III SA/Kr 1255/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia 30 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z ewidencji instruktorów nauki jazdy, postanawia: I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego. T. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia 30 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z ewidencji instruktorów nauki jazdy. Jednocześnie skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z partnerką i córką. Stwierdził, że on i jego najbliższa rodzina nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 1008 zł (wynagrodzenie partnerki). On zaś utracił źródło dochodu w wyniku zaskarżonej decyzji. Skarżący podał, że prowadzi z partnerką gospodarstwo domowe i ma na utrzymaniu trzyletnią córkę. Ponadto zobowiązany jest do alimentacji starszej córki z poprzedniego związku w wysokości 550 zł miesięcznie. Z uwagi na trudności finansowe skarżący zmuszony był wziąć pożyczkę, którą obecnie spłaca w miesięcznych ratach po 600 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Nie był również w stanie przygotować się na koszty związane z niniejszym postępowaniem. Podaje, że na media obejmujące gaz, prąd, wodę i ogrzewanie przeznaczają miesięcznie 200 zł, na żywność 1000 zł, na środki czystości 200 zł, na opłaty za przedszkole 160 zł, na dojazdy partnerki do pracy 300 zł, na alimenty na starszą córkę 550 zł, na ratę pożyczki 600 zł, na telefon 100 zł, na zabawki dla dziecka 100 zł. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Orzekający stwierdził, że stałe wydatki skarżącego trzykrotnie przekraczają deklarowane wydatki. W ocenie Referendarza sądowego oznacza to, że skarżący albo zaniżył dochody albo zawyżył realne wydatki, toteż nie można stwierdzić, by rzetelnie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od orzeczenia Referendarza sądowego, skarżący ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Wskazał w szczególności, że miesięczne wydatki jego gospodarstwa domowego zostały prawidłowo udokumentowane i odpowiadają powszechnej sytuacji trzyosobowej rodziny. Uzupełniając swój wniosek na wezwanie Sądu, skarżący podał, że zamieszkuje w domu rodziców partnerki, wraz z nią i córką, wydatkując na utrzymanie mieszkania jedynie 200 zł. Podał, że nie posiada stałych dochodów, uzyskując jedynie ok. 500 zł z prac dorywczych, z kolei jego partnerka uzyskuje wynagrodzenie na poziomi 1186 zł netto. Rodzice skarżącego i jego partnerki pomagają im w pokryciu kosztów przedszkola, żywności i alimentów. Skarżący oświadczył, że jest zadłużony u swojego rodzeństwa na kwotę ok. 2000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika, natomiast w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). W rozpatrywanym wniosku, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego radcy prawnego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11 – orzecznia.nsa.gov.pl). W tak skonstruowanej sytuacji procesowej należy zatem w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkowa na tyle aby ocenić, czy jego sytuacja materialna pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Analizując sytuację finansową skarżącego należy z kolei uznać, że skarżący wykazał, iż nie posiada żadnego majątku, a dochody gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z partnerką i córką nie pozwalają na pokrycie pełnych kosztów postępowania (bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny). Dlatego też Sąd zdecydował o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, zwalniając go od kosztów sądowych. Obowiązek ich poniesienia jest bowiem bezpośrednią przeszkodą w skorzystaniu przez skarżącego z prawa do zaskarżenia decyzji administracyjnej. Orzekając w ten sposób Sąd miał również na uwadze fakt, że choć skarżący nie może wykonywać obecnie swojego dotychczasowego zajęcia, to nie został uznany za niezdolnego do pracy na innym stanowisku. Oznacza to, że może podjąć pracę i uzyskiwać dochody w przyszłości. Okoliczność ta uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie (tj. również poprzez ustanowienie radcy prawnego), który może zostać uwzględniony w zasadzie wyłącznie, gdy strona skarżąca jest pozbawiona możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.