III SA/Kr 1211/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. odmawiającej G. B. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką B. G. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 8 lutego 2021 r. skarżąca zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. G. Z treści wniosku wynika, że matka skarżącej jest wdową, mieszka sama w bliskim sąsiedztwie skarżącej. Z treści wniosku wynika również, że B. G. posiada dziewięcioro dzieci: A. G., A. G., K. S., J. N., B. M., M. M., T. G., M. W. oraz skarżącą. Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 5 lutego 2021 r. Z dołączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 września 2013 r. wynika, że B. G. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od 2 lipca 2013 r., wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością samodzielnej egzystencji. Jako przyczynę niepełnosprawności wskazano symbol: 05-R . Z treści przeprowadzonego w dniu 22 lutego 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Matka skarżącej prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej dom znajduje się w pobliżu domu skarżącej. Matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, większość czasu spędza w łóżku, poruszanie się po mieszkaniu sprawia jej dużą trudność. Skarżąca kilka razy dziennie przychodzi do matki, wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne, takie jak pomoc w myciu, kąpieli, czesaniu, zmianie bielizny, odzieży, przygotowaniu posiłków, spożywaniu posiłków, przyjmowaniu leków, utrzymywaniu w czystości przedmiotów codziennego użytku. Skarżąca wykonuje u matki wszystkie inne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: sprzątanie, pranie, gotowanie, palenie w piecu, robienie zakupów, regulowanie opłat mieszkaniowych, organizuje dla matki opiekę medyczną, zamawia wizyty lekarskie i pielęgniarskie, zawozi do lekarzy i wykupuje recepty. Skarżąca jest do dyspozycji B. G., z którą utrzymuje stały kontakt telefoniczny. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wójt Gminy orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią wieku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 doszło do uznania i niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że okoliczność, iż niepełnosprawność B. G. powstała w wieku 71 lat nie może stanowić samoistnej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. W ocenie organu w sprawie nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością opieki nad matką. Zaprzestanie pracy nastąpiło w dniu 5 lutego 2021 r., a obecny stopień niepełnosprawności B. G. istnieje od 2013 roku. Równocześnie, materiał dowodowy nie wskazuje, aby w ostatnim czasie doszło do pogorszenia stanu zdrowia matki skarżącej. W ocenie organu II instancji, z okoliczności sprawy nie wynika, aby B. G. była osobą obłożnie chorą (leżącą) i w związku z tym wymagała permanentnej opieki. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że B. G. posiada dziewięcioro dzieci zobowiązanych do alimentacji, a obiektywne przeszkody do wypełniania obowiązku alimentacyjnego zachodzą wyłącznie w stosunku do jednej osoby M. M. Spośród dzieci tylko J. N. nie mieszka w miejscowości, w której mieszka B. G. Sześcioro dzieci B. G. mieszka w tej samej miejscowości co matka. W stosunku do pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji nie zachodzą obiektywne przeszkody do realizowania obowiązku. W ocenie organu II instancji, rodzeństwo skarżącej może tak się zorganizować, aby pomóc skarżącej w opiece nad matką i umożliwić jej podjęcie zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia skarżącej i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest, że B. G. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Daty powstania niepełnosprawności B. G. nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 2 lipca 2013 r. Bezsporny w sprawie był również zakres opieki skarżącej nad matką (wskazany w wywiadzie środowiskowym), a także fakt, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 5 lutego 2021 r. (a zatem w dniu sporządzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) oraz okoliczność, że B. G. posiada dziewięcioro dzieci zobowiązanych do alimentacji. Jena z córek B. G. – M. M. posiada orzeczenie o niepełnosprawności. W stosunku do pozostałych dzieci B. G. nie zachodzą obiektywne okoliczności, które uniemożliwiałyby realizację obowiązku alimentacyjnego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest bowiem związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką nad matką, a ponadto ośmioro dzieci B. G. jest zobowiązanych względem do alimentacji względem matki, a równocześnie nie występują obiektywne przesłanki zwalniające z realizacji tego obowiązku. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. powinny pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). Tymczasem, z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 5 lutego 2021 roku, a zatem po ośmiu latach od powstania znacznego stopnia niepełnosprawności matki. Równocześnie z treści wniosku, ani z treści pism składanych w toku postępowania administracyjnego (przez skarżącą reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika), ani też z treści skargi sporządzonej przez zawodowego pełnomocnika, nie wynika, aby w ostatnim czasie stan zdrowia matki skarżącej uległ takiemu pogorszeniu, że skarżąca musiała zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W rezultacie, w ocenie Sądu brak jest związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką nad matką. W niniejszej sprawie nie została zatem spełniona przesłanka istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością opieki nad matką. Należy bowiem podkreślić, że skoro z treści orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności B. G. istnieje od 2013 r., a równocześnie skarżąca na żadnym etapie postępowania nie podnosiła, aby w ostatnim czasie stan zdrowia matki uległ pogorszeniu, to należało stwierdzić, że od 2013 r. udawało się skarżącej łączyć pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad matką. Wskazać ponadto należy, że B. G. ma dziewięcioro dzieci zobowiązanych względem niej do alimentacji. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Z okoliczności podnoszonych przez skarżącą wynika, że w stosunku do M. M. zachodzą obiektywne przesłanki uniemożliwiające realizowanie obowiązku alimentacyjnego względem matki. Równocześnie, większość dzieci B. G. mieszka w tej samej miejscowości co matka, a zatem mogą uczestniczyć w opiece nad niepełnosprawną. Zauważyć należy, że skarżąca również nie mieszka w tym samym budynku co matka, lecz w sąsiedztwie i utrzymuje z matką stały kontakt telefoniczny. Skoro ośmioro dzieci B. G. jest zobowiązanych względem niej do alimentacji możliwe, jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. W szczególności, taka możliwość istnieje w odniesieniu do mieszkającej w USA J. N., która zgodnie z oświadczeniem skarżącej jest aktywna zawodowo. W ocenie Sądu, organ II instancji wadliwie stwierdził, że B. G. nie jest osobą leżącą, z treści wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że spędza ona większą część dnia w łóżku, a poruszanie się sprawia B. G. znaczną trudność. Błąd ten jednak w ocenie Sądu nie miał wpływu na wynik sprawy, ponieważ nie zostały w sprawie spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 u.ś.r. brak jest bowiem związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką, a ponadto poza skarżącą B. G. posiada siedmioro dzieci zobowiązanych do alimentacji. Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu organy I i II instancji zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem skarżącej. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.