I SA/Wa 1555/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi S. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza P. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Przedmiotem skargi wniesionej przez S. F. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] nr [...], o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych S. F. w okresie od 1 października 2012 r. do 31 października 2012 r., w łącznej wysokości [...] zł, wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał na wstępie na mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Podał, iż zgodnie z ustawą osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu, a nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 23 ust 1, 5, 6, 7 ww. ustawy). Nienależnie pobrane świadczenie to m. in. świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (art. 2 pkt 7 lit d). W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu (czyli również alimentów) albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (art. 19 ust 1 wskazanej ustawy). Dalej, organ odwoławczy podał, że z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż decyzjami o nr [...] i [...] przyznano S. F. świadczenie alimentacyjne w wysokości po [...] zł miesięcznie. Tymczasem na jej konto, w dniu [...], został dokonany przelew w wysokości [...] zł tytułem spłaty zaległych alimentów od A. F. od czerwca do października 2012 r., a więc za 5 miesięcy po [...] zł, czyli w wysokości przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. O fakcie tym organ wypłacający świadczenie został powiadomiony dopiero przez ojca S. F., w dniu 27 stycznia 2014 r. Zatem, jak stwierdził, organ, analiza stanu prawnego i faktycznego niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, iż za okres od czerwca do października 2012 r., a więc za 5 miesięcy, S. F. pobrała świadczenie alimentacyjne w wysokości [...] zł. Za ten okres w dniu 7 listopada 2012 r. dokonany został na jej konto przelew w wysokości [...] zł, tytułem spłaty zaległych alimentów od A. F. od czerwca do października 2012 r., co zostało wprost wskazane w tytule przelewu. Finalnie więc wyżej wymieniona otrzymała świadczenie alimentacyjne w tym okresie w wysokości o [...] zł wyższe, niż jej się należało. Reasumując organ II instancji podał, że w niniejszej sprawie doszło do pobrania świadczenia nienależnego w okresie od czerwca do października 2012 r. w wysokości [...] zł, które podlega obowiązkowi zwrotu wraz z odsetkami. Na koniec organ podniósł, iż zgodnie z art. 23 ust. 8 ww. ustawy, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W związku z tym skarżąca może odrębnym wnioskiem starać się o tego rodzaju rozstrzygnięcie. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się S. F., wywodząc skargę do tut. Sądu. Podała, iż ojciec nigdy nie chciał płacić na jej rzecz alimentów i nie uczestniczył w żadnej pomocy finansowej dla niej. Latem 2012 r. pogodziła się z ojcem, a ten w listopadzie wpłacił na jej konto [...] zł, według umowy – miały one stanowić wyrównanie długu z tytułu należnych alimentów, za okres sprzed okresu pobierania świadczeń alimentacyjnych. Powołała się na ww. umowę ustną zawartą z ojcem podnosząc, iż to ona winna mieć znaczenie w sprawie, a nie to co zostało wskazane w tytule przelewu. Podała też, że dług jej ojca wobec niej (z tytułu zasądzonych alimentów), jest taki sam od 4 lat, a postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika jest bezskuteczne, pomimo iż jej ojciec pracuje za granicą i dobrze zarabia. Wskazała nadto na swój niski status społeczny, niskie dochody miesięczne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, ale zupełnie z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione, które to Sąd wziął pod uwagę z urzędu (niezależnie od jej treści), i które to -w ocenie Sądu- uzasadniały uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza [...] z [...] nr [...] wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego. Stąd też wskazać w pierwszej kolejności należy, iż zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 wskazanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia enumeratywnie określone w art. 2 pkt 7 tej ustawy, w tym: świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (art. 2 pkt 7 lit. d). Podkreślić przy tym należy, iż z treści przytoczonego art. 23 ust. 1 wynika, że do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależnie świadczenia. To zaś oznacza, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenia uznane zostaną w sposób ostateczny za nienależne. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja wydana w tym przedmiocie, tj. uznająca dane świadczenia za nienależnie pobrane, można o takich świadczeniach mówić i nakazywać ich zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach (tj. o uznaniu świadczeń za nienależne oraz o ich zwrocie), w jednej decyzji administracyjnej, czy też - orzekanie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń przed wydaniem decyzji uznającej świadczenia za nienależne. Co więcej, dla wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, konieczne jest uprawomocnienie się decyzji uznającej dane świadczenia za nienależnie pobrane. Za takim trybem postępowania przemawia treść cyt. art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w którym mowa zarówno o decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń (v. art. 23 ust. 2 i ust. 4 tej ustawy). Przy czym, z art. 23 ust. 2 omawianej ustawy wynika, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, a przepis art. 23 ust. 4 stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Zdaniem Sądu, przywołane regulacje i instytucje w nich przewidziane, wyraźnie wskazują na rozgraniczenie w ww. art. 23 decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Przedstawione stanowisko znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, które to Sąd orzekając w niniejszej sprawie w pełni podziela (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1844/13 i z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2314/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOiS). Kierując się powyższym, Sąd za konieczne uznał uwzględnienie skargi i uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie. Mocą tych decyzji zobowiązano skarżącą S. F. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych za okres od 1 października 2012 r. do 31 października 2012 r., w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Co istotne, z uzasadnień tych decyzji nie wynika, aby orzeczenia te zostały poprzedzone ostateczną decyzją ustalającą nienależnie pobrane świadczenia (czy świadczenie). Również akta sprawy nie wskazują na to, aby postępowanie w tej sprawie (wszczęte zawiadomieniem z 29 stycznia 2014 r.), zostało poprzedzone orzeczeniem o wskazanej treści. Dlatego też Sąd uznał, iż w sprawie nie zachowano trybu, wynikającego z art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wobec czego decyzje kontrolowane w sprawie jako nie poprzedzone ostateczną decyzją ustalającą nienależnie pobrane świadczenia, należało uznać za niezgodne z ww. art. 23 i co najmniej przedwczesne. Zdaniem Sądu, w świetle powyżej poczynionych uwag, nie można wydać decyzji o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w sytuacji, gdy nie orzeczono wcześniej co do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W niniejszej sprawie decyzje nie zostały poprzedzone ostateczną decyzją ustalającą nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, i z tej już tylko przyczyny należało uznać je za wadliwe. Podsumowując, zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji, z przyczyn wyżej podanych, wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że z uwagi na charakter stwierdzonego naruszenia prawa, nie mogły dojść do głosu argumenty podniesione w skardze, które to -w ocenie Sądu- powinny zostać rozważone w ewentualnym postępowaniu prowadzonym przez właściwy organ, w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych przez S. F. świadczeń alimentacyjnych. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze z.), orzekł jak w sentencji wyroku.