okresie objętym rozstrzygnięciem zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia, a ustawodawstwo polskie ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa. W sprawie ustalono, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekroczył ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 5 u.ś.r., a zatem brak było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanych zasiłków. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wojewoda orzekł o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Prezydenta Miasta, znak [...] z dnia [...] 2011 r. w kwocie 4267,00 zł za okres od dnia 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. w następujący sposób: zasiłek rodzinny wraz z dodatkami za miesiące: listopad 2011 (w kwocie 330 zł); grudzień 2011(w kwocie 330 zł); styczeń 2012 r. (w kwocie 330 zł); luty 2012 (w kwocie 353 zł); marzec 2012 (w kwocie 353 zł); kwiecień 2012 (w kwocie 353 zł); maj 2012 (w kwocie 353 zł); czerwiec 2012 (w kwocie 353 zł); lipiec 2012 (w kwocie 353 zł); sierpień 2012 (w kwocie 353 zł); wrzesień 2012 (w kwocie 453 zł); październik 2012 (w kwocie 353 zł) (punkt 1) oraz ustalił zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazanych w punkcie 1 za okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. poprzez wskazanie, że zwrotu należy dokonać na rachunek bankowy MOPS w terminie 14 dnia od uprawomocnienia się decyzji (punkt 2). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie przyznane decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r., uchyloną następnie za okres objęty koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, zostało skarżącej wypłacone. W ocenie organu świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. W odwołaniu od decyzji skarżąca wskazała, że jej odwołanie dotyczy naliczonych odsetek w wysokości 3327,68 zł. Skarżąca podniosła, że zgadza się z decyzją o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, zadeklarowała wolę zwrócenia wskazanej w decyzji kwoty, jednakże podniosła, iż naliczenie odsetek przez prawie dziesięć lat budzi jej jawny sprzeciw. Skarżąca podniosła, że deklarowała chęć dobrowolnego zwrotu pobranych świadczeń, ale została pouczona o potrzebie poczekania na wydanie decyzji. Zwróciła również uwagę na trudną sytuację życiową. Decyzją z dnia 29 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 8 u.ś.r. od kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca może wystąpić do organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń o umorzenie kwoty świadczeń z odsetkami w całości lub w części. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że jej skarga dotyczy kwoty odsetek, do których zwrotu została zobowiązana zaskarżoną decyzją. Skarżąca zgodziła się z ustaleniami organów, że pobierała zasiłek, który jej nie przysługiwał, a całą pobraną kwotę skarżąca zwróciła w maju 2021 r. Skarżąca wniosła o umorzenie odsetek w całości lub w części. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, a zatem zachodziły podstawy do stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody, na podstawie art. 17 pkt 2 k.p.a., jest właściwy w sprawie minister. Równocześnie wskazać należy, że art. 23 ust. 2 ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428 ze zm., dalej "ustawa zmieniająca") stanowi, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze. Kwestia organu właściwego do rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia doprowadziła do negatywnych sporów o właściwość, które rozstrzygał Naczelny Sąd Administracyjny. NSA zasadnie przyjął, że sprawa o zwrot nienależnie pobranych świadczeń nie dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem nie jest sprawą z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 23 ust. 2 ustawy zmieniającej. "Postępowanie dotyczące uznania a nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot (...) jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej" (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 115/20, CBOSA; por. też postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2020 r., I OW 25/20, COBSA; postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 120/20, CBOSA). W związku z faktem, że do rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody organem właściwym jest Minister właściwy do spraw rodziny i polityki społecznej, Kolegium powinno zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Należy także zauważyć, że skoro organ II instancji już na etapie otrzymania odwołania, powinien był dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. (...), to wniesienie odwołania do organu niewłaściwego, nie może powodować dla skarżącej negatywnych konsekwencji, zwłaszcza z uwagi na błędne pouczenie. Oznacza to, że Kolegium jako organ niewłaściwy w niniejszej sprawie powinno przekazać odwołanie skarżącej organowi właściwemu – Ministrowi Rodziny i Polityki Społecznej (tak słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 sierpnia 2021 r., II SA/Rz 840/21, CBOSA). Wskazać należy, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Wydanie zatem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, czyli przez organ niewłaściwy, obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.