III SA/Kr 1242/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Ewa Michna Protokolant Małgorzata Krasowska-Świt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia 22czerwca 2016 r. ([...]) na podstawie art. 12 w związku z art. 2 pkt 10 oraz art. 2 pkt 7, art. 17, art. 23, art. 24, art. 25, art. 29 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2016.169) - zwanej dalej ustawą, oraz art. 104, 107 kpa, a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. (Dz.U.2015.2229) w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego Prezydent Miasta: I. Ustalił, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją Prezydenta Miasta z dnia 2009- [...], znak: [...] wypłacone na rzecz osoby uprawnionej P. K. w okresie od 1 marca 2010 r. do 30 września 2010 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 3150 zł. II. Zobowiązał P. K. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 3150 złotych, (słownie: trzy tysiące sto pięćdziesiąt złotych), wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi do dnia spłaty. Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ww. ustawy nienależnie pobranymi świadczeniami są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części. Zgodnie z art. 23 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, a kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potraceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu. Organ ustalił, że w okresie od pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009 r. znak: [...] osoba uprawniona P. K., który ukończył 18 lat nie uczył się w szkole lub w szkole wyższej oraz nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem okoliczność ta spowodowała utratę prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W toku postępowania ustalono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz osoby uprawnionej P. K. w okresie od 1 marca 2010 r. do 30 września 2010 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 3150,00 zł, dlatego orzeczono jak w sentencji. Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. K. wnosząc o umorzenie wymaganej kwoty 3.150,00 zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. Ponadto podniósł, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego musiał przerwać naukę w związku ze złym stanem zdrowia. Obecnie nie jest w stanie spłacić wskazanej kwoty pobranych świadczeń, gdyż utrzymuje się z renty socjalnej wynoszącej 739,58 zł. Decyzją z dnia 10 sierpnia 2017 r. ([...]) na podstawie art. 2 pkt 7, art. 23, art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podał, co następuje: Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej" do ukończenia przez nią (S roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności — bezterminowo (ust.l). W myśl art. 15 ustawy - ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z art. 24 cyt. ustawy - organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń Z treści art. 23 ust. 1 wynika, że osoba która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 2 pkt 7a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Organ I instancji ustalił w decyzji z dnia [...] 2016 r., iż strona pobrała świadczenia nienależnie, zatem obowiązana jest do ich zwrotu. Strona pobrała zatem świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Organ I instancji prawidłowo zatem ustalił i nakazał zwrot świadczeń nienależnie pobranych . Odnosząc się do zarzutów odwołującego się należy wskazać, iż strona może zwrócić się do organu I instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny - art. 23 ust.8 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 23 ust. 8 cyt. ustawy organ właściwy wierzyciela oraz Marszałek Województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Na powyższe rozstrzygnięcie P. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o umorzenie zaliczki alimentacyjnej pobranej z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 marca 2010 r. do dnia 20 września 2010 r. z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i materialną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd administracyjny nie ma możliwości orzeczenia co do meritum sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej podnoszone. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta o uznaniu kwoty 3 150,- zł za nienależnie pobrane przez skarżącego świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres 1 marca 2010 r. do 30 września 2010 r., oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w podanej wysokości wraz z odsetkami ustawowymi. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dalej ustawa. Zgodnie z jej art. 23 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu. Wskazać w tym miejscu należy, że w myśl reguły intertemporalnej wyrażonej w art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2011. 1212), sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Co istotne, Przepis art. 3 ww. ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie został uchylony mocą ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2015. 1302). Niesporne w sprawie jest, że decyzją z dnia [...] 2009 r. znak [...] Prezydent Miasta przyznał matce skarżącego działającej w jego imieniu świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w kwocie po 450 zł miesięcznie. W takim stanie faktycznym oczywiste jest, że prawo do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego dla skarżącego powstało przed dniem 1 stycznia 2012 r. tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. Mając na uwadze zasadę, że nowelizacja przepisów w żadnej mierze nie wywołuje skutku ex tunc, gdyż nowe uregulowanie co do zasady oddziałuje jedynie na przyszłość, należy uznać, że w niniejszej sprawie, w której prawo do świadczeń powstało przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. należy stosować nie "nowy" stan prawny (to jest ukształtowany od dnia 18 września 2015 r. ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych) lecz przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu sprzed nowelizacji tej ustawy dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. Zgodnie z art. 23 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawy dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję "nienależnie pobranego świadczenia" z funduszu alimentacyjnego zawiera z kolei art. 2 punkt 7 ustawy. Z treści art. 23 ust. 1 ustawy wynika, iż do zwrotu nienależnie pobranego z funduszu alimentacyjnego świadczenia obowiązana jest osoba, która pobrała takie świadczenie. Powyższe prowadzi do wniosku, iż obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Innymi słowy, dopiero wtedy gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. W stanie prawnym mającym zastosowanie w realiach rozpatrywanej sprawy nie było zatem możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3236/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1555/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 254/14; publ. cbois orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywołane w powyższych orzeczeniach poglądy i argumentację jurydyczną na ich poparcie Sąd w składzie orzekającym w całości podziela. O wskazywanym powyżej rozgraniczeniu decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również art. 23 ust. 2 powołanej ustawy, który w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2011 r. stanowił, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Powyższe rozgraniczenie potwierdza ponadto treść art. 23 ust. 4 ustawy, który to przepis w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2011 r. stanowił, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Reasumując, w świetle przytoczonych uwag należało zarówno decyzję organu pierwszej instancji, jak i decyzję organu odwoławczego uznać za niezgodne z prawem. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w jednej decyzji orzekł integralnie o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane oraz nakazał ich zwrot, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie uznania świadczeń za nienależnie pobrane (a takiego samoistnego rozstrzygnięcia o charakterze ostatecznym brak jest w niniejszej sprawie), a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, wydane decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując wadliwą decyzję organu pierwszej instancji w mocy naruszyło art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Z powodu naruszenia art. 23 ust. 1 ustawy, wadliwa była także decyzja wydana przez Prezydenta Miasta jako organ pierwszej instancji. Z powyższych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko prawne w kwestii wykładni wskazanych przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.