III SA/Kr 1209/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z upoważnienia Starosty wydał decyzję dnia [...] 2016 r. nr [...], w której orzekł o zmianie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] w zakresie punktu 5, która została zmieniona decyzja z dnia [...] 2016 r. nr [...] w części dotyczącej wysokości opłaty K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo – wychowawczej, w ten sposób, że: 1. za okres od 01.02.2016 r. do 16.02.2016 r. opłata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 96,34zł i należy ją uiścić do 15.08.2016 r., 2. za okres od 17.02.2016 r. do 29.02.2016 r. opłata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 154,14zł i należy ją uiścić do 15.08.2016 r.., 3. za okres od 01.03.2016 r. do 31.03.2016 r. opłata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 264,37zł i należy ją uiścić do 15.09.2016 r., 4. za okres od 01.04.2016 r. do 30.03.2017 r. opłata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 290,00zł miesięcznie, płatna do 15-go dnia każdego następnego miesiąca, począwszy od października 2016 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dnia [...] 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] ustaliło opłatę K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej w wysokości: - 24,03zł za okres od 28.05.15 r. - 31.05.15 r., - 186,26zł za okres od 01.06.2015 r. - 30.06.2015 r., - 186,26zł za okres od 01.07.2015 r. - 31.07.2015 r., - 126,18zł za okres od 01.08.2015 r. - 31.08.2015 r., - 186,26zł miesięcznie w okresie od 01.09.2015 r. do 30.04.2017 r. W związku z przebywaniem D. S. pod opieką matki oraz zmianą sytuacji rodzinnej i finansowej K. S., organ decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] zmienił ww. decyzję SKO w zakresie pkt 5 dotyczącego wysokości opłaty skarżącej w ten sposób, że ustalił opłatę w wysokości: - 167,63 zł za okres od 01.09.2015 r. - 30.09.2015 r., - 168,23 zł za okres od 01.10.2015 r. - 31.10.2015 r., - 173,84 zł za okres od 01.11.2015 r. - 30.11.2015 r., - 120,17 zł za okres od 01.12.2015 r. - 31.12.2015 r., - 84,12 zł za okres od 01.01.2016 r. - 31.01.2016 r., - 102,76 zł za okres od 01.02.2016 r. - 16.02.2016 r., - 166,99 zł za okres od 17.02.2016 r. – 29.02.2016 r., - 372,52zł miesięcznie w okresie od 01.03.2016 r. - 30.04.2017 r. W związku z ogłoszeniem dnia 14 marca 2016 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo - wychowawczych typu socjalizacyjnego na terenie Powiatu w roku 2016 r. oraz uzyskaniem informacji od placówki opiekuńczo – wychowawczej o przebywaniu D. S. u matki w miesiącu lutym 2016 r. organ wszczął z urzędu dnia 29 marca 2016 r. postępowanie w sprawie zmiany wysokości opłaty K. S. za pobyt syna w placówce opiekuńczo - wychowawczej, ustalonej ww. decyzjami. W trakcie postępowania dowodowego skarżąca potwierdziła, że otrzymuje taki sam dochód z tytułu umowy o pracę wynoszący 403,83 zł, co ustalony w trakcie postępowań poprzedzających wydanie wcześniejszych decyzji. Ponadto skarżąca przyznała, że w dalszym ciągu jest właścicielem gospodarstwa rolnego. W oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej organ wyliczył dochód otrzymywany z gospodarstwa rolnego wbrew twierdzeniom skarżącej, że posiadane przez nią gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów. Organ poparł swoje stanowisko orzeczeniem WSA w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 350/13, według którego przeliczenia dokonuje się, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Organ określił dochody przynoszone przez gospodarstwo w wysokości 1.523,52 zł Ponadto w toku poprzednich postępowań ustalono, że skarżąca jest współwłaścicielką 1/3 nieruchomości mieszącej się na terenie gminy G wraz ze swoim mężem, K. S. Obliczając dochód z powyższej nieruchomości organ powołał się na decyzję SKO z dnia [...] 2015 r. nr [...] według której dochód z ww. gospodarstwa winien być podzielony na dwie równe części pomiędzy małżonków, tj. 115,65 zł Po zsumowaniu powyższych kwot organ doszedł do wniosku, że miesięczny dochód K. S. wynosi 2.043,00 zł i mieści się pomiędzy 300% a 350% kryterium dochodowego, co kwalifikuje K. S. do przedmiotowej opłaty w wysokości 10% średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce. Organ wskazał, że skarżąca nie kwalifikuje się do pełnego odstąpienia od ustalenia opłaty przez starostę. Ponadto organ stwierdził, że w okresie od dnia 17 lutego 2016 r. do dnia 29 lutego 2016 r. D. S. był urlopowany z placówki pod opiekę matki przez 1 dobę, wobec czego opłatę za powyższy okres, ustaloną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] 2015r., zmienioną decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] należy pomniejszyć o 1 dobę i ustalić w kwocie 154,14zł Dodatkowo organ uznał, że w marcu 2016r. D. S. był urlopowany z placówki pod opiekę matki przez 9 dób, wobec czego opłatę za powyższy miesiąc ustaloną ww. decyzjami należy pomniejszyć o 9 dób i ustalić w kwocie 264,37zł. K. S. w dniu 27 kwietnia 2016 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o całkowite umorzenie wyliczonej przez organ I instancji opłaty wraz z odsetkami. Skarżąca poinformowała, że jej małżonek bez jej wiedzy wydzierżawił grunty, na podstawie których organ I instancji wyliczył miesięczny dochód skarżącej. Skarżąca wraz z dziećmi została pozbawiona możliwości mieszkania w rodzinnym domu, co pogłębiło jej trudną sytuację życiową. Swój miesięczny dochód skarżąca określiła jako 403,83 zł. Decyzją z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o zmianie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] w zakresie pkt 5, która została zmieniona decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] w części dotyczącej wysokości opłaty K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej, w ten sposób, że: 1. za okres od 01.02.2016 r. do 16.02.2016 r. opłata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo — wychowawczej wynosi 96,34 zł i należy ją uiścić do 15.08.2016 r. 2. za okres od 17.02.2016 r. do 29.02.2016 r. opłata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 154,14 zł i należy ją uiścić do 15.08.2016 r. 3. za okres od 01.03.2016 r. do 31.03.2016 r. oplata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 264,37 zł i należy ją uiścić do 15.09.2016 r. 4. za okres od 01.04.2016 r. do 30.03.2017 r. opłata K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 290,00 zł miesięcznie, płatana do 15-go każdego następnego miesiąca, począwszy od października 2016 r.; a w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ ustalił, że K. S. została prawidłowo powiadomiona o wszczęciu postępowania, jak i o możliwości zapoznania się z aktami, prawem do wniesienia wniosków, zastrzeżeń oraz wyjaśnień. Skarżąca stawiła się w siedzibie organu I instancji, gdzie wypełniła kwestionariusz dotyczący osób zobowiązanych do opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i wskazała, że nie różni się on od dochodu osiąganego w styczniu 2015 r. i grudniu 2016 r. Dochód za luty i marzec 2016 r. został ustalony na poziomie 2043,00 zł. Skarżąca nie zgodziła się ze sposobem, w jaki organ I instancji wyliczył dochód na podstawie posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego, gdyż jej zdaniem gospodarstwo to nie przynosi jej żadnego dochodu. Zdaniem Kolegium dochód ten został obliczony poprawie i podzielił w tej kwestii stanowisko organu I instancji, powołując się na ustawę o pomocy społecznej. Organ wskazał, że wobec posiadaczy gospodarstw rolnych ustanowiono fikcję prawną, iż z posiadanego gruntu uzyskuje się dochód w wysokości 288,00 zł z 1 ha przeliczeniowego. Powołał się na wyrok WSA w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 350/13, według którego przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. W związku z tym organ wyliczył dochód osiągany z posiadanego przez skarżącą gospodarstwa w wysokości 1.523,52 zł. Podobnie jak organ I instancji, SKO zwróciło uwagę, że skarżąca jest współwłaścicielką 1/3 nieruchomości mieszącej się na terenie gminy G wraz ze swoim mężem K. S. Obliczając dochód z powyższej nieruchomości organ powołał się na decyzję SKO z dnia [...] 2015 r. nr [...], według której dochód z ww. gospodarstwa winien być podzielony na dwie równe części pomiędzy małżonków, tj. 115,65 zł. Po dodaniu do siebie dochodu osiąganego na podstawie posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości 1.523,52 zł, dochodu wynikającego ze współwłasności 1/3 nieruchomości w wysokości 115,65 zł oraz dochodu otrzymywanego na podstawie umowy o pracę wysokości 403, 83 zł organ ustalił miesięczne dochody K. S. na poziomie 2.043,00 zł miesięcznie. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie zastosowanie całkowitego odstąpienia od ustalenia opłaty nie znajduje uzasadnienia w przepisach. Organ stwierdził, że skarżąca z uwagi na osiągane dochody mieszczące się pomiędzy 300% a 350% kryterium dochodowego kwalifikuje się do częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty i ustalenia jej na poziomie 10% średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, tj. 290,00 zł. Ponadto na podstawie posiadanej dokumentacji ustalono, że D. S. w okresie od 1 lutego 2016 r. do 16 lutego 2016 r. przebywał pod opieką matki przez jedną dobę, wobec czego opłatę za powyższy okres ustaloną decyzją SKO należało pomniejszyć o kwotę 96,34 zł. Ustalono także, iż D. S. w okresie od 17 lutego 2016 r. do 29 lutego 2016 r. przebywał pod opieką matki przez jedną dobę, wobec czego opłatę za powyższy okres ustaloną decyzją SKO należało pomniejszyć o kwotę 154,14 zł. Również w marcu 2016 r. D. S. był urlopowany z placówki pod opiekę matki przez dziewięć dób, wobec czego opłatę za marzec ustaloną decyzją SKO należało pomniejszyć o kwotę 264,37 zł. W skardze do WSA na powyższą decyzję K. S. wniosła o uchylenie decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt jej dzieci w placówce opiekuńczo – wychowawczej. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia jej pokrycie kosztów pieczy zastępczej. Skarżąca wyjaśniła, że wbrew obliczeniom organów nie osiąga żadnego dochodu z posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego. Swój dochód określiła na poziomie 403, 83 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 poz. 718) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym z granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Mając na uwadze powyższe przepisy prawne, sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie z powodu zasadności jej zarzutów. Materialnoprawną podstawę orzeczeń obu instancji, stanowiły przepisy ustawy art. 193 ust. 1 i 2 oraz 194 z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332), a przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt [...], którą orzeczono o zmianie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] w zakresie pkt 5, która została zmieniona decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] w części dotyczącej wysokości opłaty K. S. za pobyt syna D. S. w placówce opiekuńczo – wychowawczej. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 130/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję o ustaleniu opłaty K. S. za pobyt jej syna D. S. w placówce opiekuńczo – wychowawczej. W uzasadnieniu ww. orzeczenia sąd dokonał wykładni przepisów art. 193 ust. 1 i 2 oraz 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wyraził pogląd, który podziela również sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę (podobnie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 601/16), że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie opłaty, czy – jak w nin. sprawie - zmiany opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej, winna ustalać opłatę i być skierowana do obojga rodziców ponoszących opłatę solidarnie zgodnie z art. 193 ust. 2 ww. ustawy. Ponoszenie przedmiotowej opłaty przez rodziców jest realizacją obowiązku spoczywającego na rodzicach – opieki i wychowania dzieci. Skoro rodzice tego obowiązku nie wypełniają i dzieci trafiają do placówki opiekuńczo – wychowawczej, to tym samym spoczywa na nich obowiązek zwrotu ponoszonych wydatków (z reguły tylko niewielkiej ich części), który należy traktować jako coś oczywistego i naturalnego. Dlatego decyzję wydaną jedynie w stosunku do jednego z rodziców (przy czym organ nie wskazał, czy taką też decyzję wcześniej, czy jednocześnie wydał także w stosunku do drugiego z rodziców - ojca dziecka) należy uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, 77 i 107 § 3 kpa mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wadliwość postępowania polegająca na prowadzeniu postępowania i wydania rozstrzygnięcia jedynie w stosunku do jednego z rodziców istniała już na etapie postępowania I – instancyjnego i nie została usunięta przez organ odwoławczy, co uzasadnia skorzystanie z art. 135 ppsa. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę nie tylko okoliczności przemawiające za zmianą decyzji o opłacie za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej ale także ww. stanowisko sądu. Odnosząc się do zarzutów skargi, podnieść należy, że organy prawidłowo uznały i wyjaśniły, że do obliczenia dochodu należy uwzględnić dochód z gospodarstwa rolnego. Natomiast co do wniosku o umorzenie opłaty, to jest to odrębna sprawa, o czym skarżąca została poinformowana w piśmie SKO z dnia 10 czerwca 2016 r. k. 97 a. a. II inst.). W art. 194 ust 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ustawodawca przewidział upoważnienie dla rady powiatu do określenia, w drodze uchwały, szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. W świetle art. 194 ust. 3 ww. ustawy, starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 tej ustawy. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji - z omówionych wyżej względów - wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik - art. 7, 77 § 1 kpa w związku z art. 193 i art. 194 ust. 1 ustawy wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Orzekł zatem jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.